ریسک تهی‌شدن بازارها به نفع بازار سهام

بازار مسکن که در آستانه عيد نوروز، آرام‌آرام اوضاع رو به بهبودي را تجربه مي‌کرد، همزمان با شيوع کرونا مجددا به خواب عميقي فرو رفت. دورنماي مبهم و ناپيداي پايان اين بيماري در کشور، پيش‌بيني اوضاع سال جديد را براي کارشناسان بسيار مشکل کرده بود. در همين حال بازار خودرو نيز به دليل برخي عوامل دروني و بيروني اقتصاد، شرايط بسيار وخيمي را چه از جهت افزايش قيمت و چه از جهت کاهش چشمگير تقاضا از سر مي‌گذراند. بازار ارز نيز به دليل محدودشدن تقاضاي ارز مسافرتي و کنترل‌گري شديد بانک مرکزي بستر مناسبي براي سرمايه‌گذاري سنتي ايرانيان تلقي نمي‌شد. بايد سايه کرونا بر تجارت را نيز بر همه اين عوامل و شرايط افزود تا محدوديت‌هاي اقتصادي غيرقابل پيش‌بيني اين بيماري بر اقتصاد ملموس‌تر شود. اين اثرگذاري مختص ايران نبود و توانست اقتصاد جهاني را با رکود مواجه کند. در نتيجه، نرخ برابري دلار کاهش يافت و به دليل ارتباط با نرخ طلاي جهاني، هر روز بر قيمت اين فلز گران‌بها افزوده شد. در پي افزايش قيمت جهاني طلا و نابساماني اقتصادي، بازار طلاي ايران نيز روند صعودي قيمت‌ها را تجربه کرد. اين در حالي بود که تقاضايي براي طلاي گران‌قيمت وجود نداشت! همزمان با اين رکود گسترده بر بازارهاي مختلف، تنها بازار سهام بود که به حيات خود، آن هم با شور و نشاط و رونق روزافزون ادامه مي‌داد. در همين حال، بازارهاي سرمايه جهان نيز در حال سقوط بودند اما بورس ايران، در اين ميان شگفتي خلق کرد و خود را از محدوده 500 هزار واحدي در ابتداي سال جاري به محدوده يک ميليون واحدي در پايان ماه دوم رساند! به‌رغم افت شاخص در چند روز پياپي، اين بازار همچنان در حال جذب نقدينگي‌هاي جديد است و با توجه به دورنمايي که براي اين بازار ترسيم مي‌شود، به نظر نمي‌رسد به اين زودي‌ها از شتاب ورود مردم به بورس کاسته شود.

تامين کسري بودجه؛ به چه قيمتي؟

رشد بازار سرمايه در ماه‌هاي اخير چشمگير بوده است. اين بازار در عين حالي که مي‌تواند وسيله‌اي براي جذب نقدينگي‌هاي سرگردان و خرد در دست مردم باشد تا از ايجاد التهاب در بازارهاي سوداگرانه جلوگيري کند، در همان حال مي‌تواند خنجري بر پيکر آسيب‌ديده بازار مولدي همچون مسکن باشد. در شرايطي که شتاب ورود نقدينگي به بورس، به گونه‌اي شکل بگيرد که موجب فرار سرمايه از بازارهاي ديگر شود، حوزه‌هاي توليدي نه تنها آسيب خواهند ديد که حتي ممکن است به مرز نابودي نيز نزديک شوند، اما از آنجا که حوزه مسکن بار سنگين‌تري از اقتصاد کشور را به دوش مي‌کشد، حساسيت‌ها در اين بازار بيش از بازارهاي ديگر است، چرا که بخش مسکن نه تنها محرک توليدات ساختماني‌ست بلکه سرپناه که مهم‌ترين نياز خانوار است را نيز تامين مي‌کند. کارشناسان اقتصادي دولت را به ايجاد توازن در بازارها توصيه مي‌کنند و آن را از متمرکز‌کردن سرمايه‌ها در يک بازار خاص پرهيز مي‌دهند. با اين حال هنوز نمي‌توان گفت که آيا اين صدا به دولتي که در حال حاضر با کسري بودجه شديد مواجه است رسيده يا خير؟ به نظر مي‌رسد دولت اکنون بيش از اينکه به آثار بلندمدت اقدامات خود در بازار سرمايه بينديشد، در فکر بهره‌برداري کوتاه‌مدت از رشد بازار سرمايه به نفع تامين مخارج سالانه کشور است. با اين حال اغلب صاحب‌نظران، بازار سرمايه را بستر مناسبي براي کسب درآمد دولت در وانفساي کنوني مي‌دانند اما با اين تاکيد که موجب تهي‌شدن بازارهاي ديگر از نقدينگي و سرمايه‌هاي محرک توليد به‌ويژه در بخش مسکن نشود!

باخت بازار مسکن در برابر بورس

بازار مسکن پس از يک دوره رکود تورمي، وارد دوره رکودي خود شده است. با اين حال اگرچه ديگر تورم چنداني در اين بازار مشاهده نمي‌شود و حتي در برخي مناطق تهران، رشد قيمت منفي شده است اما خريد خانه براي اقشار وسيعي همچنان دشوار است. در چنين شرايطي شايد بتوان با دريافت تسهيلات مسکن به سختي خانه‌اي را از آن خود کرد، اما اوراق اين تسهيلات نيز در بازار سرمايه به فروش مي‌رسد و در اين روزهاي سبزپوشي بورس، نرخ اين اوراق رکوردشکني کرده است! در نتيجه نرخ وام مسکن نيز مشمول افزايش قيمت مي‌شود. مي‌توان گفت ورود بي‌حساب نقدينگي به بازار بورس در نهايت توانسته از دو جنبه افزايش نرخ تسهيلات و در نتيجه تعميق رکود معاملات مسکن و نيز خالي‌شدن بازار ملک از نقدينگي، به حوزه مسکن و ساختمان ضربه وارد کند! رئيس سازمان ملي بهره‌وري ايران گفته است که اگر در دو حوزه صنعت و ساختمان به سرمايه‌گذاري روي زيرساخت‌ها توجه نکنيم، آسيب بد و درازمدتي خواهيم داشت. فاطمه پهلواني اظهار کرده است: جذب سرمايه‌هاي خرد در بازار سرمايه به‌عنوان رقيب بازار مسکن، خطر بزرگي براي اقتصاد کشور است؛ زيرا هر لحظه ممکن است بازار سرمايه به مشکل بر بخورد و سرمايه خرد مردم از بين برود. در اين صورت، بازار مسکن هم به مشکل بر خواهد خورد. او افزوده است: در نتيجه چنين شرايطي، نرخ مسکن به قدري رشد مي‌کند که کل سود بازار سرمايه پاسخگوي خريدن يک متر آپارتمان نيز نخواهد شد! پهلواني حتي به سياست عرضه دارايي‌هاي دولت در بورس هم اشاره و تاکيد کرده است: با اين حال من به‌عنوان يک مدير دولتي مي‌گويم به قيمت از دست دادن بازار مسکن و صنعت ساختمان که پيشران اقتصاد است، نبايد تا اين حد به بورس توجه شود. او ادامه داده است: به طور عجيبي ساختمان را فراموش کرده‌ايم در حالي که بايد توجه بيشتري به اين موضوع شود.