ایران، آژانس و مسأله تغییر دکترین هستهای
هنوز بازرسان آژانس انرژي اتمي دسترسي کامل به فعاليتها و سايتهاي هستهاي ايران دارند و جمهوري اسلامي عزمي براي قطع اين همکاري ندارد. از آنجا که گام پنجم آخرين گامي بود که بايد برداشته ميشد، طبيعي به نظر ميرسيد که تمامي تعهداتي که در چهارگام پيشين باقي مانده بود، تعليق شود. به همين دليل اين اروپاييها هستند که اگر ميخواهند ايران به تعهدات برجامي خود پايبند باشد بايد از خود بپرسند که آيا به صلاحشان است که ايران را وادار به خروج از برجام کنند و صرفاً پوستهاي از برجام با نظارتهاي طبيعي آژانس باقي بماند؟ اگر بخواهيم از منظر ايران به ماجرا نگاه کنيم، از اين رو که طرف اروپايي در برنامه جامع اقدام مشترک بنياديترين تعهدات خود را انجام نداده و از زير بار آن شانه خالي کرده است، بايد انتظار داشته باشيم که طرف ايراني نيز همان بنياديترين تعهدات خود را انجام ندهد. ضمن آنکه بايد در نظر داشت اگر جمهوري اسلامي واقعا تصميم داشت يک توازن دقيق و منطقي را در برابر بيتعهدي کشورهاي اروپايي ايجاد کند، ميبايست حتي نظارتهاي برجامي آژانس را نيز قطع ميکرد. بااين وجود علاقه و اشتياق ايران به حفظ اين توافق چندجانبه و ارزشمند براي جهان منجر شدهاست که تا امروز تعهدات نظارتي ايران در توافق هستهاي پا برجا باشد. دراين شرايط اگر طرف غربي بعد از فعالسازي مکانيسم حل اختلاف شده و بخواهد مکانيسم ماشه را عليه ايران فعال کند و مسأله به شوراي امنيت سازمان ملل متحد ابلاغ شود، اين اقدام ميتواند زمينه ساز قطع همکاري کامل ايران و آژانس بينالمللي انرژي اتمي باشد. آن زمان است که اوضاع امنيتي و ثبات در منطقه جهان با مشکلات جدي مواجه خواهد شد. در حال حاضر هيچ تصميم يا چشماندازي براي قطع همکاري با بازرسان آژانس وجود ندارد؛ چرا که حتي پيش از برجام نيز ايران به فعاليتهاي شفاف در حوزه هستهاي متعهد بود و به همين دليل نيز نظارتهاي آژانس را ميپذيرفت. درگذشته نيز جز مقاطعي کوتاه يا خاص همواره بازرسان به تأسيسات هستهاي ايران دسترسي داشتهاند و در شرايط عادي جمهوري اسلامي هيچگاه اين دسترسي را قطع نخواهد کرد. اگر روزي اشتباهات اروپاييها و آمريکاييها کار را به جايي برساند که ايران ناگزير به قطع دسترسي بازرسان آژانس يا حتي قطع همکاري با آژانس بينالمللي انرژي اتمي باشد، اين اقدام بيشتر جنبه «سياسي» داشته و به اين قصد و نيت انجام ميگيرد که کشورهاي اروپايي را وادار به احترام گذاشتن به حق طبيعي ايران يعني استفاده صلحآميز از انرژي هستهاي کند. بايد تأکيد کرد که اين قطع دسترسي به معني تغيير «دکترين هستهاي» نظام جمهوري اسلامي ايران نخواهد بود.
