مسیر همکاری با FATF همچنان باز است
آرمان ملي- امير داداشي: پس از گذشت سه سال از هشدارهاي گروه اقدام ويژه مالي (FATF) به ايران و تمديد پياپي ضربالاجل اين نهاد بينالمللي براي تصويب کنوانسيونهاي پالرمو و CFT، سرانجام دوم اسفند سال جاري، نام ايران در ليست سياه اين گروه مالي کنار کره شمالي قرار گرفت. اين در حالي است که دولت و مجلس اين لوايح را تهيه و تنظيم کرده بودند، اما مجمع تشخيص مصلحت نظام بهعنوان تصميمگير نهايي به اين لوايح بياعتنايي نشان داد تا درعمل فرصت همکاري با FATF از بين برود. پيش از اين اقتصاددانان بارها هشدار داده بودند که با قرارگرفتن در ليست سياه اين نهاد، امکان همکاري با شرکاي تجاري نظير روسيه، چين و عراق هم از بين ميرود و بازارهاي مختلف هم موج جديد افزايش قيمت را تجربه ميکنند، اما حالا با شيوع کرونا در کشور شاهد روي جديدي از تبعات پشتکردن به نهادهاي بينالمللي هستيم. در اين زمينه «آرمان ملي» گفتوگويي با فريال مستوفي، رئيس کميسيون بازار پول و سرمايه اتاق بازرگاني تهران، انجام داده است که در ادامه ميخوانيد.
اوايل ماه جاري ايران در ليست سياه FATF قرار گرفت. اين اتفاق چه تاثيري بر فعاليتهاي بازرگاني کشور ميگذارد؟
16 فوريه بود که جلسه FATF با حضور بيش از 800 نفر از 205 کشور جهان در دفتر OECD واقع در پاريس که دفتر مرکزي سازمان همکاري و توسعه اقتصادي است، برگزار شد. در اين جلسه قرار بود روي موضوعات مختلفي گفتوگو شود که تصميمگيري درباره وضعيت ايران يکي از اين مسائل بود. در اين جلسه روي اين موضوع رايزني شد که ايران در ليست سياه FATF قرار بگيرد يا در همان حالت تعليق بماند؟ متاسفانه تصميمات اتخاذشده به نفع ايران تمام نشد و ما در کنار کره شمالي در ليست سياه قرار گرفتيم. ما بارها بهعنوان صداي بخش خصوصي نظرات خود را به دولت اعلام کردهايم و حتي اتاق بازرگاني ايران در اين زمينه بيانيههايي هم منتشر کرده است؛ اما به نظر ميرسد تصميمگيران کشور به اين نتيجه رسيدهاند که اگر در ليست سياه FATF هم قرار بگيريم مشکل خاصي براي اقتصاد ايران به وجود نميآيد. با اين حال فعالان بخش خصوصي که از منظر اقتصادي به بررسي مسائل ميپردازند، به اين نتيجه رسيدهاند که مقابله با نهادهاي بينالمللي تبعات منفي در پي دارد. از اين رو ما همچنان به تعامل با دنيا تاکيد داريم.
مخالفان FATF اعتقاد دارند که در شرايط تحريم ديگر همکاري با نهادهاي بينالمللي معنايي ندارد. آيا فشارهاي آمريکا تبادلات مالي و تجاري ايران را به صفر رساند؟
بله ما تحت تحريمهاي شديد آمريکا قرار گرفتهايم و پيش از قرارگرفتن در ليست سياه FATF هم توانايي چنداني در انجام تبادلات مالي نداشتيم، ولي روزنههاي کوچکي وجود داشت که به نحوي شرکتهاي اقتصادي و تجاري ميتوانستند از طريق آن و بهصورت مويرگي اهداف خود را پيش ببرند. متاسفانه ديگر اين روزنهها هم بسته شدهاند و حتي کشورهايي نظير روسيه، چين، عراق و ... هم که در مدت تحريم کموبيش تعاملاتي با ما داشتند، بعيد است همکاريشان با شرکاي ايراني را ادامه دهند. آنها رسما اعلام کردهاند که اگر ايران وارد همکاري با FATF نشود، نميتوانند تعاملات خود را ادامه دهند. زيرا اين کشورها که با گروه اقدام ويژه مالي همکاري دارند، مجبورند بخشي از اطلاعات خود را در اختيار اين نهاد بگذارند. حال بياعتنايي ايران به FATF کار را براي فعالان فضاي کسبوکار دشوارتر از گذشته کرده است.
