از فرهنگ برای وحدت اسلامی استفاده نکردیم
آرمان ملي: در هفته وحدت به سراغ موسسه فرهنگي اکو رفتيم تا به عنوان نهادي بينالمللي که وظيفه ترويج اشتراکات فرهنگي را ميان ده کشور عضو خود يعني ترکيه، آذربايجان، ازبکستان، قزاقستان، قرقيزستان، ترکمنستان، تاجيکستان، افغانستان، پاکستان و ايران را با جمعيتي بالغ بر 450 ميليون نفر بر عهده دارد را مورد خطاب قرار دهيم که چه نقشي در تحقق وحدت اسلامي دارند؟ آنچه خواهيد خواند ماحصل گفتوگوي ما با محمد محمودي سخنگوي موسسه فرهنگي اکو است که اين دغدغه جدي را مورد تحليل و بررسي قرار داده است.
با توجه به فراز و نشيبهايي که موسسه فرهنگي اکو در 25 سال گذشته داشته است اکنون وضعيت آن را چگونه ارزيابي ميکنيد؟
پيمان اکو يکي از قديميترين پيمانهاي منطقهاي است که حوزه فرهنگ آن به دليل اشتراکات بسيار وسيع، قابليت بالقوه کم نظيري را براي ايجاد وحدت اسلامي در ميان حداقل 450 ميليون نفر از مردم کشورهاي ترکيه، افغانستان، پاکستان، قزاقستان، قرقيزستان، تاجيکستان، ترکمنستان، آذربايجان، ازبکستان و جمهوري اسلامي ايران در دل خود جاي داده است که در صورت توجه جدي به آن ميتوان تغييرات گستردهاي را حتي در ژئو پليتيک منطقه ايجاد کند.
يعني تاکنون جديت لازم در استفاده از اين ظرفيت وجود نداشته است؟
بيشتر از واژه جديت علاقهمندم از کلمه عدم برنامهريزي لازم بالاخص در استفاده از مزاياي حوزه فرهنگي استفاده کنم. بخشي از کشورهاي عضو اکو از کشورهاي دوره پساشوروي هستند که از اوايل دهه هفتاد روابط کم نظيري را با جمهوري اسلامي ايران برقرار کردند وليکن اين روابط بيشتر در حوزه اقتصادي ديده شد و به دليل عدم تعميق آن در حوزه فرهنگي از استحکام لازم برخوردار نشد و دچار فراز و نشيبهاي متعدد سياسي گرديد.
چرا معتقديد که به حوزه فرهنگي توجه لازم نشده است؟
پاسخ خيلي ساده است فقط کافي است بيانات رهبر معظم انقلاب را درباره لزوم تعميق روابط با همسايگان به خصوص کشورهاي عضو اکو بخوانيد و در کنار آن تعابير بسيار معنادار معظمله را هم درباره يکي از مفاخر اکو -اقبال لاهوري- بخوانيد و سپس عملکردهاي انجام شده را با منويات ايشان مقايسه کنيد که خواهيد ديد که چقدر عقبماندگي در اين زمينه وجود دارد.
چه اقداماتي در اين زمينه لازم است که ظرفيت فرهنگ را در تحقق وحدت اسلامي فعال کنيم؟
قبل از اينکه به سوال شما جواب بدهم بايد بگويم که راه رسيدن به وحدت اسلامي فقط در سياست خلاصه نميشود و ما از ظرفيت فرهنگ براي تحقق وحدت اسلامي استفاده نکرديم. مثلاً درباره پاکستان شخصيتي به نام اقبال لاهوري وجود دارد که رهبري معظم انقلاب خود را مريد ايشان قلمداد کردهاند ولي متاسفانه تاکنون اثر هنري قابل توجهي در داخل کشور و يا به صورت مشترک با پاکستان درباره اين شخصيت فرهنگي کمنظير توليد نکردهايم. عاشقانههاي اقبال لاهوري در کنار حکمت و فلسفه وي با هزاران بيت شعر فارسي که سروده است بهترين زمينه تحقق وحدت اسلامي را ميان ملتهاي سه کشور ايران، پاکستان و هند در دل خود دارد ولي اين گنج بسيار گرانبها از ديد مسئولان و هنرمندان ايراني پنهان مانده و تاکنون نه يک اثر سينمايي، نه يک آلبوم موسيقي و نه حتي سريال تلويزيوني در اين باره ساخته نشده است. همين موضوع درباره روابط ايران و ساير کشورهاي اکو هم صدق ميکند. گويا ناصر خسرو در افغانستان، ابوسعيد ابوالخير در ترکمنستان، رودکي در تاجيکستان و نظامي و مولانا در آذربايجان و ترکيه آرميدهاند تا همچون حلقههاي متصل به هم وحدت اين حوزه تمدني ديرين را تضمين کنند ولي متاسفانه به مصداق کوزهگر از کوزه شکسته آب ميخورد، ما روي آب هستيم ولي از فقر اشتراکات مشکلات فرهنگي موجود ميسوزيم.
