وقتی بنزین بهانه گرانی گوجه و آهن شد

طبق مشاهدات صورت‌ گرفته، برخي اقلام کالايي بعد از افزايش قيمت بنزين، گاهي با الگويي منطقي و در بسياري مواقع به‌صورت هيجاني رشد کرده‌اند. به‌رغم اعلام مسئولان مبني‌بر عدم‌رشد قيمت‌ کالاها، گزارش‌هاي ميداني حکايت از افزايش قيمت برخي کالاها دارد. الگوي اين افزايش‌ها، همان‌طور که انتظار مي‌رفت، ابتدا از کالاهايي شروع شده که به‌صورت مستقيم از قيمت بنزين تاثير پذيرفته‌اند. نرخ حمل‎ونقل مسافران درون‌شهري و ميوه‌‌و‌تره‌بار گاهي بين 25 تا 50 درصد رشد داشته است؛‌ بنابراين به‌طور غيرمستقيم بر هزينه توليد و در نهايت قيمت مصرف‌کننده تاثير گذاشته‌ است. مشاهدات حاکي از اين است که برخي مسافربرهاي شخصي، براي افزايش قيمت کرايه‌ها از 1500 به 2000 تومان پافشاري زيادي مي‌کنند که گاهي اوقات با مقاومت مسافران همراه مي‌شود. حتي مشاهده شده گاهي تاکسي‌هاي زردرنگ سطح تهران نيز همين ميزان کرايه بيشتر را از مسافران درخواست مي‌کنند.به گزارش ايرنا، برخي وانت‌بارها هم بدون هيچ دستورالعمل و بخشنامه‌اي، کرايه حمل بار را به بهانه سهميه‌بندي بنزين بالا برده‌اند. اين مساله، قيمت تمام شده ميوه و صيفي‌جات را براي ميوه‌فروشان افزايش داده و موجب شده است آنها نيز نرخ‌هاي خود را تغيير دهند. قيمت هر کيلوگرم گوجه‌فرنگي به رقمي بين هشت‌هزارو 500 تا 13 هزار تومان رسيده که البته مسئول اتحاديه ميوه‌و‌تره‌بار علت آن را شروع فصل سرد و کاهش توليد اين محصول عنوان کرده است. گوجه‌فرنگي در همين ماه گذشته يکي از ارزان‌‎ترين محصولات بازار به شمار مي‌آمده، تا حدي که امسال بسياري از خانواده‌ها ترجيح داده‌اند از قيمت ارزان آن براي رب‌گيري استفاده کنند. تابستان امسال قيمت فروش گوجه از روي مزرعه (توليدکننده) به زير 500 تومان رسيده است، موضوعي که باعث شده برخي کشاورزان، مزارع خود را در اوج برداشت رها کنند؛ چرا ‌که اين قيمت حتي دستمزد ميوه‌چين را هم نمي‌توانسته جبران کند. علاوه‌بر گوجه فرنگي، در بازار اقلامي مانند نارنگي، پرتقال و انار هم در روزهاي اخير رشد قيمت داشته‌اند. به‌طور مثال قيمت هر کيلوگرم انار درجه يک از 9هزار به 12 هزار تومان رسيده است. اينها اقلامي است که سريع‌تر از ديگر کالاها به گراني بنزين واکنش نشان داده است. برخي از موارد ياد شده مثل رشد قيمت حمل‌ونقل، به‌صورت مستقيم و برخي مانند ميوه به‌شکل غيرمستقيم، اما سريع‌تر از ديگر کالاها رشد قيمت را تجربه کرده‌اند. اگر بخواهيم تاثير مستقيم اين رشد را در سبد مصرف خانوار بسنجيم، بايد نگاهي به ضريب اهميت حمل‌ونقل در اين سبد بيندازيم. طبق فرمول مرکز آمار درباره شاخص قيمت مصرف‌کننده، ضريب اهميت (وزن و اهميت يک کالا در کل سبد خانوارها) حمل‌ونقل نزديک 10 درصد است. روز شنبه مرکز آمار کشور اطلاعات مربوط به نرخ تورم مصرف‌کننده آبان ماه را منتشر کرد. هرچند قيمت جديد بنزين تنها در چهار روز آخر اين ماه محاسبه شده است، اما با اين حال، تورم حمل‌ونقل جزو بالاترين نرخ‌ها در ميان گروه‌هاي کالايي بوده است. همان‌طور که مي‌دانيد نرخ تورم را بر اساس ميانگين قيمتي يک سبد کالا در طول يک ماه اندازه‌گيري مي‌کنند، به اين صورت که براي به دست آوردن تورم حمل‌ونقل، قيمت بنزين براي 26 روز هزار تومان و براي چهار روز انتهايي ماه، مطابق قيمت جديد محاسبه شده است. با اين حال طبق اين آمار، نرخ تورم ماهانه اين کالا به 4/5 درصد رسيده است. در گروه عمده کالاهاي غيرخوراکي و خدمات گروه حمل‌ونقل شخصي (بنزين و انواع خودروي سواري) بيشترين افزايش قيمت را نسبت به ماه قبل داشته‌اند. اما در آمار تورم ماه آينده که در تمام روزهاي ماه، بنزين با نرخ جديد محاسبه خواهد شد، احتمالا شاهد رشد بيشتري در تورم گروه غيرکالايي خواهيم بود.

