سلولدرمانی؛ مسیر میانبر
در بافتهاي بدن بزرگسالان، سلولهاي پيکري بهتدريج از بين ميروند و با سلولهاي جديد حاصل از تقسيم و تمايز سلولهاي بنيادي آن بافت جايگزين ميشوند. چنانچه فرايند حذف سلولهاي بافت بر توليد سلولهاي جديد غلبه داشته باشد، بافت بهتدريج تحليل خواهد رفت. اغلب بيماريهاي فاسدکننده سلولهاي عصبي و آسيبهاي مغزي که بهعلت نقص عملکرد مغز پديد ميآيد، با درجات متفاوتي از اختلالات شناختي همراه است از جمله ميتوان به اختلالات شناختي در بيماري آلزايمر، بيماري پارکينسون، بيماري ام.اس، اوتيسم، سکتهها و ضربات مغزي اشاره کرد.خط اول درمان در تمام بيماريهاي تحليل برنده عصبي که منجر به نقايص شناختي ميشود، جلوگيري از تحليل بافت و مرگ سلولهاست، اما اين روند در بيشتر موارد قابل توقف نيست. در حالت طبيعي حذف سلولهاي بافتها، از جمله بافت عصبي با کمک سلولهاي پيشساز و بنيادي بافت جبران ميشود. بنابراين بهنظر ميرسد براي جايگزيني سلولهاي تحليل رفته در بيماريهاي مختلف که منجر به نقص کارکردهاي شناختي افراد ميشود، بتوان از سلولهاي بنيادي يا سلولهاي پيشساز توليد شده از آنها کمک گرفت.هر نوع سلول بنيادي تواناييها، مزايا و کاستيهاي خاص خود را دارد، بهرهبرداري از هر کدام بستگي به هدف و نتايج مورد انتظار ما دارد. سلولدرماني توسط سلولهاي بنيادي مزانشيمي با توجه به اثرات ضدالتهاب و سايتوکاينها و فاکتورهاي مترشحه، بيشتر با هدف کندکردن يا متوقف ساختن روند بيماري صورت ميگيرد. اين نوع سلولدرماني ميتواند در اغلب بيماريهاي فاسدکننده سامانة عصبي، بهويژه، ام.اس و اي.ال.اس که شديدا از روندهاي التهابي تاثيرپذيرند، کارايي بالايي داشته باشد.نوع ديگر سلولدرماني براي جايگزيني سلولهاي تحليلرفته صورت ميگيرد. در بافت عصبي سلولهاي فاسدشده غالبا نورونها هستند. بيماريهاي عصبي از نظر نوع سلول تحليل رفته و مکان آن ممکن است ساده يا پيچيده باشد. مثلا در بيماري پارکينسون نوع سلول تحليلرفته، سلولهاي دوپامينرژيک و مکان آن محدود به جسم سياه است. بنابراين در اين بيماري، سلولدرماني با هدف جايگزيني سلولها امکانپذيرتر بهنظر ميرسد. در بيماري ام.اس تا قبل از ورود به مرحله پيشرونده، سلولهاي تحليلرفته غالبا اليگودندروسيتها هستند، اما بيماري در نقاط مختلف منتشر بوده، مکان آسيب از يک بيمار تا بيمار ديگر متفاوت است، بنابراين سلول درماني با هدف جايگزيني سلول در اين بيماري راه درازتري را نسبت به بيماري پارکينسون پيشرو دارد.
