تاثیر مخرب تحریمها بر محیط زیست ایران
در سال 2019 ايران از نظر ميزان توليد دي اکسيد کربن و آلوده کردن زمين در جايگاه هشتم جهاني و بالاتر از انگلستان، فرانسه، ايتاليا، کانادا، ترکيه، مکزيک، اندونزي و... ايستاد. اما واقعيتهاي زيست محيطي ايران از اين آمار هم وحشتناکتر است. زيرا با محاسبه نابودي آبهاي سطحي و زيرزميني، جنگلها و مراتع، بحران بسيار عميقتري پيش روي اين کشور است. به گفته عيسي کلانتري با ادامه روند موجود، احتمالا در سالهاي آينده قريب به پنجاهميليون ايراني ناچار به مهاجرت به خارج کشور خواهند شد. ايران وضعيت محيط زيستي بسيار شکنندهاي دارد و در خط مقدم مبارزه با پديده گرمايش جهاني قرار دارد. اين کشور پهناور در کمربند بياباني و منطقه خشک و بحران زده خاورميانه و بين کشورهاي جنگ زده نظير افغانستان، عراق و سوريه قرار گرفته است. با نابودي منابع آب زيرزميني و جنگلها و مراتع منطقه و افزايش استفاده از سوختهاي فسيلي، آسيبهاي جبران ناپذيري بر محيط زيست منطقه وارد شده است. در چنان شرايطي، تحريمهاي اقتصادي عليه ايران شرايط را وخيمتر ميکند. اين يادداشت اثرات تحريمهاي آمريکا بر محيط زيست ايران و آلودگي و گرمايش کره زمين را بررسي ميکند. اين موضوع چندان مورد توجه سياستمداران و حتي هواداران محيط زيست قرار نگرفته است. چگونه با تحريم ايران، هواي کره زمين گرمتر و آلودهتر ميشود و دود آن به چشم همه مردم جهان از جمله کشورهاي تحريمکننده ميرود؟ تحريم اقتصادي نوعي جنگ تمامعيار است که همه چيز را تحت تاثير قرار ميدهد. اين تحريمها هم مستقيما و هم بهطور غيرمستقيم، محيط زيست ايران را تحت تاثير قرار ميدهد. الف- تاثير مستقيم تحريمها بر سياستهاي محيط زيستي ايران: تحريمها مستقيما در برنامههاي زيست محيطي ايران اختلال ايجاد کرده است. ايران عصر پهلوي در زمينه محيط زيست در منطقه خاورميانه پيشتاز بود. پس از انقلاب و بهخصوص پس از جنگ تحميلي بار ديگر ميلياردها دلار در زمينه انرژيهاي پاک و تجديدپذير و بهرهوري در زمينه استفاده از سوختهاي فسيلي سرمايهگذاري شده است. تکنولوژي انرژيهاي پاک و تجديدپذير در اختيار کشورهاي پيشرفته است. اکنون در شرايط تحريم که درآمد دولت به شدت کاهش يافته و تحريم بانکي راه را حتي بر خريد دارو و غذا بسته است، واردات تکنولوژيهاي پيشرفته زيست محيطي و انرژيهاي پاک و تجديدپذير نيز متوقف شده است. طراحان آمريکايي تحريمها، معافيتهايي براي واردات دارو به ايران اعلام کردهاند. گرچه با توجه به تحريم بانکي، معافيت واردات دارو غيرممکن است و فقط روي کاغذ از تحريمها معاف است و در حد يک ژست تبليغاتي ميماند. لکن تحريمهاي زيست محيطي و واردات تکنولوژيهاي پيشرفته در زمينه انرژيهاي تجديدپذير حتي در حد ژست تبليغاتي نيز مشمول معافيت نشدهاند. فعالان زيست محيطي سطح بينالملل و داخل آمريکا نيز تاکنون واکنشي به تحريمهاي زيست محيطي ايران و تبعات سنگين آن در گرمايش زمين و آلودگي جهان نداشتهاند. ب- تاثير غيرمستقيم تحريمها بر محيط زيست ايران: تحريمهاي اقتصادي نيز نوعي جنگ ويرانگر محسوب ميشوند. در شرايط جنگ، دولتها معمولا بر نيازهاي فوري و کوتاهمدت تمرکز ميکنند. آنها اولين کاري که ميکنند حذف يا کاهش بودجههاي زيست محيطي است. مردم نيز براي تامين نيازهاي اوليه خود به طبيعت روي ميآورند و براي بهرهبرداري حداکثري از منابع طبيعي به رقابت برميخيزند و محيط زيست از اولويتهاي دولتها و مردم کنار گذاشته ميشود. در چنان شرايطي، نهادهاي حافظ محيط زيست تحت فشار قرار ميگيرند که استانداردهاي زيست محيطي را ناديده بگيرند و مانع فعاليتهاي اقتصادي مخرب نشوند. رسانهها و افکار عمومي نيز در شرايط جنگ اقتصادي به نيازهاي فوري توجه دارند و به پيامدهاي طولانيمدت تخريب محيط زيست همچون گرمايش زمين و نابودي منابع طبيعي که سرمايه نسلهاي آتي هستند، توجه ندارند.