سهم حمل‌و‌‌نقل در هزينه توليد

علاوه‌بر اينکه قيمت بنزين، موجب واکنش برخي کالاها شده، در بسياري از کالاها امکان تاثيرپذيري بلندمدت‌تر وجود خواهد داشت. از آنجايي که حمل‎‌ونقل در هزينه توليد همه کالاها مستتر است، احتمال دارد که در هفته جاري هم با فراگيري موج کوچکي از گراني مواجه شويم. البته در ابتداي هفته جاري هم تا حدي اين اتفاق افتاده است. صاحب يک رستوران مي‌گويد که قيمت برنج ايراني و مرغ در روز شنبه رشد داشته است. يک هايپر‌مارکت هم که بسياري از اقلام را روز شنبه خريداري کرده بود، عنوان مي‌کند که بسياري از کالاها مانند ماکاروني يک برند خاص و همچنين يک نوع شربت آماده در اين روز رشد قيمتي داشته‌اند.پيگيري‌ها نشان مي‌دهد در بازار آهن هم قيمت‌ها با افزايش 70 تا 80 هزار توماني براي هر تيرآهن در طول روزهاي گذشته مواجه بوده‌اند.با همه اينها، مسئولان معتقدند که افزايش نرخ بنزين به‌صورت مستقيم و غيرمستقيم به‌ترتيب 5/2 و 4 درصد بر تورم تاثير خواهد گذاشت؛ موضوعي که البته موجب اعتراض برخي اقتصاددانان از اين منظر شده است که حتي اين رقم نيز سبب تشديد فقر و ايجاد فاصله طبقاتي بيشتر خواهد شد. از همين رو، در حال حاضر يک اتفاق‌نظر قوي بين دولت و کارشناسان در مورد لزوم کنترل قيمتي کالاها وجود دارد. اين امر از آنجايي قابليت پذيرش دارد که سرکوب قيمتي محسوب نمي‌شود، زيرا رشد قيمت‌هاي اخير تنها نشات گرفته از هيجان‌هاي بازار است و ارتباطي با هزينه توليد ندارد. از همين‌رو، آن‌طور که قائم‌مقام وزير صمت در امور بازرگاني گفته است: بيش از 18 هزار مورد بازرسي توسط بازرسان سازمان حمايت، سازمان‌هاي صنعت، معدن و تجارت استان‌ها و همچنين بازرسي اصناف در سطح استان‌ها انجام شده و براي هزارو 242 متخلف، پرونده تشکيل و براي بررسي به تعزيرات حکومتي ارسال شده است.حسين مدرس‌خياباني در جلسه ستاد تنظيم بازار کشور با تاکيد بر اينکه هرگونه افزايش قيمت به بهانه تغيير نرخ بنزين در بازار غيرقانوني است و حتما با متخلفان برخورد قانوني مي‌شود، اظهار کرده است: علاوه‌بر موضوع گران‌فروشي، احتکار و امتناع از عرضه نيز به‌عنوان يکي از تخلفات، مورد توجه بازرسان است که در صورت مواجهه، بدون کوچک‌ترين مماشاتي با متخلفان برابر قانون برخورد خواهد شد. وي همچنين گفت: افزايش نرخ بنزين در قيمت انواع اقلام کالايي و خدمات، تاثير ناچيزي دارد و برخي دغدغه‌هاي موجود ناشي از جو رواني در سطح بازار است که با تدابير اتخاذ شده، جلوي اين اتفاق گرفته خواهد شد.

80 درصد کاميون‌ها، گازوئيلي هستند

عضو هيات رئيسه اتحاديه بارفروشان نيز ايجاد اختلال در حمل‌ونقل ميوه توسط برخي کاميون‌داران به دليل افزايش قيمت بنزين را تکذيب کرده و گفته است: 80 درصد کاميون‌هاي حمل ميوه از گازوئيل استفاده مي‌کنند.مصطفي دارايي‌نژاد با بيان اينکه براي حمل ميوه از کاميون‌هاي تک، خاور، ده‌چرخ و تريلي استفاده مي‌شود، گفت: تمامي اين وسايل از گازوئيل استفاده مي‌کنند و تنها 20 درصد خودروهايي که براي حمل ميوه از آنها استفاده مي‌شود، بنزين مصرف مي‌کنند که آنها نيز شامل نيسان‌هايي هستند که از شمال کشور پرتقال و نارنگي را به تهران حمل مي‌کنند. رئيس اتحاديه بارفروشان اضافه کرد: طي دو روز گذشته شاهد بارندگي در سطح کشور بوديم که اين مسئله مشکلاتي را در جاده‌ها براي رانندگان ايجاد کرده و در روزهاي آينده با متعادل شدن شرايط جوي، اين مساله نيز برطرف خواهد شد.لازم است گفته شود رشد محدود قيمتي در کالاهايي که نرخ بنزين موجب افزايش هزينه آنها شده، مي‌تواند منطقي باشد و در مقابل، قيمت کالاهايي که از کانال هيجان و احتکار بالا رفته‌اند، مسيري غيرمنطقي دارد که کنترل آنها از سوي دولت را مشروع و الزامي مي‌کند.