چرا علائم کرونا در برخي افراد شديدتر است؟
ابتلا به کروناويروس پيامدهاي متفاوتي دارد و در حالي که برخي متوجه ابتلاي خود به اين ويروس نميشوند اما برخي ديگر به مراقبتهاي بيمارستاني نياز پيدا ميکنند. متخصصان آلماني به اطلاعات قابل توجهي در اين زمينه دست پيدا کردهاند.کوويد 19 يک بيماري با چهرههايي کاملا متقاوت است. ابتلا به اين بيماري پيامد آلودگي به کروناويروس است. اين ويروس ميتواند به روشهاي مختلفي به بدن آسيب زند. آمار موسسه روبرت کخ آلمان نشان ميدهد که حدود 80 درصد افراد پس از آلودگي به ويروس کرونا، دچار يک سرماخوردگي خفيف تا متوسط ميشوند. اما در 20 درصد موارد، وضعيت باليني فرد به دليل عفونت شديد ريه وخيم ميشود و بيمار به دليل تنگي نفس به دليل عدمتوانايي جذب اکسيژن به مراقبتهاي ويژه نياز پيدا ميکند. موسسه روبرت کخ اطلاعاتي گردآوري کرده که در برگيرنده اولين نشانههاي ابتلا به بيماري تا زماني است که فرد به دليل وخامت وضعيت جسمانياش در بيمارستان بستري ميشود. براي بسياري پرسش اينجاست که فرد مبتلا چه زماني بايد در بخش مراقبتهاي ويژه بستري شود؟ سه عامل تعيين کننده در روند بيماري کوويد 19 وجود دارد.
نخست: نوع و مقدار ويروس
کريستين دروستن، ويروسشناس برجسته آلماني ميگويد مقدار ويروسي که وارد بدن فرد شده و ميزان نفوذ آن به عمق دستگاه تنفسي نقش مهمي در روند بيماري دارد. آزمايشهايي که در اين زمينه صورت گرفته نشان ميدهد حيواناتي که در معرض چند ذره ويروس معلق در هوا قرار گرفتند، ويروس در بدنشان تکثير شده اما بيمار نشدند. در ابتداي همهگيري ويروس کرونا در آلمان، شماري از کارکنان شرکت Webasto در ايالت بايرن که مدتي طولاني با يک فرد آلوده به ويروس در يک سمينار شرکت کرده بودند، بيمار شدند. رانندگان تاکسي يا کارمندان هتل که ارتباط کوتاهي با فرد آلوده داشتند اما به ويروس مبتلا نشده بودند. در نتيجه ميتوان گفت ميزان ويروس نقش مهمي در ابتلا به بيماري بازي ميکند. اما هنوز مشخص نيست که چه دوزي موجب ابتلا به بيماري ميشود. مطالعه«هاينسبرگ» که شيوه رديابي زنجيرههاي عفوني را شرح ميدهد، حاکي از آن است که نوع و شدت ارتباط با فرد مبتلا نقش بسيار مهمي در انتقال فرد به فرد ويروس بازي ميکند. نکته بسيار مهم ديگر نوع ويروس است. ويروسها جهش ژنتيکي پيدا ميکنند و خود را تغيير ميدهند. نتيجه مطالعاتي که بر روي ويروس کرونا انجام شده، نشان ميدهد که اين ويروس انواع مختلفي دارد که همه آنها در بدن انسان تکثير ميشوند.برخي از آنها اما به طور قابل توجهي سريعتر و مؤثرتر از سايرين به بدن حمله ميکنند. بنابراين نه تنها دوز ويروس بلکه نوع ژنتيکي دقيق آن در چگونگي ابتلا به بيماري بسيار مؤثر است.
