برجام؛ قربانی باج اروپا به ترامپ
همسو با ترامپ، وزير خزانهداري آمريکا روز سهشنبه به دو کشور ايتاليا و بريتانيا هشدار داده بود که اگر اين کشورها اقدام به اعمال تعرفه و اخذ ماليات از شرکتهاي بزرگ حوزه تکنولوژي نظير فيسبوک و گوگل کنند، ايالات متحده نيز متقابلا تعرفههايي را عليه کالاهاي اين دو کشور وضع خواهد کرد. چندي قبل امانوئل مکرون، رئيسجمهور فرانسه پذيرفته بود که براي جلوگيري از اعمال تعرفههاي آمريکايي، قيد اخذ ماليات از شرکتهاي بزرگ حوزه تکنولوژي آمريکايي را بزند و از مواضع اوليه خود عقبنشيني کند. به رغم اين تهديد ترامپ، اختلاف مواضع اروپا و آمريکا در موضوع انعقاد قرارداد تجاري جديد به اندازهاي است که عملا امکان انعقاد توافقي «برد-برد» وجود ندارد و در نهايت يکي از طرفين بايد از سياستهاي کلان خود در حوزه تجارت، چشم بپوشد. بر اساس نگاه ترامپ سود اقتصادي و منافع آمريکا نسبت به هر مسأله ديگري در اولويت است، اما سران کشورهاي اروپايي تلاش دارند تا هر همکاري تجاري و استراتژيک بر مبناي رعايت جوانب محيط زيستي و مقابله با بحران اقليمي منعقد شود. اين اختلاف نظر در ديداري که ميان دونالد ترامپ و رئيس کميسيون اروپا برگزار شد، نمود ويژهاي داشت. در آغاز جلسه رئيسجمهور آمريکا اعلام کرد که «ما ميخواهيم در رابطه با يک توافق تجاري بزرگ سخن بگوييم». در مقابل اوروسولا ون درلاين واکنش چندان مثبتي نداشت و گفت که «اميدوارم پس از مدتها مذاکره در برخي موضوعات پيشرفتي حاصل شود».
کمي بيشتر از اختلافنظر
پس از 70 سال از همراهي و همکاري تمام و کمال اروپا و آمريکا در حوزههاي مختلف سياسي، اقتصادي و نظامي، اکنون سطح اختلاف نظرها به حدي رسيده است که مشکلات و مسائل حل نشده ميان اين دو متحد قديمي بيش از هميشه حل ناشدني به نظر ميرسد. توافق تجاري، مسأله بحران اقليمي، سياستهاي مالياتي، امنيت، بودجه نظامي و پرونده ايران تنها بخشي از مشکلات اساسي و بنبستهاي ميان اروپا و آمريکا هستند که درخصوص آنها اختلاف نظر جدي ميان سران اروپا و کاخ سفيد وجود دارد. در همه اين مسائل هربار که آمريکا با مخالفت کشورهاي اروپايي روبهرو ميشود، تلاش ميکند با بهرهگيري از ابزار تعرفههاي وارداتي نظر خود را به وسيله تهديد و ارعاب به کرسي بنشاند. راچل کايت، استاد دانشگاه فلچر و سفير سابق بانک جهاني در حوزه تغييرات اقليمي در اين باره به واشنگتن پست ميگويد: «اروپا و آمريکا از يکديگر فاصله گرفتهاند و راه اين دو متحد قديمي در حال جدا شدن است». او ميافزايد: «آنچه اکنون در حال وقوع است صرفا يک جنگ اقتصادي نيست، بلکه نشانگر رويکرد متفاوت اروپا و آمريکا در حوزه حاکميتي و مسائلي نظير تجارت و نحوه اداره جامعه است». پيش از اين، آخرين استفاده آمريکا از مسأله تعرفهها به موضوع برجام بازميگشت. پس از برداشته شدن گام پنجم کاهش تعهدات هستهاي از سوي ايران، رئيسجمهور آمريکا از کشورهاي 3E، روسيه و چين خواست که فورا از توافق هستهاي خارج شوند. پاسخ همه اين کشورها به ترامپ يکسان بود: «برجام بايد بماند». در پي اين مخالفتها، ديپلماتهاي آمريکايي در تماس با همتايان اروپايي خود از آنها خواستند که مکانيسم حل اختلاف برجام را فعال کنند و اگر اين اتفاق رخ ندهد، تعرفه 25 درصدي عليه خودروهاي اروپايي اعمال ميشود. اين تهديد موثر واقع شد و مکانيسم حل اختلاف بر اساس بند 36 برجام از سوي سه کشور فرانسه، بريتانيا و آلمان فعال شد تا تهديد به «اسنپ بک» از هميشه به ايران نزديکتر باشد. همان زمان محمدجواد ظريف، وزير امور خارجه ايران در توئيتر نوشت: «خبر باج دادن اروپا براي جلب رضايت ايالات متحده تاييد شد. سه کشور اروپايي باقيمانده برجام را فروختند تا از تعرفههاي جديد ترامپ رهايي پيدا کنند. دوستان من، اين کار فايدهاي نخواهد داشت. فقط اشتهاي او را تندتر ميکنيد. قلدر دوره دبيرستان را به خاطر نميآوريد؟ اگر ميخواهيد شرافت خودتان را بفروشيد، به همين مسير ادامه بدهيد ولي براي خودتان موضع برتر اخلاقي و حقوقي قائل نباشيد. شما چنين موقعيتي نداريد». اين وعده ظريف اما در کمتر از يک هفته تحقق يافت و او در توئيت ديگري تصريح کرد: «وقتي که سه کشور اروپايي، هفته گذشته باقيمانده برجام را با هدف فرار از تعرفههاي ترامپ فروختند، هشدار دادم که اين کار فقط اشتهاي وي را تندتر ميکند. اروپا پس از فروش شرافت خود و از دست دادن جايگاه اخلاقي و حقوقي خود، با يک تهديد تعرفهاي ديگر روبهرو شده است. براي اروپا بهتر است که حاکميت خود را اعمال کند». وزير امور خارجه ايران طي اين دو توئيت تأکيد داشت که اقدام قلدرمآبانه آمريکا تکرار خواهد شد و باج دادن به يک قلدر اقدام صحيحي نيست؛ نگاهي به استفادههاي دولت ترامپ از ابزار تعرفه نيز سخنان ظريف را تأييد ميکند.
تهديدها ادامه دارد
کشورهاي اروپايي ميپنداشتند که پس از کوتاه آمدن بر سر مسأله ايران دستکم در کوتاه مدت آمريکا از اعمال تعرفه يا تهديد در اين باره در امان بمانند، اما در حاشيه داووس دونالد ترامپ به «وال استريت ژورنال» گفت: «آنها ميدانند که اگر نخواهند به يک توافق همهجانبه و عادلانه تن دهند، من تعرفههايي عليهشان وضع خواهم کرد». رئيسجمهور آمريکا پيشتر نيز در سال 2018 تصريح کرده بود که اگر اروپا مذاکره براي انعقاد توافق تجاري همهجانبه را رد کند، به اعمال تعرفه دست خواهد زد و به همين سبب اروپاييها پذيرفتند که مذاکرات را آغاز کنند. اين مذاکرات پس از گذشت حدود دو سال پيشرفت چنداني نداشته است و ترامپ ميخواهد هر چه زودتر به نتيجه برسد. حال اين بر عهده اروپاييهاست که چه در مسأله ايران و چه در مسائل داخلي خودشان به آمريکا باج دهند و به روايت ظريف، اشتهاي ترامپ را بيشتر کنند.
