مبادله احتمالي زندانيان بين آمريكا و ايران

آرمان ملي: سخنگوي دولت ايران مي‌گويد جمهوري اسلامي آماده است بدون هيچ پيش شرطي موضوع تبادل زندانيان با آمريکا را دنبال کند؛ اين در حالي است که طرف آمريکايي به رغم اظهار نگراني‌ درباره زندانياني که در ايران اغلب به جرم جاسوسي در حال گذراندن محکوميت‌شان هستند، نسبت به اين موضوع چندان مشتاق نيست و مذاکرات در اين باره به کندي پيش مي‌رود. تبادل زندانيان بين ايران و آمريکا موضوعي جديد نيست و پيشتر نيز در دسامبر 2019 يک تبادل موفقيت آميز ميان دو کشور صورت گرفته بود. با اين وجود برخي مسائل سبب شده است که تهران و کاخ سفيد نتوانند اين فرايند را ادامه داده و تعداد بيشتري از زندانيان را مبادله کنند. وزير امور خارجه ايران سپتامبر گذشته به صورت تلويحي معاوضه مسعود سليماني، دانشمند بازداشت شده ايراني در آمريکا با ژيائو وانگ، محقق آمريکايي-چيني که در ايران زنداني بود را به مقامات آمريکايي پيشنهاد کرده بود. مسعود سليماني، پژوهشگر حوزه سلول‌هاي بنيادي و دانشيار دانشگاه تربيت مدرس است که در رشته خون شناسي و سلول‌هاي بنيادي تحقيق مي‌کند. وي سال 2018 با ويزاي تحقيقاتي وارد فرودگاه شيکاگو آمريکا شد اما در بدو ورود بازداشت و به زندان منتقل شد. اين تبادل سرانجام در دسامبر سال گذشته انجام شد و اين زندانيان توانستند به کشورشان بازگردند. در آن زمان سخنگوي وزارت امور خارجه جمهوري اسلامي تصريح کرد که ايران حتي پيشنهاد کرده که مبادله زندانيان به صورت گروهي صورت گيرد و اين موضوع براي تعداد بيشتري از زندانيان در دستور کار قرار گيرد. به گفته سيد عباس موسوي اين آمريکا بود که با اين موضوع موافقت نکرد و ترجيح داد در آن زمان تنها در خصوص مبادله مسعود سليماني و وانگ گفت‌وگوهايي صورت گيرد. روزنامه آمريکايي نيويورک تايمز هم چند روز پيش در گزارشي مدعي شد که واشنگتن و تهران براي تبادل يک کهنه سرباز نيروي دريايي آمريکا با يک پزشک ايراني-آمريکايي در حال مذاکره هستند. اما چند و چون اين موضوع را از علي ربيعي، سخنگوي دولت پيگير شديم و او رسما اعلام کرد که ايران براي تبادل همه زندانيان ايراني و آمريکايي آمادگي دارد و نيازي به ميانجي‌گري در اين رابطه نيست. البته ربيعي گفت که طرف آمريکايي هنوز در اين خصوص اعلام نظر نکرده است. ربيعي در توضيح اين مسئله، گفت: ما از مدت‌ها پيش اعلام کرديم که براي تبادل همه زندانيان ايراني و آمريکايي آمادگي داريم و وزير خارجه کشورمان اين موضوع را به صراحت اعلام کرد. وي ادامه داد: ما اعلام کرديم که بدون هيچ پيش شرطي آمادگي تبادل براي همه زندانيان و گفت‌وگو براي اين آزادي وجود دارد اما آمريکا است که تاکنون از پاسخ خودداري کرده و اميدواريم که در شرايط شيوع بيماري کوويد 19 که جان شهروندان ايراني را در زندان‌هاي آمريکا تهديد مي‌کند، دولت آمريکا سرانجام مراقبت از جان انسان‌ها را به سياست ترجيح دهد و به اين مسير برگردد. سخنگوي دولت خاطر نشان کرد: همين جا هم اعلام مي‌کنيم که ما دولت آمريکا را مسئول جان و سلامت همه شهروندان ايراني مي‌دانيم که از خانواده‌هاي خود دور هستند. در عين حال اطلاعاتي داريم که شهروندان ايراني در زندان‌هاي آمريکا در شرايط مطلوبي نيستند و به خوبي مراقبت نمي‌شوند. اين براي ما نگران کننده است. ربيعي تصريح کرد: با اين حال به نظر ما مي‌آيد آمريکا نسبت به گذشته آمادگي بيشتري براي خاتمه دادن به اين وضعيت دارد. به همين دليل اکنون قضاوت نهايي را نمي‌کنيم و موکول مي‌کنيم به مشاهده پيشرفت محسوسي که در جريان امور باشد. وي در پاسخ به اين پرسش که آيا کشوري به‌عنوان ميانجي براي گفت‌وگو در اين خصوص مامور شده يا خير، اظهار کرد: دولت آمريکا از آمادگي ما مطلع شده و ما فکر مي‌کنيم نيازي به قرار دادن ميانجي نيست با اين حال در صورت موافقت طرف آمريکايي، دفتر حفاظت از منافع ايران نقطه نظرات ما را درباره جزئيات، شامل نحوه و زمان انجام اين مبادله به واشنگتن اعلام خواهد کرد. سخنگوي دولت يادآور شد: ما اعلام کرديم که آمادگي بحث کردن پيرامون آزاد کردن همه زندانيان را داريم، اين طرف آمريکايي است که بايد در اين زمينه اعلام نظر کند و شواهدي درباره تغيير ديدگاه آنها وجود دارد.

مقدمه‌اي براي گفت‌وگوهاي آتي؟

زماني که در دسامبر اولين مبادله زندانيان ميان دولت جمهوري اسلامي ايران و دولت ترامپ انجام گرفت، کارشناسان از اين مسأله به‌عنوان دريچه‌اي به سوي مذاکرات آينده نام مي‌بردند و سفري را که رئيس جمهور قرار بود به ژاپن داشته باشد، به همين موضوع مرتبط مي‌دانستند. با اين وجود گذشت زمان نشان داد که به رغم تمايل ايران به حل و فصل ديپلماتيک مسائل دوجانبه و نشان دادن حسن نيت، ايالات متحده با اصرار ورزيدن بر سياست‌هايي نظير «فشار حداکثري» که شکست خورده تلقي مي‌شوند مانع از آن مي‌شود که راه حل‌هاي ديپلماتيک در حل مسأله با ايران کارگشا باشند. به نظر مي‌رسد اين بار نيز طرح چنين موضوعاتي فاقد در نظر گرفتن واقعيت‌هاي موجود باشد.