دوم: ژنهاي موجود در بدن فرد
در مرحله نخست بايد به راهي اشاره کرد که ويروس از طريق آن وارد بدن ميشود. پروتئيني به نام ACE2 که روي سطح سلولهاي ريه و سلولهاي شمار ديگري از بافتهاي بدن وجود دارد، به عنوانگيرنده ويروس عمل ميکند؛ يعني ويروس با چسبيدن به اين پروتئين وارد سلول ميشود. اين پروتئين انواع مختلفي دارد اما هنوز روشن نيست که تفاوت نوع اين پروتئين چه تأثيري بر چسبندگي ويروس کرونا روي آن دارد. آنچه تا کنون مشخص شده و اهميت بسياري دارد ميزان اين پروتئين در بدن است. بدن افراد مسن ACE2 بسيار کمتري توليد ميکند که ميتواند خبر خوبي باشد چون به معناي آن است که تعداد کمتري ويروس وارد سلولهاي ريه آنها ميشود و عفونت کمتري ايجاد ميکنند. اما ACE 2 وظايف مهم ديگري هم برعهده دارد: مثلا کنترل پاسخ ايمني بدن. حال اگر در بدن ميزان اندکي ACE 2 وجود داشته باشد، پاسخ سلولها به حضور ويروس ممکن است به جاي دفاع از خود، حمله به خود باشد. دليل مرگ بسياري از افرادي که به ويروس کرونا مبتلا بودند، پاسخ دفاعي کنترل نشده سلولها بوده که بافتهاي بدن به ويژه ريهها را از بين برده بود. بنابراين ميتوان گفت ويروس ممکن است به راحتي وارد ريه افراد مسن نشود اما اگر موفق شود آنها را آلوده کند، پيامدهاي بسيار بدتري خواهد داشت. در نتيجه خطر مرگ در پي ابتلا به ويروس خصوصاً براي افراد مسن زياد است، اما جوانترها هم ممکن است در اثر ابتلا به کوويد 19 جان خود را از دست بدهند. يک علت اين امر عملکرد متفاوت سيستم ايمني بدن است. ژنهاي بسيار متنوعي در ژنوم انسانها وجود دارند که ميتوانند عوامل مختلف بيماريزا را تشخيص دهند. همه انسانها تمام اين ژنها را به طور يکسان ندارند. به عبارت ديگر سيستم ايمني هر فرد نقاط قوت و ضعف خود را دارد. مطالعهاي که نتيجه آن در ژورنال ويروسشناسي منتشر شده توصيه ميکند، ابتدا افرادي که داراي سيستم ايمني ضعيفتري براي مقابله با کرونا هستند، واکسينه شوند. اما اطلاعات پژوهشگران در اين مورد هنوز بسيار اندک است. مهمترين عامل ژنتيکي شناخته شده در اين زمينه تا کنون کروموزوم Y است: اطلاعات جمعآوري شده از سراسر جهان نشان ميدهد که مردان بيشتر از زنان به ويروس کرونا مبتلا و بيمار ميشوند. به نظر ميرسد هورمون استروژن در زنان، به خودي خود ميتواند يک عامل محافظتکننده باشد. اين هورمون تأثير مثبتي بر پاسخ ايمني بدن دارد. متخصصان علوم پزشکي در نيويورک در پي يافتن پاسخ اين پرسش هستند که آيا اين هورمون زنانه ميتواند به مردان مبتلا به بيماري کوويد 19 کمک کند يا خير؟ آنچه مشخص است اين نکته است که کوويد 19 تنها يک بيماري ريوي نيست و ويروس عامل آن باعث ايجاد مشکلاتي در رگها هم ميشود. بيماران جوانتر مبتلا به کوويد 19 دچار ترومبوز (تشکيل لخته در عروق خوني) و حتي سکته مغزي ميشوند. سابقه بيماري در زمينه انعقاد خون ميتواند عامل مهمي در بروز چنين پيامدهايي باشد.
سوم: شرايط زندگي روزمره فرد
از آنجا که ويروس کرونا ظاهرا روي رگها هم تأثير ميگذارد، به نظر ميرسد سابقه ابتلا به بيماريهاي قلبي و عروقي مشکلساز است. ابتلا به ديابت که ميتواند سيستم ايمني بدن را تضعيف کند هم فاکتور خطرناکي به شمار ميرود. پزشکان البته ميگويند اگر اين بيماريها تحت کنترل باشند، خطر ابتلا به بيماري کوويد 19 را بيشتر نميکنند. در آلمان امکانات قابل توجهي براي درمان ديابت، فشار خون بالا و ساير بيماريهايي از اين قبيل جود دارد که همين امر ميتواند يکي از دلايل کمتر بودن موارد سخت ابتلا به کوويد 19 در اين کشور باشد. در ايالات متحده آمريکا آمار مرگ در اثر کوويد 19 ميان رنگينپوستان که اغلب از مشکلات قلبي و عروقي، چاقي و ديابت رنج ميبردند، بسيار بالاتر از ساير گروهها بوده است. عوامل ديگري مانند وضعيت اجتماعي هم در اين ميان نقش مهمي دارد.
