بنزین آتش زیرخاکستر خودرو را شعله‌ور کرد

افزايش سه برابري نرخ ارز و تشديد تحريم‌هاي آمريکا عليه ايران در سال 97 دست به دست هم دادند تا بازار خودرو ظرفيت گراني خود را به رخ فعالان بازار بکشد. چنان‌که پس از اين دو اتفاق قيمت بسياري از خودروهاي توليدي و وارداتي در بازار افزايش دو تا سه برابري را تجربه کردند. پس از بروز اين گراني در حالي که انتظار مي‌رفت مسئولان دولت با ورود نظارتي به بازار قيمت‌ها را تحت کنترل درآورند، اما پس از هر تصميم و اتفاق غيرمنتظره‌اي شاهد سقف‌شکني دوباره در اين بازار هستيم. وزارت صمت که با کمک دستگاه‌ قضائي و با سيستم دستوري موفق شده بود قيمت محصولي همچون پرايد را در کف کانال 40 ميليون تومان نگه دارد، اما دوباره مدتي است که توان کنترلي خود را از دست داده است. متاسفانه در طول اين سال‌ها دلالان و سودجويان چنان به بازارهاي مختلف نفوذ کرده‌اند که از هر خبر و اتفاقي به نفع خود استفاده مي‌کنند. معمولا در ساير کشورها اين اخبار منفي هستند که جهت بازار را به ضرر مشتريان و مصرف‌کنندگان تغيير مي‌دهند، اما در ايران انتشار هر خبري اعم از مثبت و منفي به نفع دلالان تمام مي‌شود. حتي قبل از اينکه تصميمات به مرحله اجرا برسند، جو بازار به سمتي مي‌رود که از زمان انتشار خبر قيمت‌ها اصطلاحا پيش‌خور مي‌شوند و به سمت بالا سوق پيدا مي‌کنند. به‌عنوان مثال چندي پيش که وزير صمت از توقف خط توليد پرايد در سال 99 خبر داد، اولين جهش قيمت در بازار خريد و فروش پرايد به وجود آمد تا ديگر خريد پرايد 40 ميليون توماني هم به يک رويا تبديل شود. پس از گذشت مدتي تصميم سران قوا مبني بر اصلاح نرخ بنزين، جهش دوم را در بازار خودرو به وجود آورد و پرايد وارد کانال 50 ميليون تومان شد. روز گذشته نيز در بازار معاملات خودرو، پرايد 111 تا بيش از 55 ميليون تومان هم قيمت‌گذاري شد. محصولات پرفروش ديگر نظير تيبا2، ساينا، پژو 405، سمند ال.ايکس، دنا تيپ2، پژو پارس (دوگانه‌سوز) و پژو 206 تيپ5 (فول) روز گذشته به‌ترتيب 64 ميليون، 5/64 ميليون، 5/78 ميليون، 8/84 ميليون، 127 ميليون، 8/128 ميليون و 114 ميليون تومان قيمت‌گذاري شدند. اين خودروها که جزو خودروهاي ارزان‌قيمت بازار به حساب مي‌آيند افزايش قيمت بين پنج ميليون تا هشت ميليون توماني را نسبت به زمان مشابه ماه گذشته که بنزين هنوز 1000 تومان بود، تجربه کرده‌اند، اما در بازار خودروهاي وارداتي و گران‌تر، افزايش قيمت‌ها شکل نجومي‌تري داشته است. به‌عنوان مثال مزدا3 (تيپ 4) که در 23 آبان سال گذشته 372 ميليون تومان قيمت داشت، روز گذشته 430 ميليون تومان معامله شد تا افزايش قيمت نزديک 60 ميليون توماني را طي يک ماه به ثبت برساند. رنو ساندرو اتوماتيک نيز در اين مدت از 182 ميليون تومان به 212 ميليون تومان رسيد تا 30 ميليون تومان رشد قيمت داشته باشد. پژو 2008 نيز در يک ماه بيش از 35 ميليون تومان افزايش قيمت داشته باشد. البته اين نمونه‌اي از قيمت‌هاست که وضعيت عجيب و نگران‌کننده بازار خودرو را به نمايش مي‌گذارد. ساير محصولات نيز در اين بازه زماني يک ماهه چنين روندي را پشت سر گذاشته‌اند تا از رقباي خود عقب نمانند. در اين بين شايد افزايش قيمت خودروهاي گازسوز به دليل افزايش تقاضا توجيه علمي و اقتصادي داشته باشد، اما زماني که قيمت خودروهاي بنزين‌سوز پرمصرف هم به‌رغم رشد سه برابري نرخ بنزين آزاد افزايش پيدا مي‌کند، مشخص است که دست‌هايي در کارند تا بازار خودرو روز خوش به خود نبيند.

