آمریکا تمایلی به کاهش تنش میان ایران و عربستان ندارد
وزير امور خارجه آمريکا طي روزهاي گذشته عازم عربستان شد و تاکيد کرد ايالات متحده به تامين امنيت اين کشور متعهد است. اهداف کلي اين سفر چيست و چرا پمپئو در اين شرايط به رياض رفته است؟
هر از گاهي آمريکا و عربستان در مورد سياستهاي منطقهاي خود با يکديگر ديدار و گفتوگو دارند تا هماهنگيهاي لازم را پيرامون نحوه عمل در موضوعات مهم منطقهاي و بينالمللي انجام دهند. اظهارنظر آقاي پمپئو درخصوص تعهد کاخ سفيد به تامين امنيت عربستان مسالهاي تکراري است که هر چندوقت يکبار از سوي آمريکاييها براي تشويق عربستان به خريد بيشتر تسليحات و جنگ افزارهاي جديد مطرح ميشود. در حال حاضر که اوضاع منطقه به سوي تشنج خاطر پيش ميرود، آمريکاييها ميخواهند به متحد خود اطمينان دهند که خطري آنها را تهديد نميکند و ايالات متحده قادر است تا بهطور کامل امنيت خاورميانه را تامين کند. من فکر ميکنم يکي از اهداف مايک پمپئو براي سفر به عربستان سعودي همين آرامش خاطر دادن به مقامات رياض است که نگراني بسياري از تشديد تنشها دارند.
فکر ميکنيد موضوع ايران چه نقشي در مذاکرات دوجانبه رياض و واشنگتن دارد؟
کمي قبلتر مقامات عربستان سعودي متمايل بودند تا مذاکراتي را با جمهوري اسلامي ايران آغاز و در راستاي کاهش تنشها با تهران همکاري کنند. به خصوص بعد از واقعه آرامکو مطرح بود که عربستان سياستهاي منطقهاي خود را تغيير داده و ديگر عليه ايران دشمني نميورزد، اما آمريکاييها مانع شدند و نگذاشتند اين مذاکرات آغاز شود؛ چرا که به عقيده من صهيونيستها تمايلي به کاهش تنش ميان تهران و رياض نداشتند. نگاهي به تاريخچه فعاليتهاي صهيونيستها در منطقه خاورميانه نيز تاييد ميکند که اين رژيم هيچگاه موافق نيست که ايران بتواند با کشورهاي همسايه روابطي دوستانه برقرار کند. سود آنها در تشنج و اختلاف ميان کشورهاي منطقه است و تلآويو نقش فعالي در تشديد تنشها دارد. آمريکا نيز در اين مسير با صهيونيستها هم دست شده و به آنها کمک ميکند. رژيم صهيونيستي در اين سالها تلاش کرده که يک ائتلاف بزرگي را عليه ايران در منطقه تشکيل دهد و در همين چارچوب درصدد است که کشورهاي عربي خليج فارس را عليه ايران بشوراند. متاسفانه در اين راستا بعضا با موفقيتهايي نيز روبهرو شده چنانکه عربستان سعودي، بحرين و امارات متحده عربي در اين زمينه گامهايي را برداشتهاند که از جمله اين موضوعات تجهيز و حمايت از جريان تکفيري عليه جريان مقاومت بوده است. سعوديها بعد از تحولات در سوريه و عراق و شکست سياستهايشان در اين دو کشور به اين نتيجه رسيدند که بدون ايران کاري در منطقه از دست آنها ساخته نيست و بايد ضمن پذيرش اين واقعيت براي کاهش تنش با ايران وارد مذاکره شوند. شهيد سليماني در جريان سفر به عراق ماموريت داشت گامهايي در راستاي کاهش تنش بين ايران و عربستان سعودي بردارد و در همين چارچوب حامل پيامي بود ولي آمريکاييها ايشان را ترور کردند، چراکه آنها خواهان حفظ و افزايش تنش بين ايران و عربستان سعودي هستند. همانطور که اشاره شد منافع رژيم صهيونيستي و آمريکا در گرو ايجاد تضاد و تنش بين ايران و کشورهاي عربي است و اين موضوع برعکس سياست ايران است که اولويت اولش کاهش تنش با کشورهاي منطقه است.
