اروپا؛ همچنان مدعی پایبندی به برجام

آرمان ملي: آيا تاريخ در رابطه ايران و سه کشور اروپايي در حال تکرار است؟ آيا باز هم تروئيکاي اروپايي (فرانسه، بريتانيا و آلمان) توافق با تهران را رها و جانب ايالات‌متحده آمريکا را مي‌گيرند؟ آيا برنامه جامع اقدام مشترک به سرنوشت توافقنامه سعدآباد مبتلا خواهد شد؟ شايد تنها چند ماه با پاسخ به اين پرسش‌ها فاصله داشته باشيم. گره به جان برجام افتاده و اين در حالي است که 1+4 و در راس آنها سه کشور اروپايي همچنان نتوانسته‌اند انتظارهاي ايران از برجام را برآورده سازند. تکليف تهران و واشنگتن در برجام تقريبا مشخص است؛ دونالد ترامپ، رئيس‌جمهور آمريکا بيش از يک سال قبل از توافق هسته‌اي چندجانبه با ايران کنار کشيده و البته هزينه بازماندگان در توافق با تهران را هم براي ادامه مسير بالا برده برده است. تحريم‌هاي آمريکا با توانايي تنبيه فرامرزي به جان توافق هسته‌اي افتاده و بهره‌مندي اقتصادي ايران از برجام را تا حد قابل‌توجهي کاهش داده است. ارديبهشت 1397 درست چند دقيقه پس از آنکه وزير خارجه کابينه ترامپ اعلام کرد ما ديگر به قواعد برجام پايبند نخواهيم بود. فدريکا موگريني، مسوول سياست خارجي اتحاديه اروپا پشت تريبون قرار گرفته و اعلام کرد که بازماندگان در برجام، آن را ادامه خواهند داد. حسن روحاني، رئيس‌جمهور کشورمان نيز در نخستين واکنش به اين اقدام همتاي آمريکايي اعلام کرد که عضو مزاحم توافق از توافق کنار کشيد.

ناکامي اروپا در عمل به تعهدات

سه کشور اروپايي تا پيش از آغاز روند کاهش تعهدات برجامي ايران، شعارهاي پرطمطراق سياسي براي حفظ برجام را همچنان تکرار مي‌کردند. اين شعارها اندک‌اندک جاي خود را با اشاره به سازوکاري به نام «اينستکس» داد. سازوکاري که اروپايي‌ها مي‌گويند بايد تبادل مالي و بانکي با ايران در روزگار نبود آمريکا در توافق هسته‌اي را ممکن سازد اما با گذشت يک سال و پنج ماه از غيبت آمريکا در توافق، اينستکس همچنان اندر خم يک کوچه است. اروپايي‌ها يک سال و نيم گذشته را با دو روياپردازي گذراندند: چند ماه اول با اين خيال خام گذشت که ايران باوجود نبود آمريکا در توافق همچنان به دليل فوايد سياسي و امنيتي برجام براي اين کشور، ماندن در برجام را به ترک آن ترجيح مي‌دهد. پس از آن اروپايي‌ها با مشاهده جديت ايران در مطالبه‌هاي اقتصادي روند تلاش براي معافيت تحريمي گرفتن از خزانهداري آمريکا براي کار محدود با ايران را آغاز کردند. روندي که از همان ابتدا مشخص بود مانند تلاش‌هاي فرانسه پيش از کناره‌گيري دونالد ترامپ از برجام، راه به جايي نخواهد برد. درنهايت در سه ماهه اخير، اروپايي‌ها به امانوئل ماکرون، رئيس‌جمهور فرانسه براي شکستن بن‌بستي که تهران و واشنگتن در آن قرار گرفته‌اند نمايندگي دادند. مي‌توان گفت که اروپايي‌ها با اين اقدام در حقيقت به ناتواني خود در برابر آمريکا اعتراف کردند. همان ناتواني اقتصادي و سياسي که دولت‌هاي متفاوت آمريکا با علم به آن، تحريم‌هاي خود را به ابزاري براي همراه کردن اروپايي‌ها با سياست‌هاي خود در عرصه بين‌المللي تبديل کرده‌اند. هر چند که ايران از همان ابتدا اعلام کرد راهکار اروپايي‌ها براي وفاي به عهدشان در برجام به تهران ارتباطي ندارد اما همچنان پنجره ديپلماسي را باز نگه داشت. با اين همه گام سوم تهران نيز به ميانه بازه زماني خود رسيد و نه تنها تلاش‌هاي فرانسه براي راضي کردن دونالد ترامپ ره به جايي نبرد، بلکه اخيرا شاهد تند شدن زبان سه کشور اروپايي درقبال ايران هم بوديم.

