رقابت بازارهای دارایی برای رسیدن به بورس

آرمان ملي- امير داداشي: پس از رشد شتابان بازار سرمايه و جهش شاخص بورس تا محدوده کانال يک ميليون واحدي، حالا شاهد شروع يک رقابت بين بازارهاي ديگر براي رسيدن به بورس هستيم. چنان‌که در روزهاي اخير قيمت خودرو جهش ديگري را تجربه کرد و نرخ پرايد در بعضي از نمايشگاه‌ها به 90 ميليون تومان رسيد و طلا و سکه در مسير رکوردشکني‌هاي جديد قرار گرفته‌اند. چنان‌که ديروز قيمت هر سکه تمام بهار آزادي به شش ميليون و 720 هزار تومان رسيد و قيمت هر گرم طلاي 18 عيار از مرز 653 هزار تومان عبور کرد. با اينکه دلار طي هفته‌هاي اخير در حال درجازدن است، اما با توجه به تحريم‌ها، شيوع بيماري کرونا و کاهش صادرات غيرنفتي و به‌تبع آن افت درآمدهاي ارزي، کارشناسان آينده چندان باثباتي را براي اين بازار هم در نظر نمي‌گيرند. در اين زمينه «آرمان ملي» گفت‌وگويي با وحيد شقاقي‌شهري، اقتصاددان، انجام داده است که در ادامه مي‌خوانيد.

در روزهاي اخير شاهد رشد شتابان قيمت طلا و سکه هستيم. دليل جهش قيمت اين بازارها در روزهاي رکود کرونايي چيست؟

بايد توجه داشت که بازارهاي دارايي به يکديگر متصل هستند و به‌صورت زنجيروار عمل مي‌کنند. به‌ويژه در اقتصاد ايران اين امر نمود بيشتري دارد. بازار خودرو، مسکن، طلا، سکه، ارز، پول و سرمايه در راستاي هم عمل مي‌کنند و روي هم تاثير مي‌گذارند. از ابتداي سال 97 تاکنون تمامي اين بازارها با رشد بين 5/3 تا چهار برابري قيمت و شاخص مواجه شده‌اند. در فروردين سال97 قيمت هر گرم طلا در محدوده 150 هزار تومان قرار داشت، اما روز گذشته نرخ طلا در بازارهاي ايران به بيش از 650 هزار تومان رسيد. نرخ دلار در آن مقطع حدود 4000 تومان بود، اما با تمامي سياست‌هايي که بانک مرکزي به اجرا گذاشت، اکنون نرخ اين ارز خارجي در آستانه ورود به کانال 16 هزار تومان قرار گرفته است. در بازار خودرو نيز شرايط به همين منوال پيش مي‌رود. به‌عنوان مثال قيمت پرايد در ماه‌هاي آغازين سال 97 در محدوده 23 ميليون تومان بود، اما اکنون شاهد انتشار اخباري مبني بر اينکه قيمت اين خودرو به 90 ميليون تومان رسيده، هستيم. در اين بازار قيمت‌ها به‌طور ميانگين حدود چهار برابر افزايش داشته است. در بازار مسکن هم شاهد چنين اتفاقاتي هستيم. قيمت هر مترمربع ملک مسکوني که در پايان فروردين 97، در آستانه ورود به شش ميليون تومان بود، حالا از 15 ميليون و 300 هزار تومان هم عبور کرده است. اين اعداد و ارقام نشان از رشد فزاينده قيمت‌ تمامي اين بازارها در طول دو سال گذشته دارد و مي‌توان آن را يک اتفاق مرتبط به هم معرفي کرد.

اتفاقات اخير، به‌ويژه شيوع بيماري کرونا چه تاثيري بر رشد بازارهاي دارايي داشته است؟

