انتظارات از سفر ظریف به نیویورک را بالا نبریم
آرمان ملی- سعیده اسکندری: محمدجواد ظریف در 9 ژانویه به نیویورک سفر میکند. این چهارمین سفر امسال ظریف به عنوان مرد اول سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به نیویورک است و به خاطر تنشهایی که بین ایران و آمریکا پس از خروج آمریکا از برجام در منطقه ایجاد شده با حواشی زیادی همراه شده است. جدا از بحث تنشهای فعلی روابط ایران و آمریکا، گمانهزنی محافل رسانهای نیز این سفر را مانند سفرهای قبلی ظریف حساس کرده است. حساسیتهایی که ناشی از تحولات سیاسی در منطقه است. «آرمان ملی» در گفتوگو با مرتضی مکی کارشناس حوزه روابط بینالملل، به بررسی ابعاد مختلف این سفر میپردازد.
به نظر شما بین سفر وزیر امور خارجه کشورمان به نیویورک و سفر رئیسجمهور به ژاپن ارتباطی وجود دارد؟
شاید بتوان دستاورد نهایی سفر روحانی به ژاپن و تلاشی که آبه شینزو، نخست وزیر ژاپن، برای میانجیگری و کاهش تنش میان ایران و آمریکا انجام داده را در سفر ظریف به آمریکا مشاهده کرد. ژاپنیها هنوز هیچ اظهارنظر رسمی در مورد سفر روحانی به توکیو نکردهاند و این احتمال وجود دارد که بخواهند تلاشهای خود را در زمینه میانجیگری بین ایران و آمریکا، به رویکرد عملی ترامپ درخصوص میانجیگریهای آبه موکول کنند. از این منظر یکی از دلایل حساسیت به سفر اخیر ظریف به همین خاطر است.
سفر وزیر امور خارجه کشورمان به نیویورک از منظر سیاست داخلی آمریکا را چطور تحلیل میکنید؟
در عرصه داخلی آمریکا ما شاهد تحولاتی هستیم که میتواند رفتار آمریکا با ایران را در این سفر متفاوت از گذشته کند. اول، بحث استیضاح ترامپ است که وی را تحت فشارهای سیاسی زیادی در داخل قرار داده است. دوم، احتمال کنار رفتن مایک پمپئو از مقام وزارت خارجه آمریکا و سوم، برخی از سیگنالهای مثبتی است که آمریکا نسبت به گشایش در روند روابطش با ایران نشان داده است. هر چند در کنار این سیگنالهای مثبت اقدامات منفی نیز صورت گرفته که بر روند تنشزدایی میان دو کشور اثرگذار بوده است.
نقش رزمایش اخیر سهجانبه میان ایران، روسیه و چین و سیگنال احتمالی آن به واشنگتن را در چارچوب این سفر چطور میبینید؟
رزمایشی که میان ایران و چین و روسیه در اقیانوس هند انجام شد حساسیتهای زیادی را در سطح منطقه و جهان به دنبال داشت. این رزمایش را میتوان برآیند اقدامات آمریکا علیه ایران و خروج از برجام تلقی کرد. شاید اگرآمریکاییها در برجام میماندند، روند تحولات به سمت دیگری سوق پیدا میکرد و ما اکنون شاهد ائتلاف دو قدرت بزرگ (روسیه و چین) در شورای امنیت با جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک قدرت منطقهای نبودیم. مجموعه این تحولات حساسیتهای خاصی را در مورد سفر ظریف به نیویورک ایجاد کرده است. اگر روادید ایشان بدون حاشیه صادر شود و محدودیتی نیز در نیویورک برای تردد وزیر خارجه کشورمان اعمال نشود، این موارد نشان میدهند که آمریکا تمایل دارد دستور کار تنشزدایی در روابط دو کشور اعمال شود.
