پازل افزایش قیمت نفت چگونه چیده شد؟
آخرين پيشبينيهاي صورتگرفته توسط تحليلگران انرژي در پايان سال گذشته ميلادي حاکي از آن بود که قيمت نفت در سال 2020 ميانه 55 تا 65 دلار در نوسان خواهد بود. در حالي که در روزهاي پاياني سال 2019 ميلادي قيمت نفت برنت در حدود 55/66 دلار و نفت وست تگزاس اينترمديت 50/61 دلار معامله ميشد، بانکهاي سرمايهگذاري افزايش قيمت برنت را تا 50/64 دلار نيز پيشبيني کرده بودند. با اين حال توافق اخير اوپک بر سر تداوم کاهش عرضه در سال 2020، خوشبينيها به افزايش قيمت در سال جديد را بالا برده بود. همچنين آمريکا پيش از آغاز سال نوي ميلادي در توافق با چين، تنشهاي تجاري با اين کشور را کاهش داد تا بازار نفت با روندي آرام وارد سال 2020 شود. از سوي ديگر منابع آمريکايي اعلام کرده بودند که ذخاير اين کشور 5/5 ميليون بشکه کاهش يافته که اين خبر نيز توانست قيمت نفت را تا حدي تقويت کند. بر اساس اين تحولات، بانک گلدمنساچز قيمت نفت را بين 60 تا 63 دلار در هر بشکه براي سال 2020 پيشبيني کرده بود. بر اساس اين پيشبيني، شاخص نفت وستتگزاس اينترمديت آمريکا در اين سال به طور متوسط قيمتي حدود 50/58 دلار را تجربه ميکرد. اما جيپيمورگان نرخ نفت برنت را بالاتر از گلدمنساچز پيشبيني کرده بود. اداره اطلاعات انرژي نيز شاخص قيمت نفت در سال جديد ميلادي را براي نفت برنت 61 دلار و براي وستتگزاس اينترمديت 50/55 دلار تخمين زده بود. اين ارقام همگي در ميانه 55 تا 65 دلار براي هر دو شاخص اصلي بازار جهاني انرژي قرار گرفته بودند. با اين حال اگرچه بازار نفت ميتوانست روند آرام خود به سوي رشد قيمتها در سال 2020 را همچنان طي کند اما با اقدام ناگهاني آمريکا در ترور سردار سليماني و افزايش تنشها و احتمال درگيريهاي محدود يا حتي نامحدود در منطقه نفتخيز خاورميانه، تمامي اين پيشبينيها اکنون در ترديد و ابهام فرو رفتهاند. کما اينکه با وجود گذشت تنها چند روز از آغاز سال جديد ميلادي، قيمت نفت از مرز 70 دلار عبور کرده است. افزايش نرخ نفت همواره رشد اقتصادي و صنعتي کشورهاي توسعهيافته را تحت تاثيرات منفي قرار داده است و از همين رو ميتوان اين کشورها را مهمترين مخالفان افزايش قيمت نفت دانست. در همين حال ايران در مسير خروج از برجام شتاب بيشتري گرفته و آتش فتنههاي آمريکايي نيز بر جان منطقه نفتخيز خليج فارس شعله افکنده است.
ابهام در سرنوشت قيمت نفت
بالاگرفتن تنشها در خاورميانه، همواره نخستين تاثير را در بازار نفت و انرژي داشته است. از آنجا که منطقه خليج فارس بيشترين تعداد کشورهاي نفتخيز را در خود جاي داده و اصليترين آبراهه انتقال انرژي جهان نيز در آن قرار دارد، کوچکترين اقدام نظامي در اين محدوده ميتواند بازار انرژي جهان و صنايع کشورهاي توسعهيافته را تحت تاثير قرار دهد. از همين رو افزايش افسارگسيخته قيمت نفت مورد استقبال هيچکدام از کشورهاي مصرفکننده نيست. اکنون آمريکا آرامش بازار نفت را به کلي بر هم زده است. بهرغم بالارفتن نرخ توليد نفت شيل در ماههاي گذشته اما همچنان نميتوان جهان را از نفت خاورميانه بينياز دانست. ايران وعده يک انتقام سخت را به آمريکا داده و اکنون جهان به انتظار اين انتقام نشسته است. با اين حال ايران اعلام نکره است که اين انتقام در کدام زمان، مکان و به چه شيوهاي خواهد بود. اين ابهام سبب سردرگمي بازار انرژي نسبت به پيامدهاي تنشهاي احتمالي شده است که ميتواند نرخها را تا مدتي نامعلوم بالا نگاه دارد. اين امر از آن روي اهميت بيشتري مييابد که ممکن است برخي کشورهاي نفتخيز منطقه نيز تحت تاثير اين واکنش قرار گيرند. در اين صورت ميتوان گفت که اين تحولات روابط ايران و آمريکاست که در روزها يا حتي ماههاي پيش رو، قيمت نفت را تحت تاثير قرار خواهد داد. حال تحليلگران بازار انرژي و بانکهاي سرمايهگذاري جهاني در حال به روز کردن پيشبينيهاي خود از آينده بازار نفت و قيمت اين ماده مهم اوليه هستند؛ اما تا روشنتر شدن ابعاد واکنش ايران و گستره اين اقدام، نميتوان تصوير کامل و پيشبيني طولانيمدتي از قيمت طلاي سياه ارائه داد. در همين باره سيدمحمدعلي خطيبي- نماينده اسبق ايران در اوپک و معاون سابق وزير نفت- به خبرآنلاين گفته است: در حال حاضر تاثير رواني اين اقدام ايالات متحده بر بازارهاي جهاني اثر گذاشته، اما چنانچه اين اثر رواني با يک واقعيت ملموس و فيزيکي همزمان شود آنگاه قيمت انرژي افزايشي چشمگير و شديد خواهد داشت که قبل از همه مصرفکنندگان غربي را دچار مشکل ميکند.
