فرصت کوتاه دیپلماسی

براي حل مشکلاتي که ايران و آمريکا در عرصه بين‌الملل با يکديگر دارند، فرصت زيادي باقي نمانده است. از يک سو دولت آقاي حسن روحاني در ايران دولتي طرفدار گفت‌وگو و کاهش تنش با دنيا بود و تصميم داشت از طريق بهبود روابط با جهان، گشايش اقتصادي در کشور ايجاد کند. به همين دليل هنوز و پس از گذشت بيش از يک سال و نيم از خروج ايالات متحده از برجام و اعمال تحريم‌هاي بي‌شمار عليه ايران، راه ديپلماتيک بسته نشده و دو طرف از طريق ميانجي‌ها مواضع خود را بيان مي‌کنند. با اين حال انتخاباتي پيش روي ايران است که پيش‌بيني‌ها نشان مي‌دهد با توجه به برخي محدوديت‌ها نتايج آن باب طبع جناح طرفدار گفت‌وگو در ايران نيست. در نتيجه پس از پيروزي جريان رقيب دولت در انتخابات پارلماني، راه براي طرح ابتکارهاي جديد يا دنبال کردن مذاکرات مسدود مي‌شود و امکان حل و فصل مشکلات بسيار کاهش مي‌يابد. از ديگر سو، رقابت‌هاي انتخاباتي آمريکا نزديک است و با توجه به وضعيت دونالد ترامپ، اگر ايران مي‌خواهد از ابزار ديپلماسي با دقت بيشتري استفاده کند، اين اقدام پيش از آغاز جدي رقابت‌هاي انتخاباتي موثرتر خواهد بود. مي‌دانيم که هرگونه تغيير و تحولي در اين زمينه منوط است به نگاه جمهوري اسلامي به شرايط منطقه و حتي دغدغه‌هاي طرف مقابل. ژاپن مي‌توانست و هنوز هم مي‌تواند نقش مهمي در اين ميان ايفا کند، چرا که هم جمهوري اسلامي ايران و هم ايالات متحده آمريکا نگاه مثبتي به اين کشور دارند. اين نگاه نسبت به اروپا از سوي ايران و آمريکا وجود ندارد. بنابراين با توجه به سفر «آبه شينزو» به تهران در خرداد ماه و بعدتر سفر رئيس‌جمهور ايران به توکيو در روزهاي گذشته مي‌توانيم تصريح کنيم که ايران و آمريکا بر سر يک چيز توافق دارند: نقش مثبت ميانجي ژاپن. نشانه‌هايي در اين ميان مطرح است از جمله رايزني نخست وزير ژاپن با رؤساي جمهور آمريکا و روسيه، با اين وجود چون هنوز اخبار روشني از نتيجه گفت‌وگوها وجود ندارد، براي ارزيابي اين وضعيت بايد تا ماه ژانويه و موعد گام پنجم ايران صبر کرد. اگر اين گام برداشته شود، مي‌توان اذعان کرد که مذاکرات توکيو شکست خورده است، اما اگر تجديدنظري از سوي تهران و بروکسل اتفاق بيفتد، مي‌توان اميد داشت که گشايشي در راه باشد. با توجه به ديوار بي‌اعتمادي که ميان ايران و آمريکا وجود دارد، مسير رسيدن به توافق بسيار سخت‌تر از آن چيزي است که تصور مي‌شود. در نتيجه اولين نقطه حل مسأله، رسيدن به نقطه توافق بر سر آغاز مسير جديد است.