خودرو تحت‌تاثير بنزين يا ارز؟

با اينکه مسئولان وزارت صمت بارها از کنترل بازارهاي مختلف و نظارت شديد بر آن خبر داده‌اند، اما به نظر مي‌رسد آرامش بازار خودرو در ماه‌هاي اخير مانند آتشي زيرخاکستر بود که براي شعله‌ورشدن نياز به يک دميدن داشت. حال به نظر مي‌رسد که اصلاح نرخ بنزين باد تندي بر اين آتش وزيده و آن را چنان شعله‌ور ساخته که بعضي از خودروها تا 60 ميليون تومان افزايش قيمت را در طول يک ماه تجربه کنند. البته برخي از کارشناسان اعتقاد دارند که اين امر را نمي‌توان تنها مربوط به افزايش 50 تا 200 درصدي نرخ بنزين داشت؛ بلکه اتفاقاتي هم که در بازار ارز افتاده در اين جريان تاثيرگذار هستند. در اين زمينه بايد گفت که نرخ دلار در آذر ماه پس از مدت‌ها نه‌تنها کانال 11 هزار تومان را پس از ماه‌ها شکست، بلکه در ساعاتي حتي به بيش از 14 هزار و 500 تومان رسيد تا بالاترين نرخ را در سال جاري ثبت کند؛ اما از سوي ديگر نبايد فراموش کرد که قيمت خودرو پيش از اين در زماني نجومي شد که دلار وارد کانال 18 هزار تومان شده بود و بسياري از محصولات خود را با نرخ دلار 18 هزار توماني مطابقت دادند و پس از بازگشت نرخ ارز ديگر خبري از ارزان‌شدن خودرو در ميان نبود. اکنون به نظر مي‌رسد که بيش از هر اتفاقي کمبود توليد و عرضه بازار را تحت تاثير قرار داده و دلالان لجام بازار را در اختيار گرفته‌اند. مشخصا زماني که توليد و عرضه‌اي در کار نباشد و تقاضا از عرضه پيشي بگيرد، انحصارطلبان از هر فرصتي براي گران‌کردن محصول خود بيشترين استفاده را مي‌برند. از اين رو، ديگر تفاوتي ندارد که تحريم‌ها برداشته شود و يا شدت پيدا کند، همچنين فرقي ندارد که ارز روند صعودي را طي کند يا در مسير نزولي قرار گيرد، در زمان رکود فعاليت‌هاي خودروسازان، اين دلالان و سودجويان هستند که به قيمت‌گذار بازار تبديل مي‌شوند و زماني هم تقاضا از عرضه پيشي بگيرد بازار اين افراد سکه مي‌شود، البته در يکي دو روز اخير که قيمت ارز در سراشيبي قرار گرفته، بازار خودرو هم با آرامش نسبي مواجه شده، اما بعيد به نظر مي‌رسد که بار ديگر قيمت‌ها به شرايط قبل از اصلاح نرخ بنزين بگردد؛ مگر اينکه خودروسازان چاره‌اي بينديشند و وزارت صمت رشد توليد را به هر سياست ديگري، به‌ويژه بگير و ببندهاي پليسي، ارجح بداند.