همزمان با سفر پمپئو به رياض، گزارشي از سوي رسانههاي آمريکايي منتشر شد که مدعي شدهاند شواهدي از نقش ايران در حملات به آرامکو کشف شده است. اين همزماني اتفاقي است يا بهنظر شما آمريکا هدف خاصي را از طرح اين مساله دنبال ميکند؟
پيشتر هم اين موضوع مطرح بود و آمريکاييها اين ادعا را به زبان آورده بودند، اما مساله اين است که هيچگونه اسناد مدون و دقيقي از سوي آنها ارائه نشده است. آنها متناوبا براي تاثيرگذاري در مناسبات منطقهاي از اين ابزار استفاده ميکنند اما به عقيده من چندان نبايد به ادعاهاي آنها توجه کرد. آمريکاييها دروغگو هستند و با دروغهاي خود در پي سياستسازي هستند. زماني که انصارا... يمن رسما اعلام ميکند آنها به تاسيسات نفتي عربستان حمله کردهاند و آنها آرامکو را هدف حمله قرار دادهاند، ديگر چرا بايد نام ايران مطرح شود؟ بقاياي پهپادهاي يمني نيز نشان ميدهد اين پهپادها ساخت خود انصارا... بوده و ارتباطي با ايران ندارد. هدف آمريکا تشديد تنش است و آنها از هيچتلاشي براي رسيدن به اين هدف فروگذار نميکنند.
آمريکا مدعي است از طريق گشتزني دريايي توانسته است يک کشتي حامل تسليحات ايراني به يمن را توقيف کند. اين ادعا ميتواند صحت داشته باشد؟
اين ادعا بسيار مضحک و حتي غيرممکن است که از سوي آمريکاييها مطرح ميشود. آنها ميخواهند از اين طريق، فشار سياسي بر ايران را افزايش داده و ديگر کشورها به خصوص کشورهاي منطقه را نسبت به جمهوري اسلامي بدبين کنند. ميگويم غيرممکن است؛ زيرا تمامي بنادر يمن از سوي عربستان، آمريکا و نيروهاي ائتلاف سعودي کنترل و بازرسي ميشود و مطلقا امکان ارسال تسليحات به يمن وجود ندارد. حتي گزارشهاي سازمان ملل نيز نشان ميدهد که نه تنها تسليحات، بلکه غذا و دارو نيز نميتواند براي مردم يمن ارسال شود و اين مساله به يک فاجعه انساني بزرگ منجر شده است. اين سعوديها و آمريکاييها هستند که در مظان اتهامند و به مخالفين انصارا... يمن کمک تسليحاتي ميرسانند. يمنيها به شکر خدا توانستهاند پيشرفت قابل توجهي در زمينه توليد سلاح و بهويژه موشکهاي بالستيک و پهپاد داشته باشند و اين خودکفايي براي سعوديها بسيار سنگين است. رياض نميتواند بپذيرد که يمن براي هدف قرار دادن تاسيسات نفتي و زيرساختهاي عربستان نيازي به کمک ايران ندارد.
سال گذشته مذاکراتي پيرامون مساله پايان جنگ در يمن آغاز شد. چرا اين مذاکرات به نتيجه نرسيد و آيا اکنون ميتوان اميدي به پايان جنگ داشت؟
در شرايط فعلي نميتوان اميد داشت که جنگ در يمن به اين زوديها به پايان برسد. اگر نيروهاي انصارا... بتوانند از نظر نظامي قدرتمند ظاهر شوند و ضرباتي جدي به عربستان وارد کنند، آن زمان رياض مجبور خواهد شد که واقعيات موجود در منطقه را بپذيرد. به رسميت شناختن قدرت و مشروعيت انصارا... سبب خواهد شد که در نهايت عربستان بخواهد مذاکرات صلحي را که سال گذشته در استکهلم آغاز شد اما نتيجهاي در بر نداشت بار ديگر از سر بگيرد.