قرار بود اروپاييها از طريق اينستکس تجارت خود با ايران را تسهيل کنند. حضور در ليست سياه FATF چه تاثيري بر موفقيت اين کانال مالي ميگذارد؟
اينستکس قرار بود راه مبادله مالي ميان ايران و اتحاديه اروپا را بگشايد. بشخصه از ابتدا هم اميد چنداني به موفقيت اين کانال مالي نداشتم و حالا با تصميم سران FATF، آن کورسوي اميد هم از بين رفته است.
برخي از کارشناسان آثار منفي حضور در ليست سياه FATF را بيش از تبعات تحريم آمريکا ميدانند و معتقدند با اين اتفاق اگر فردا هم آمريکا تحريمهاي خود را کنار بگذارد، ايران توانايي حضور در بازارهاي منطقهاي و جهاني را نخواهد داشت. نظر شما در اين باره چيست؟
خير؛ اين نگاه کاملا بدبينانه است. ما تجربه حضور در ليست سياه FATF را در دوره تحريمهاي قبلي داشتيم. بنابراين نبايد نگراني چندان نسبت به فرداي رفع تحريمها داشت. اکنون از لوايح چهارگانه FATF ايران دو مورد را پذيرفته و فقط بحث بر سر پذيرش کنواسيونهاي پالرمو و CFT است. در صورت تصويب اين لوايح، بعيد به نظر ميرسد که نام ايران همچنان در کنار کره شمالي بماند. قرار نيست اين نهاد بينالمللي تا ابد ايران را جريمه کند؛ همانطور که در سال 1395 هم مشاهده کرديم با چراغ سبزي که ايران نشان داد، FATF هم ما را از ليست سياه خود خارج کرد. درنتيجه نبايد تصور کرد که ديگر هيچ راه بازگشتي وجود ندارد. اين را هم بايد اضافه کرد که مخالفان FATF در ايران بر اين عقيده هستند که با پيوستن به اين گروه مالي، روزنههاي دورزدن تحريم شناسايي ميشود و آنگاه تجارت ايران به بنبست کامل ميرسد. حال اگر تحريمها برداشته شود، اين نگراني هم از بين ميرود و مخالفان هم دليلي براي ردکردن دو لايحه پالرمو و CFT نخواهند داشت.
بازارهاي ارز، سکه، طلا و ... در هفتههاي اخير آرامش نسبي خود را از دست دادهاند و ديگر ثبات سابق را ندارند. گذشته از تاثير بحراني نظير شيوع کرونا، قرارگرفتن در ليست سياه FATF تا چه حد در بروز اين التهابات نقش داشته است؟
اصولا در تمامي کشورهاي جهان، بازارهاي مختلف تحت تاثير اخبار روز دچار نوسان ميشوند و اين امر فقط مختص بازارهاي ايران نيست. براي مثال همانطور که مشاهده ميکنيم، در مدت اخير اخبار شيوع کرونا شاخص بورسها و ارزهاي جهان و قيمت نفت و طلا را دستخوش تحولات کمسابقهاي کرده است. حال تاثير FATF بر بازارهاي ايران را نميتوان انکار کرد و بالطبع بخشي از هيجانات بازارهاي غيرمولد در يک ماه اخير به تصميم اين نهاد مربوط ميشود؛ اما اين اتفاق خنثي ميشود و بعيد به نظر ميرسد در بلندمدت قيمتها را دچار جهشهايي کند که از آن صحبت ميشود. با اين حال، بايد به اين نکته توجه داشت که بخش مهمي از ذخاير ارزي ايران به فروش نفت مربوط ميشود؛ از آنجا که فروش نفت ايران به حداقل رسيده و در مدت اخير هم شيوع کرونا نرخ طلاي سياه را به کف رسانده، به نظر ميرسد در ماههاي آتي کمبود عرضه گريبانگير بازار ارز شود و تاثير بلندمدت خود را روي بازار بگذارد.