افزايش نگرانيها از اقدام ايران
اگرچه مشخص نيست اقدام غيرقابل پيشبيني ايران عليه آمريکا در پاسخ به عمليات تروريستي اين کشور در خاک عراق تا چه ميزان منطقه خليج فارس را تحت تاثير قرار خواهد داد اما با اين حال اگر يکي از نتايج اين انتقام، اخلال در عبور و مرور نفتکشها از تنگه هرمز باشد، ممکن است قيمت جهاني نفت از مرزهاي پيشبينيشده هم فراتر رود. معاون اسبق امور اوپک وزارت نفت در گفتوگو با ايلنا گفته است در صورتي که ايران و آمريکا به اقدام نظامي عليه يکديگر دست بزنند، ميتوانيم شاهد نفت 100 دلاري هم باشيم. رضا مدير تصريح کرده است که در صورت بروز هرگونه جنگ و تنازعي که خارج از حيطه نفت است و بيشتر به مسائل سياسي برميگردد، قيمتها پنج تا 10 دلار بالا ميرود. گفتنيست تنگه هرمز مهمترين گذرگاه نفتي جهان است که 90 درصد از نفت خليج فارس را از خود عبور ميدهد. اين ميزان معادل 40 درصد تجارت دريايي نفت و 21 درصد مصرف جهاني طلاي سياه است. بدين ترتيب روزانه تا 30 نفتکش سرمايهاي حدود 2/1 ميليارد دلار را از اين آبراهه عبور ميدهند تا آن را به مشتريان صنعتي جهان برسانند تا با به کارگيري آن در صنايع، ثروتي چندين برابر را خلق کنند. اين حساب سرانگشتي به ما نشان ميدهد که در صورت اخلال در عبور نفت از تنگههرمز در نتيجه هر گونه اقدام نظامي و انفجار اين بشکه باروت، جهان تا چه ميزان آسيب اقتصادي خواهد ديد. در عين حال امنيت اين تنگه براي بازار LNG نيز بسيار حائر اهميت است؛ بهگونهاي که حدود 27 درصد صادرات جهاني LNG از آن عبور ميکند. فروش بخش عمدهاي از نفت توليدي کشورهاي عربستان، عراق، کويت، امارات، قطر و ايران از طريق اين تنگه انجام ميشود و جنگ در اين منطقه ميتواند اقتصاد انرژي را به شدت تحت تاثير خود قرار دهد. از همين رو، بازار نفت اکنون در انتظار تصميم ايران، در نگراني فرو رفته و روند صعودي قيمت طلاي سياه دستکم تا مشخصشدن عزم ايران ادامه خواهد داشت.
نقش عراق در افزايش قيمتها
نفت در روزهاي اخير شاهد افزايش ريسک ژئوپلتيک بوده است. صاحبنظران علاوه بر عواملي نظير ترور سردار ايراني و گام پنجم ايران، يکي از اصليترين علل افزايش قيمت نفت را تحولات عراق ميدانند. پس از اقدام پارلمان عراق در جهت لغو توافق حضور نظاميان آمريکايي در اين کشور، ترامپ عراق را به تحريمهايي سختتر از آنچه ايران شاهد آن بوده است تهديد کرد. ترس بازار انرژي از توقف عرضه نفت عراق حال چه به دليل تحريمها باشد يا بروز جنگ ميان ايران و آمريکا يا بستهشدن تنگه هرمز، سبب افزايش قيمت نفت شده است. پيشبيني ميشود در صورتي که رئيسجمهوري آمريکا تهديد خود عليه عراق را عملي کرده و فروش نفت اين کشور را نيز مشمول تحريم کند، بازار نفت جهاني با کمبود عرضه شديد سه ميليون بشکهاي روبرو شود که اين امر ميتواند قيمت نفت در کانال 70 دلاري را تثبيت کند.
