علل عقب‌ماندگي ذهني کودکان

دانشيار دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي، در ارتباط با بيماري‌هاي منجر به بروز عقب‌ماندگي ذهني در کودکان، توضيحاتي ارائه داد. حسين دلشاد فوق‌تخصص غدد درون‌ريز و متابوليسم، از غده تيروئيد به‌عنوان يکي از بزرگ‌ترين غدد درون‌ريز بدن نام برد و گفت: اين غده پروانه‌اي شکل در ناحيه جلو گردن واقع شده است. دانشيار دانشگاه علوم پزشکي شهيدبهشتي، افزود: شيوع بيماري‌هاي غده تيروئيد در دنيا قابل توجه بوده، اين بيماري‌ها افراد را در تمام سنين گرفتار نموده و طيف وسيعي از علائم و نشانه‌هاي باليني را به‌وجود مي‌آورند. وي با عنوان اين مطلب که حدود يک ميليارد و 600 ميليون نفر در دنيا در معرض خطر ابتلا به بيماري‌هاي غده تيروئيد بوده و حدود 200 ميليون نفر نيز مبتلا به انواع بيماري‌هاي تيروئيد هستند، ادامه داد: 60 درصد بيماراني که با يک بيماري تيروئيد مشغول زندگي هستند از وجود بيماري خود اطلاع ندارند. دلشاد با اشاره به شعار روز جهاني تيروئيد سال 2020 ميلادي که «سلامت تيروئيد مادر و کودک» انتخاب شده است، افزود: يکي از علل مهم عقب‌ماندگي ذهني در نوزادان، کم‌کاري تيروئيد است. کم‌کاري غده تيروئيد نوزادان شايع‌ترين اختلال مادرزادي غدد درون‌ريز و پس از کمبود يد، شايع‌ترين علت قابل پيشگيري ابتلا به عقب‌ماندگي ذهني است. شيوع آن در کشورهاي غربي يک مورد از هر 3 الي 4 هزار تولد است ولي در برخي از کشورهاي خاورميانه شيوع آن بالاتر است. دانشيار دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي، گفت: اين بيماري در ايران شيوعي معادل 2 تا 5 نوزاد در هر 1000 مورد تولد زنده دارد. وي افزود: از علل شايع کم‌کاري مادرزادي غده تيروئيد نوزادان، عدم تشکيل غده تيروئيد، غده تيروئيد نابه‌جا، نقص تکاملي غده تيروئيد، اختلال ژنتيکي در چگونگي سنتز و ترشح هورمون‌هاي تيروئيد و کمبود شديد يد در مادر باردار است. اغلب نوزادان مبتلا بدون علائم بوده و يا تظاهرات باليني معدودي دارند. به علاوه اغلب موارد اين بيماري به‌صورت «تک‌گير» بوده و نمي‌توان احتمال داد که کدام نوزاد دچار اين بيماري مي‌شود. اين فوق تخصص غدد درون‌ريز و متابوليسم، گفت: از طرف ديگر ارتباط معکوسي بين سن شروع درمان و ضريب هوشي نوزاد در آينده وجود دارد. لذا تاخير در تشخيص و عدم درمان به موقع با ضريب هوشي کمتري در نوزاد همراه خواهد بود. بنا بر اين دلايل، برنامه غربالگري کم کاري مادرزادي غده تيروئيد نوزادان با هدف تشخيص هر چه زودتر اين بيماري با اندازه‌گيري هورمون TSH و يا T4 در يک نمونه خوني که در روز دوم يا پنجم پس از تولد از پاشنه پاي نوزاد گرفته مي‌شود، امروزه در اکثر کشورهاي دنيا به مرحله اجرا در مي‌آيد. به‌طوري‌که 37 ميليون (29 درصد) از 130 ميليون تولد نوزاد زنده در سال در دنيا تحت غربالگري قرار مي‌گيرند و سالانه 12 هزار مورد کم‌کاري مادرزادي غده تيروئيد نوزادان تشخيص داده مي‌شود.