ادعاي پايبندي به برجام

نيل ويگان سفير انگليس در سرزمين‌هاي اشغالي روز سه‌شنبه تاکيد کرد که لندن قاطعانه به توافق هسته‌اي با ايران پايبند است. وي که با پايگاه «عاروتص شوع» مصاحبه مي‌کرد، بر پايبندي کشورش به برجام ومخالفت با اعمال تحريم‌ها عليه تهران تاکيد کرد. به نوشته فارس، ويگان در اين مصاحبه گفت: «تحريم‌ها به اقتصاد (ايران) آسيب رسانده در حالي که به طور گسترده‌اي بر رژيم ايران تاثير نگذاشته و حتي تحريم‌ها باعث شده تا تهران افراطي‌تر شود». سفير انگليس در سرزمين‌هاي اشغالي اضافه کرد: «ما به دنبال تغيير رژيم در ايران نيستيم بلکه به جاي آن انگليس به دنبال تغيير رفتار رژيم ايران است». با گذشت يک سال و نيم از خروج يکجانبه آمريکا از توافق هسته‌اي، اتحاديه اروپا تعهدات خود براي جبران آثار تحريم‌هاي يکجانبه آمريکا را اجرايي نکرده است. جمهوري اسلامي ايران ارديبهشت ماه امسال در سالگرد خروج آمريکا از برجام، اعلام کرد در بازه‌هاي 60 روزه و تا زمان اجرايي شدن تعهدات کشورهاي باقي‌مانده در برجام، به مرور پايبندي خود را به برجام کاهش مي‌دهد. محمدجواد ظريف، وزير امورخارجه ايران اما در اين باره معتقد است که اروپايي‌ها به تعهداتشان پايبند نبوده‌اند و مي‌گويد: اگر اروپايي‌ها تعهدات خود را انجام ندهند، ما اقدامات بعدي را اجرايي مي‌کنيم. وي همچنين با اشاره به تشديد تحريم‌ها از سوي رئيس‌جمهوري آمريکا گفت: صحبت‌هاي ترامپ در سازمان ملل مبني بر ادامه تحريم‌ها 180 درجه با آنچه اروپايي‌ها از زبان او مي‌گفتند تفاوت داشت. وزير امورخارجه ايران تأکيد دارد: اقدامات ما جبراني است که در ماده 36 برجام آمده و به دليل نقض برجام از سوي آمريکاست. کسي نمي‌تواند در مقابل اقدام جبراني، اقدام ديگري کند. اگر ايران برجام را نقض کرده بود آن زمان اروپا مي‌توانست اقدامي انجام دهد. کوروش احمدي، کارشناس بين‌المللي در اين باره مي‌گويد: «ارزيابي اروپايي‌ها تاکنون اين بوده که کاهش تعهدات ايران ذيل برجام در مراحل سه گانه قبلي خيلي عمده و جدي و اثرگذار نبوده، اما اگر در گام چهارم احتمالي اقدامي صورت گيرد که از نظر آنها عمده و جدي باشد و منجر به خروج احتمالي آنها از برجام شود، در اين صورت در برابر اين تصميم قرار خواهند گرفت که آيا براي اعاده قطعنامه‌هاي لغو شده شوراي امنيت عليه ايران نيز اقدام کنند يا نه. البته در صورت خروج اروپايي‌ها از برجام فشار آمريکا بر آنها براي اعاده قطعنامه‌هاي شوراي امنيت را بايد مد نظر داشت».