با توجه به اين وضعيت آيا از منظر شما چشم اندازي براي کاهش تنش ميان ايران و عربستان وجود دارد؟
جمهوري اسلامي ايران ابتکاراتي را نظير طرح صلح هرمز از قبل مطرح کرده و اين ابتکارات پتانسيل خوبي براي مانور دارد. جمهوري اسلامي ايران هميشه اعلام آمادگي کرده که با کشورهاي همسايه در صلح و امنيت کامل باشد و دست برادري تهران همواره و در بدترين حالت نيز به سوي اين کشورها دراز بوده و در حال حاضر اين رياض است که بايد به نداي مثبت ايران پاسخ دهد و براي حل و فصل مسائل منطقه در کنار همسايه شمالي خود قرار بگيرد. تنها راه حل و فصل تنش در منطقه همکاري کشورهاي منطقه براي برقراري صلح و ثبات و تامين امنيت است. امنيت خريدني نيست؛ امنيت با خريد سلاح برقرار نميشود؛ امنيت با دخالت خارجي در منطقه تامين نميشود که اگر چنين امري امکانپذير بود تا الان صلح در خاورميانه برقرار شده بود اما ميبينيم که برعکس، تنشهاي سالهاي اخير بهدليل دخالت نيروهاي خارج از منطقه به وجودآمده است. متاسفانه در سالهاي اخير شاهد هستيم که با تحريک نيروهاي خارجي برخي کشورهاي منطقه تسليم شده و خودشان را در اختيار آنها قرار دادند. اگر بنا باشد امنيت در خاورميانه برقرار شود، تنها راه همکاري دسته جمعي، جامع و کامل کشورهاي منطقه است تا با هم به تفاهم برسند چگونه در اين محيط بسيار حساس در کنار هم با صلح و ثبات زندگي کنند؛ کما اينکه ما در قرون متمادي همسايه بوديم و به حکم اجبار همسايه ميمانيم و بايد با هم با آرامش زندگي کنيم. پيش از اين نيز تهران طرح «پيمان عدم تعرض» و پيشتر نيز برقراري «سيستم جامع امنيتي مشترک» را پيشنهاد داده بود. ايران هميشه آمادگي داشته و به اين علت که مسئول برقراري امنيت خليج فارس و تامين انتقال آزاد انرژي در تنگه هرمز است، مصّر است که بتواند در اين رابطه با کشورهاي منطقه همکاري کند.
يکي ديگر از مسائلي که طي ماههاي اخير از سوي سعوديها صورت گرفته، تلاش براي تشکيل ائتلافي جديد در درياي سرخ است. اهداف تاسيس شوراي کشورهاي ساحل درياي سرخ توسط عربستان چيست؟
براي بررسي تشکيل جلسه در رياض و پايهگذاري شوراي کشورهاي ساحل درياي سرخ و خليج عدن به رهبري سعوديها بايد به اين نکته توجه کنيم که جغرافياي مورد نظر ائتلاف مذکور يکي از مهمترين و استراتژيکترين نقاط دنيا به حساب ميآيد. درياي سرخ يک آبراه استراتژيک است که به کانال سوئز متصل ميشود و همين کانال درگاه اتصال به مديترانه است. اين چينش آنهم در جغرافياي آبي - Îǘí ãИæÑ¡ ÈÇÚË ãíÔæÏ ÂÈåÇí ÂÒÇÏ æ ÂÓíÇí ÏæÑ ÇÒ Çíä ØÑíÞ ãæÑÏ ÏÓÊÑÓí ÞÑÇÑ ÈíÑäÏ. ÏÑ ÇíäÌÇ ÈÇíÏ ãÊæÌå ÈÇÔíã ˜å Êäå ÈÇÈÇáãäÏÈ åã ÈåÚäæÇä í˜í ÇÒ ãåãÊÑíä ÂÈÑÇååÇí ÌåÇä ÈÇÚË ÔÏå ÊÇ ãÌãæÚå ãИæÑ ÊÇËíÑ ÈÓÒÇíí ÏÑ ÇÞÊÕÇÏ ÈíäÇáãáá æ ÕÇÏÑÇÊ ÏÇÔÊå ÈÇÔϺ Èå ÚÈÇÑÊ ÏíÑ Çíä ãÚÈÑ ÑÇ ÈÇíÏ í˜í ÇÒ ãåãÊÑíä æ ÈÇ ÇÑÒÔÊÑíä ˜ÇäÇáåÇí ÇÊÕÇá ÂÈí