موسسه فرهنگي اکو چه نقشي را در تقويت وحدت اسلامي ايفا کرده است؟
در سالهاي اخير با حضور شخصيتي فرهنگي و جامع الاطراف مثل دکتر مظاهري در راس اين نهاد بينالمللي، خوشبختانه موسسه فرهنگي اکو از انزوا خارج شده و با وجود تمام موانع ايشان موفق شد که به نوعي موسسه فرهنگي اکو را احيا کرده و ريلگذاري مناسبي براي آينده ديپلماسي فرهنگي اين حوزه تمدني ديرينه انجام دهد، ولي بايد پذيرفت که تحقق وحدت اسلامي از دريچه فرهنگ تنها با امکانات بسيار کم اين موسسه ميسر نبوده و نيازمند يک عزم ملي است.
از ديپلماسي فرهنگي گفتيد چه کارهايي ميشود در اين زمينه انجام داد؟
ديپلماسي فرهنگي امروز در دنيا به عنوان بستر موفقيت ديپلماسي سياسي مورد استفاده قرار ميگيرد و هنر در اين زمينه جلودار است. مثالهاي متعدد و مشهوري هم در اين زمينه در غرب وجود دارد که لازم به تکرار آنها در اينجا نيست. جالب است که استفاده از قدرت ديپلماسي فرهنگي براي کشورمان بسيار سهلالوصولتر از کشورهاي ديگر است و تاريخ فرهنگي ايران که بسياري از کشورهاي عضو اکو هم متأثر از آن هستند اين امکان را به ما ميبخشد که با استفاده از ديپلماسي موسيقي، ادبيات و يا حتي سينما به جنگ تفرقه در اين منطقه بزرگ و استراتژيک برويم.
مثالي در اين زمينه داريد يا کارهايي در دست اقدام؟
کارهاي انجام نشده در اين حوزه بسيار است وليکن با حمايتهايي که از سوي دکتر مظاهري در اين دوره مديريت موسسه فرهنگي اکو صورت گرفت برنامههاي متعددي در زمينههاي تخصصي، تاسيس و اجرايي در دستور کار قرار گرفت که اجراي اولين کنسرت موسيقي عاشقانههاي بيمرز که در اواخر آبان ماه در برج ميلاد تهران برگزار خواهد شد و توليد اولين فيلمنامه مشترک سه کشور ايران افغانستان و تاجيکستان با عنوان «شيني» که از کلمات شيعه و سني گرفته شده، از مهمترين آنهاست.
عاشقانههاي بيمرز چه کاري را قرار است براي وحدت اسلامي انجام دهد؟
عاشقانههاي بيمرز، يک کنسرت موسيقي دامنهدار است که بر مبناي استفاده از ديپلماسي موسيقي براي نزديکي و برادري کشورهاي عضو اکو طراحي شده است که قرار است پازل کاملي را از حس مشترک هنري ملتهاي اين حوزه تمدني به تماشا بگذارد. اولين قطعه پازل اين برنامه در کنسرت موسيقي عاشقانه بيمرز با آواز حسامالدين سراج و تکيه بر بازخواني ترانههاي خواننده شهير و بسيار محبوب افغانستان مرحوم احمد ظاهر در پايان همين ماه در برج ميلاد تهران با همراهي ساز و نواهاي افغان به روي صحنه خواهد رفت.
آيا انتخاب برج ميلاد معناي خاصي دارد براي اجراي عاشقانههاي بيمرز؟
قطعاً برج ميلاد تهران بايد فراتر از يک سازه عظيم و منحصربفرد به نمادي از ديپلماسي فرهنگي جمهوري اسلامي ايران هم تبديل شود که خوشبختانه با نگاه بسيط و هوشمندانه مديرعامل محترم برج ميلاد، اين موضوع در مسير تحقق است. اجراي عاشقانههاي بيمرز اولين پيام مهم در اين زمينه است که انشاءا... از برج ميلاد تهران به تمام کشورهاي منطقه به خصوص حوزه تمدني اکو مخابره خواهد شد.
اگر نکته آخري هست، بفرماييد؟
من هم به نوبه خودم از توجه شما قدرداني ميکنم و اميدوارم اين مصاحبه که در نوع خود براي اولين بار انجام شد طليعهاي بر توجه بيشتر رسانهها، مسئولان و هنرمندان کشورمان به اين حوزه تمدني ديرين و استفاده از اشتراکات فراوان فرهنگي موجود در آن براي تحقق وحدت اسلامي باشد.
