سایه مرگ بر سر پرندگان میانکاله

حدود دو هفته است که شاهد تلفات شمار زيادي از پرندگان مهاجر در تالاب ميانکاله هستيم؛ سازمان دامپزشکي، علت اين مرگ و مير را سم بوتوليسم اعلام کرده، اين در حالي است که کارشناسان معتقدند بوتوليسم يک سم گرمادوست است و تاکنون بروز آن در فصول سرد سال گزارش نشده و بر همين اساس، خواستار ارائه مدارک از سوي سازمان دامپزشکي دال بر علت اين حجم تلفات به خاطر اين سم هستند. سايه شوم مرگ، دست از سر پرندگان مهاجر ميانکاله بر‌نمي‌دارد، شکار بي‌رويه و بي‌رحمانه به روش‌هاي مختلف از يک طرف و بيماري و مرگ يک‌شبه از سوي ديگر روزگار اين پرندگان بخت‌برگشته را سياه کرده است. حدود دو هفته گذشته اخباري مبني‌بر تلفات تعداد زيادي پرنده در تالاب ميانکاله دست به دست شده که نگراني زيادي به همراه داشته است؛ بعد از آن سازمان‌هاي مربوطه از جمله حفاظت محيط‌زيست و دامپزشکي وارد عمل شده‌اند و در اولين حرکت به جمع‌آوري لاشه‌ها اقدام کرده‌اند تا از تلف شدن پرندگان بيشتر بر اثر تغذيه از لاشه‌ها جلوگيري کنند، سازمان دامپزشکي همزمان اقدام به نمونه‌برداري و آزمايش از لاشه‌ها کرد و در مراحل اوليه بيماري آنفلوآنزا و نيوکاسل را رد کرده‌اند که بعد از انجام آزمايشات تخصصي اعلام داشتند که علت تلف شدن پرندگان، سم بوتوليسم است. بوتوليسم تيپ C äæÚí ÈíãÇÑí ÈÑÇí ÑäÏÇä æ ÂÈÒíÇä ÇÓÊ ˜å ÈÑ ÇËÑ ãí˜ÑæÈ ˜áæÓÊÑíÏíæã ÈæÊæáíäæã ÇíÌÇÏ æ Èå Âä ãÓãæãíÊ ØÈíÚí åã ÝÊå ãíÔæÏ. ÇãÇ ãÓÇáå ÇíäÌÇÓÊ ˜å ÈÑÎí ÑäÏåÔäÇÓÇä æ ˜ÇÑÔäÇÓÇä ÍíÇÊ æÍÔ ãíæíäÏ ˜å Çíä í˜ Óã ÑãÇÏæÓÊ ÇÓÊ æ Çã˜Çä ÑÔÏæäãæ Âä ÏÑ ÝÕá ÓÑãÇ æÌæÏ äÏÇÑÏ¡ ÈäÇÈÑÇíä ÈÇíÏ ÓÇÒãÇä ÏÇãÒÔ˜í ãÏÇјí ÏÇá ÈÑ æÌæÏ Çíä Óã ÇÑÇÆå ÏåÏ.