ÏÑ ÚÑÕå ÇãäíÊí æ ÇÞÊÕÇÏí ÈÏÇäíã. Ó ÇÒ ÊÍæáÇÊ ÇÎíÑ æ íÇãÏåÇíí ˜å ÏÑ ÎÇæÑãíÇäå Èå æÞæÚ íæÓÊ¡ ÓÚæÏíåÇ ÇÒ Çíä ÊÑÓ ÏÇÑäÏ ˜å íÇãÏåÇí ÊåÏíÏ ÇÒ ÛÑÈ ÂÓíÇ Èå ÏÑíÇí ÓÑÎ æ ÎáíÌ ÚÏä ÓÑÇíÊ ˜äÏ æ ÍÊí ÇÒ Çíä ÊÑÓ ÏÇÑäÏ ˜å ãäØÞå ãИæÑ ãÓÏæÏ ÔæÏ. Èå åãíä Ïáíá ÚÑÈÓÊÇä ÓÚæÏí ÈÇ ÝÑÇÑ Ñæ Èå Ìáæ æ ÈÇ ÌãÚ ˜ÑÏä ˜ÔæÑåÇíí ãÇääÏ ãÕÑ¡ ÇÑÏä¡ íãä¡ ÓæÏÇä¡ ÌíÈæÊí¡ ÓæãÇáí æ ÇÑíÊÑå ÞÕÏ ÏÇÑÏ ÇÆÊáÇÝí ÑÇ ÏÑ ÏÑíÇí ÓÑÎ æ ÎáíÌ ÚÏä ÊÔ˜íá ÏåÏ ˜å ÎÑæÌí Âä ÊÇãíä ÇãäíÊ íÇ ÊÇÎíÑ ÏÑ ÊåÏíÏåÇí ãæÌæÏ ÎæÇåÏ ÈæÏ. ÈÓíÇÑí ãÚÊÞÏäÏ ˜å Çíä ÇÆÊáÇÝ ÑÇ ÈÇíÏ í˜í ÇÒ ãåãÊÑíä ÑÎÏÇÏåÇí ˜ÔæÑåÇí ÚÖæ ÍÇÔíå ÎáíÌ ÝÇÑÓ æ ãÊÍÏÇäö ÚÑÈíö ÚÑÈÓÊÇä ÏÇäÓÊ ÇãÇ ÈÑ ÇÓÇÓ ÇÓäÇÏ ãæÌæÏ æ ÊÌÑÈíÇÊ ÐÔÊå¡ ÚÑÈÓÊÇä ÚãæãÇ ÏÑ ÇÆÊáÇÝÓÇÒí ÈÇ Ô˜ÓÊ ÑæÈåÑæ ãíÔæÏ. äãæäå Úáäí Çíä ãæÖæÚ ÑÇ ãíÊæÇä ÇÆÊáÇÝ ÚÑÈí ÏÑ íãä ÏÇäÓʺ ÊÇ ÌÇíí ˜å ÔÇåÏ ÈæÏíã ãÊÍÏ ÇÓÊÑÇÊŽí˜ ÑíÇÖ (ÇãÇÑÇÊ) äÏí íÔ ÇÒ íãä ÎÇÑÌ ÔÏ.
چرا ائتلافهايي که تاکنون از سوي عربستان مطرح شده، همگي به سرنوشتي يکسان يعني شکست دچار شدهاند؟
مشکل عربستان در بحث ائتلافسازي، نداشتن کاريزماي مورد نياز است. سعوديها هميشه و در همه جا ميخواهند کار اهدافشان را با صرف هزينههاي هنگفت جلو ببرند اما بايد متوجه بود که رهبر يک ائتلاف نيازمند کاريزماي امنيتي و سياسي است. به همين جهت نشست تاسيس شوراي کشورهاي ساحل درياي سرخ و خليج عدن را بايد صرفا يک مانور شکلي بدانيم. در اين ميان آنچه اهميت دارد تحولاتي است که در غرب آسيا و در پي ترور سردار سليماني رخ داده است. هيچشکي وجود ندارد که سعوديها از اين وضعيت نگران هستند و با آمادهباش محور مقاومت از لبنان تا يمن اگر احتمالاً رويارويي ميان ايالات متحده و بازوهاي منطقهاي ايران رخ دهد، احتمال دارد که اسرائيل و عربستان هم مورد ضربه قرار بگيرند. به همين جهت بخش کوچکي از اين تحرک عربستان را بايد مسائل خاورميانه بدانيم.
همراه شدن مصر با عربستان را در اين زمينه چگونه ارزيابي ميکنيد؟
عدهاي معتقدند مصر بهعنوان بزرگترين ارتش عربي منطقه در ائتلاف مذکور نقش مهمي را ايفا خواهد کرد، اما بايد متوجه باشيم که قاهره با عربستان سعودي در يمن همراه نشد و حالا هم در ائتلاف عليه قطر کاملا نقش تماشاچي را بازي ميکند. به اين دليل مصر بهدليل مشکلات سياسي و اقتصادي خود، نميخواهد وارد سرمايهگذاري در خارج از منطقه شود و خواهان دور ماندن از اين فضاست. در اين ميان سعوديها احساس ترس کردهاند؛ چراکه آنها احتمال ميدهند اگر تنش ميان آمريکا و ايران بالا بگيرد، شعلههاي آن ميتواند اقتصاد نفتي سعوديها را همانند حمله پهپادي انصارا... به آرامکو، نابود کند. از سوي ديگر آنها از اعلام وفاداري انصارا... به تهران (آن هم در شرايط فعلي) احساس ترس کردهاند و به همين دليل رياض بهدنبال تشکيل جبهه جديد براي ايزوله کردنِ اقتصاد و امنيت خود است.