تاثير اتفاقاتي که طي ماه‌هاي اخير رخ داده بر بازارهاي دارايي را نمي‌توان ناديده گرفت. اين اتفاقات باعث رشد قيمت دلار، طلا، سکه و ساير دارايي‌ها شده‌اند. به‌ويژه شيوع بيماري کرونا وقفه‌اي جدي بر صادرات غيرنفتي ايران به وجود آورده و موجب شده تاحدودي بيشتر مرزهاي کشور مسدود شوند. ادامه‌دارشدن شيوع کوويد-19 هم مشکلات را دوچندان کرده و تجارت خارجي ايران را محدود کرده است. از سوي ديگر هم شاهد تشديد تحريم‌هاي نفتي از سوي آمريکا هستيم. اندک صادراتي هم که به‌صورت غيررسمي صورت مي‌گرفت، به دليل سقوط قيمت جهاني نفت ارزش خود را از دست داده است. طبيعتا اين امر بر ذخاير ارزي ايران تاثير مي‌گذارد و با تحديد منابع، احتمال افزايش قيمت دارايي‌ها افزايش مي‌يابد. در اين مدت قيمت مشتقات نفتي هم به شکل قابل‌توجهي کاهش يافته و مي‌توان آن را به عوامل ديگر اضافه کرد که دست به دست هم داده‌اند تا فشار سنگيني روي بازارساز دلار به وجود آيد. حال برآوردها نگراني جهش مجدد قيمت ارز در بازار ايران را به وجود مي‌آورد؛ به هر حال تاثير نوسان نرخ دلار بر ساير بازارها را نمي‌توان ناديده گرفت. بحث ديگر به جهش بازار سرمايه مربوط مي‌شود. اين موضوع هم بر ارزش ساير دارايي‌ها تاثير مي‌گذارد. مشخصا زماني که يک بازار نظير بورس با چنين جهشي مواجه مي‌شود، ساير بازارها هم تلاش مي‌کنند خود را به آن برسانند. بدين جهت در ماه‌هاي گذشته در کنار جهش شاخص بورس، شاهد رشد فزاينده نرخ طلا، سکه و دلار هم بوده‌ايم. خودرو و مسکن نيز از اين شرايط عقب نمانده‌اند و وارد فاز رقابت براي سبقت‌گرفتن از يکديگر افتاده‌اند.

يک سناريويي که همواره مطرح مي‌شود، اين است که دولت از طريق سياست‌گذاري براي بالابردن قيمت دارايي‌ها، کسري بودجه خود را جبران کند. شما تا چه حد اين سناريو را محتمل مي‌دانيد؟

اصلا چنين چيزي وجود ندارد. بايد اين سناريو را کنار بگذاريم که دولت با بالابردن قيمت ارز يا تقويت بازار سرمايه قصد تامين کسري بودجه خود را دارد. راه‌هاي به‌مراتب راحت‌تر و کم‌هزينه‌تري براي تامين هزينه بودجه وجود دارد که ازجمله آن مي‌توان به فروش دارايي‌هاي دولتي يا انتشار اوراق بدهي اشاره کرد. خود انتشار پول پرقدرت يا افزايش پايه پولي که مسير کوتاه‌تري را پيش روي دولت قرار مي‌دهد تا آنکه نهادهاي دولتي بخواهند با افزايش نرخ ارز و بالابردن ارزش سهام، نقدينگي موجود در کشور به سمت خود بکشانند. در افزايش قيمت دارايي‌ها عمدي وجود ندارد و جهش قيمت‌ها را بايد در تاثير متقابل بازارها روي يکديگر جست‌وجو کرد که در پرسش‌هاي پيشين به آن پرداخته شد.

پيش‌بيني شما از آينده بازارهاي کشور چيست؟ اين افزايش قيمت‌ها تا چه زماني ادامه پيدا مي‌کند؟ به‌ويژه بسياري از شهروندان اين روزها پرسش‌هاي زيادي در رابطه با آينده بازار سرمايه مطرح مي‌کنند.

بورس ايران اکنون در شرايطي قرار گرفته که افزايش قيمت بخش عمده‌اي از سهام، به‌ويژه در شرکت‌هاي خرد شکل غيرمنطقي و غيرمعمول به خود گرفته است. ارزش سهام حدود 80 درصد از شرکت‌هاي فعال در بورس بيش از آن انتظاري که از آن مي‌رفت، افزايش يافته است. رشد منطقي ارزشمندترين سهام هم در يک بازه زماني نبايد بيش از چهار برابر باشد. حال هر سهامي که بيش از چهار برابر افزايش داشته با منطق همخواني ندارد. امروز مشاهده مي‌کنيم که ارزش بعضي از سهام در يک بازه کوتاه زماني بيش از 24 برابر رشد داشته است. چطور مي‌توان اين رشد را منطقي دانست؟ از شهروندان هم انتظار مي‌رود که با تعقل و دانش بيشتري وارد اين بازار شوند و اسير جو و فضاي احساسي نشوند.