روند تلفات همچنان ادامه دارد

کارشناس حيات‌وحش و عضو کمپين پرواز درباره آخرين وضعيت تلفات پرندگان در دو استان مازندران و گلستان به ايرنا گفت: متاسفانه روند تلفات همچنان ادامه دارد و هنوز متوقف نشده است. محمدعلي يکتا‌نيک درباره جواب سازمان دامپزشکي مبني‌بر وجود سم بوتوليسم ناشي از باکتري کلستريديوم و بوتولينوم در ميانکاله افزود: توليد اين سم عوامل مختلفي دارد از جمله اينکه اگر نيترات بيش از حد با فاضلاب وارد محيط شود و شرايط بي‌هوازي ايجاد کند در اين شرايط باکتري بوتولينوم، توليد سم و در نهايت ايجاد بيماري بوتوليسم خواهد کرد، بنابراين يکي از عوامل آن اين است که فاضلاب و مواد آلي وارد محيط مي‌شوند يا اينکه سطح آب کاهش مي‌يابد و کاهش پيدا کردن سطح آب موجب تغليظ مواد شده که شرايط بي‌هوازي ايجاد مي‌کند.وي اظهار داشت: با اين حساب به نظر مي‌رسد که مي‌خواهند اين مشکل را گردن تالاب بيندازند در حالي‌که درباره اين باکتري يک نکته بسيار مهمي وجود دارد و آن اينکه يک باکتري گرمادوست است و اصلا موجودي نيست که در بهمن ماه فعاليت کند آن هم در ميانکاله که در گرم‌ترين ساعت روز هم شرايط براي فعاليت اين باکتري مساعد نيست، اما گفته مي‌شود که عامل اين مرگ و مير سم بوتوليسم بوده است؛ مگر اينکه اين باکتري تابستان فعال شده و اين سم را توليد کرده باشد که در اين صورت همان موقع هم بايد پرندگان زيادي تلف مي‌شدند و آن سم در محيط مانده باشد و الان بنتس‌ها، نرم‌تنان و ميگوهاي ريز را آلوده کرده و پرندگان آنها را مي‌خورند و تلف مي‌شوند. کارشناس حيات‌وحش تاکيد کرد: در‌واقع اين باکتري الان نبايد فعال شده باشد چون از نظر علمي فعال شدن آن با اين فصل تطابق ندارد. وي تصريح کرد: سازمان دامپزشکي کشور موظف است وقتي اعلام مي‌کند که ما سم‌شناسي کرده‌ايم بايد مدارک ارائه دهد چون اين سم‌شناسي کردن، فرآيندي نيست که به اين سرعت بتوانند بفهمند و اصلا امکانات آن را ندارند. موسسه رازي و علوم پزشکي بايد ورود کنند براي اينکه بتوانند تيپ سم را مشخص کنند. الان مي‌گويند توکسين تيپ سي باعث ايجاد اين بيماري شده و نمونه‌هايي در جهان داشته است، آنها موظفند مستندات آزمايشگاهي را در اختيار متقاضيان قرار دهند و بعد توضيح دهند که چطور اين باکتري بوتولينوم گرمادوست يک دفعه سرمادوست شده است. يکتا‌نيک گفت: در واقع سم بوتولينوم تيپ سي به پرندگان آسيب مي‌زند نه به ماهيان، يعني پرندگان را و آن هم گونه‌هاي خاصي را درگير مي‌کند که نمونه‌هاي مشابه آن وجود داشته است، مثلا در بسياري از تالاب‌هاي دنيا يا همين حوضه خزر 40 سال پيش اين اتفاق در کشور قزاقستان رخ داده يا در برخي از تالاب‌هاي دنيا در کانادا، اروپا، آمريکا و حتي استراليا اين بيماري شيوع يافته اما همه در تابستان بوده است. بنابراين اين مساله عجيب است که چرا در ميانکاله در فصل زمستان آن هم در بهمن ماه رخ داده باشد. وي درباره شرايط ورود فاضلاب به تالاب ميانکاله توضيح داد: فاضلاب بخش زيادي از فعاليت‌هاي خانگي و صنعتي در مازندران و گلستان وارد تالاب ميانکاله مي‌شود، از سمت اميرآباد، زاغمرز و بهشهر که شهرک صنعتي دارد و کارخانه کنسروسازي در آن فعال است، به سمت شرق که حرکت کنيم به رستم‌کلا مي‌رسيم که کارخانه پنبه پاک‌کني دارد و پساب تمام آنها وارد تالاب مي‌شود. اينها به جز پساب خانگي و کشاورزي هستند، بعد از آن به سمت قلعه پايان مي‌رويم، بعد از گلوگاه هم کردکوي در گلستان؛ بعد از آن بندر گز در استان گلستان و سپس بندر ترکمن است که پساب خانگي، صنعتي و کشاورزي تمام آنها وارد ميانکاله مي‌شود؛ اين وضعيت اسفناک است. يکتا‌نيک تاکيد کرد: در اين مناطق حتي يک تصفيه‌خانه وجود ندارد که پساب‌ها را حتي در حد ساده تصفيه کند. تمام اين فاضلاب‌ها در دو استان گلستان و مازندران وارد ميانکاله مي‌شود. از طرف ديگر در شمال ميانکاله يک وضعيت گردشگري ناپايدار ايجاد شده که علاوه بر ايجاد آلودگي، فاضلاب و پساب نيز توليد مي‌کند. در آشوراده هم طرح گردشگري تعريف شده که اين خود يک بار اضافي بر دوش منطقه است که فاضلاب و پساب ناشي از آن نصيب ميانکاله مي‌شود.