به نظر شما اهداف جانبی ظریف از این سفر چیست؟
جواد ظریف همواره تلاش کرده تا از ظرفیتهای رسانههای آمریکایی حداکثر بهرهبرداری سیاسی و تبلیغاتی را در مقابله با اتهاماتی که آمریکا علیه ایران مطرح میکند و به همان بهانهها هم از برجام خارج شده، انجام دهد. ارتباط با نخبگان سیاسی و دانشگاهی آمریکا نیز میتواند یکی دیگر از جنبههای مهم سفر وی به آمریکا باشد. همانطور که در سفر دوم ظریف به نیویورک شاهد مذاکرات وی با رند پال، سناتور آمریکایی بودیم که بازتاب فراوانی داشت. باید دید نوعِ واکنشی که آمریکا در سال جدید به سفر چهارم ظریف انجام میدهد تا چه اندازه میتواند امیدوار کننده و موثر بر تنشزدایی باشد. با توجه به گمانهزنیهایی که انجام گرفته، اگراین سفر با موفقیت همراه شود شاید بتوانیم شاهد تحولاتی درخصوص برجام و مذاکرات میان ایران و آمریکا و حتی تعلیق بخشی از تحریمها باشیم.
آیا سفر وزیر خارجه کشورمان میتواند معطوف به اهداف احتمالیِ انتخاباتی باشد؟
برخی از رسانههای غربی سفر ظریف را مرتبط به انتخابات مجلس شورای اسلامی دانستهاند و آن را تلاشی برای تاثیر بر روند انتخابات مجلس شورای اسلامی عنوان میکنند. اگرچه هر تحول سیاسی و هر حرکت دیپلماتیکی میتواند تاثیرات داخلی و خارجی مختلفی داشته باشد اما به نظر نمیرسد سفر چندروزه ظریف، با توجه به شرایط اقتصادی و سیاسی پیچیدهای که در ایران حاکم است و صفبندیهایی که میان جریانات سیاسی مختلف در حال شکلگیری است، این سفر بتواند تاثیر مستقیمی بر روند انتخابات بگذارد.
دستاوردهای احتمالی این سفر را چطور تحلیل میبینید؟
دونالد ترامپ در سه سال گذشته نشان داده که شخصیت غیرقابل پیشبینی دارد و در مورد اقدامات وی اصلا نمیتوان پیشبینی جدی تصور کرد. با این همه یک امر بدیهی در سفر ظریف به نیویورک وجود دارد: سفر وی معطوف به ارتباط مستقیم با افکار عمومی داخل آمریکا است.
به نظر شما بین سفر وزیر امور خارجه به روسیه و نیویورک ارتباطی وجود دارد؟
سفر ظریف به روسیه به احتمال زیاد به سفر وی به آمریکا مرتبط است. روز جمعه شاهد بودیم که معاون وزیر خارجه روسیه، سرگئی ریابکوف از لغو تحریمهای تسلیحاتی ایران در اکتبر 2020خبر داد. وی افزوده روسیه به هیچ وجه در این نقطه، حاضر به مذاکره در قبال تمدید تحریمها علیه ایران نخواهد بود. اضافه بر این، مانور مشترک ایران، روسیه و چین، نیز موید شکلگیری تحولاتی در روابط سه کشور است به ویژه با توجه به این نکته که هماکنون آمریکا فشار زیادی را به اروپاییها وارد میکند تا صفبندی سیاسی، نظامی و امنیتی خاصی را در برابر روسیه و چین ایجاد کنند و آنها را به عنوان تهدیدهایی علیه منافع غرب معرفی نمایند. نشست ناتو در لندن و همراهی برخی از کشورهای اروپایی با این موضعگیری آمریکا (صفبندی علیه روسیه و چین)، علامتی برای روسیه و چین بود که باید مواضع خود را آشکارتر کنند و دیگر نمیتوانند با یک سیاست مبهم، هم به دنبال دستاوردهای اقتصادی از روابط با غرب باشند و هم این که بخواهند این دستاوردها را در خارج از حوزه کشورهای غربی دنبال کنند.