شکار بي‌رويه پرندگان در تالاب

وي ادامه داد: در کنار تمام اين فشارها شاهد شکار بي‌رويه پرندگان در تالاب ميانکاله نيز هستيم و امسال محيط‌زيست هيچ اقدامي نکرده است حتي همان تور جمع کردن نمادين را هم انجام نداده، حتي به شکارچيان يک تلنگر هم زده نشده است؛ وقتي منطقه ناامن مي‌شود تمام پرندگان جمع مي‌شوند و روبه‌روي پاسگاه قلعه پايان و وسط خليج ميانکاله مي‌نشينند. در اين شرايط مشخص است که وقتي تعداد بسيار زياد پرنده در يک‌جا جمع مي‌شود آن منطقه، ظرفيت پذيرش اين تعداد را ندارد و احتمال شيوع يک ويروس و بيماري زياد مي‌شود؛ مگر يک بخش از تالاب چقدر غذا براي اين همه پرنده دارد و تاب‌آوري آن براي اين حجم از فضولات چقدر است؛ معلوم است وقتي چنين شرايط وحشتناکي ايجاد مي‌کنيم اين وضعيت را بايد شاهد باشيم، اين رخداد برون‌داد يک مساله نيست بلکه برون‌داد هزاران مصيبتي است که ما بر سر ميانکاله آورديم. عضو کمپين پرواز تصريح کرد: اين مساله يک عامل انساني دارد اما برون‌داد يک فاجعه بزرگ‌تر است که به دلايل مختلف ايجاد مي‌شود، مي‌توان اين‌طور نتيجه گرفت که اگر هم توليد سم بوتوليسم يک فرايند طبيعي باشد باز نتيجه فعاليت‌هاي انساني است اما مسئولان دارند آن را به گردن تالاب مي‌اندازند؛ نزديک به سه هزار هکتار از جنوب تالاب ميانکاله که اراضي ملي تصرف شده و تغيير کاربري داده است، در آن جو مي‌کارند، آن بخش از تالاب را خشک کردند، از طرفي هم هر چه فاضلاب است وارد ميانکاله مي‌کنيم. وي درباره آمار تلفات پرندگان در ميانکاله گفت: آمار تلفات زياد است اما نمي‌توان برآورد دقيق داشت چون در محدوده وسيعي اتفاق افتاده، در واقع در منطقه‌اي رو به جنوب خليج است که از نزديکي پاسگاه محيط‌زيست قلعه پايان شروع مي‌شود تا بعد از گلوگاه؛ که در‌واقع اوج تلفات در اين محدوده است، محدوده‌اي به عرض حدود 4 کيلومتر در يک طول 15 کيلومتري وسط خليج ميانکاله است، تلفات در اطراف اين محدوده نيز ديده شده؛ در کانوني به اين وسعت که عمق آب هم متفاوت است برخي جاها مي‌شود پياده پيمايش کرد برخي جاها حتما بايد با قايق رفت و عمق آب 5 تا 6 متر مي‌رسد و در نتيجه، ارائه آمار کار آساني نيست.

آمارها از تلفات متفاوت است

يکتا‌نيک افزود: آمارها از تلفات متفاوت است، آخرين آمار را حدود 12 هزار قطعه اعلام کرده‌اند، بايد لاشه‌ها کاملا جمع شوند تا آمار واقعي به دست آيد؛ ضمن اينکه اگر هر کدام از لاشه‌ها در طبيعت بماند مي‌تواند منشأ شيوع دوباره اين تلفات باشد و اين سيکل را ادامه دهد، پرندگان شکاري مانند سنقرها، عقاب‌ها و سارگپه‌ها را درگير کند کما‌اينکه کرده؛ کاکايي‌ها که از لاشه پرندگان ديگر تغذيه مي‌کنند را گرفتار کند که به نظر مي‌رسد گرفتار شده‌اند. وي تصريح کرد: اگر هم علت اين تلفات سم بوتوليسم باشد بر اساس پروتکل‌هاي بين‌المللي بيماري بوتوليسم گفته شده که بايد تالاب آلوده دقيق پايش و تمام لاشه‌ها جمع‌آوري شود و تمام پرندگاني که هنوز زنده هستند را بستري کنند تا اقدامات درماني روي آنها انجام شود؛ حتي به وضوح اين مساله ذکر شده که اگر توان مالي درمان تمام پرندگان بيمار وجود ندارد آن بخش در خطر انقراض و تهديد را حتما پيدا و درمان کنند که در اين زمينه سازمان حفاظت محيط‌زيست کاري انجام نداده است تنها کاري که محيط‌زيست کرده اين است که لاشه‌ها را تا جايي که توانستند جمع کردند، حال اگر هم بوتوليسم باشد قطعا تالاب را براي سال‌هاي آينده درگير مي‌کند پس بايد چاره‌انديشي کنند. وي درباره گونه‌هاي درگير با اين سم خطرناک گفت: چنگر و فلامينگو بيشترين تلفات را داشتند، اما در کنار اين دو گونه هر آنچه پرنده آبزي و کنار آبزي در اين تالاب است تلف شدند، از پليکان تا کشيم‌ها که پرندگاني کاملا ماهيخوار هستند نه جلبک، نه سخت‌پوست و نه نرم‌تن مي‌خورند در‌واقع گونه‌هايي با رژيم‌هاي غذايي متفاوت هستند براي همين بايد بيشتر روي بوتوليسم بودن تحقيق کرد، همچنين اردک‌هاي غواص، اردک‌هاي آبچر و حواصيل‌ها نيز درگير شده‌اند.

چند روز پيش سيدحسين رضواني مديرکل دامپزشکي مازندران اعلام کرده بود که تلفات پرندگان متوقف شده و به استناد گزارش يگان حفاظت محيط‌زيست و کارشناسان دامپزشکي حاضر در منطقه تلفات به صفر رسيده است، همچنين پاک‌سازي منطقه از لاشه پرندگان تلف شده در اکثر نقاط تالاب بين‌المللي ميانکاله به پايان رسيده و پيش‌بيني مي‌شود بقيه لاشه‌هاي احتمالي باقي‌مانده که نمي‌تواند زياد باشد هر چه زودتر جمع‌آوري و تالاب به طور کامل از لاشه پرندگان پاک‌سازي شود. اين در حالي است که يکتا‌نيک معتقد است حجم تلفات بسيار زياد است و همچنين برخي نقاطي وجود دارد که بايد براي رفتن به آنجا از قايق استفاده کرد بنابراين کار دشواري است که بايد با جديت انجام شود.