فراخوان ایرانی برای صلح
خروج ايالات متحده آمريکا از برنامه جامع اقدام مشترک در سال 1397، همزمان شد با اتخاذ سياست «فشار حداکثري» اين کشور عليه جمهوري اسلامي ايران. متحدان منطقهاي آمريکا نيز کوشيدند تا با سناريوسازيهاي منطقهاي طرحي را که تا آن زمان برجام مانع اجرايش بود، پيادهسازي کنند و اجماعي جهاني عليه ايران به وجود آورند. حمله به کشتيهاي تجاري در خليج فارس آن هم دقيقا در زماني که نخست وزير ژاپن در حال ديدار با رهبر انقلاب بود، موشک اندازي به سوي کنسولگريهاي آمريکا در بغداد، هدف قرار گرفتن کشتيهاي عربستاني و اماراتي در خليج فارس، توقيف نفتکش ايراني در جبلالطارق، نقض مرزهاي سرزميني ايران از سوي پهپاد آمريکايي و حمله به «سابيتي» در 60 کيلومتري جده، همه و همه براي اين بود که ايران را به انجام رفتارهاي تهاجمي و غيرقانوني وا دارند تا بدين وسيله بتوانند حمايت ديگر کشورهاي جهان را براي اقدام عليه ايران جلب کنند. با ناکامي اين سناريوها ايالات متحده تصميم گرفت اقدام به ايجاد ائتلاف نظامي در خليج فارس کند؛ ائتلافي که اگر شکل گيرد بهانهاي براي حضور نيروهاي نظامي اسرائيل در خليج فارس ميشود. اين اقدام به اين دليل که ميتواند چالشهاي زيادي را در حوزه امنيتي منطقه خليج فارس ايجاد کند، چندان مورد حمايت ديگر کشورها قرار نگرفت. در مقابل تلاش شد تا طرحي منطقهاي براي تأمين امنيت خليج فارس و به طور کلي صلح در خاورميانه ارائه شود تا بتواند بديلي براي طرح آمريکايي باشد. به همين منظور رئيسجمهور ايران در هفتاد و چهارمين نشست عمومي سازمان ملل متحد از طرح «ابتکار صلح هرمز» رونمايي کرد که بر اساس آن کشورهاي منطقه در گفتوگو با يکديگر و با ايجاد ائتلافي منطقهاي امنيت و صلح را براي خاورميانه فراهم کنند. وزير امور خارجه ايران روز چهارشنبه بار ديگر اين پيشنهاد را اين بار به وزراي خارجه کشورهاي عضو جنبش عدم تعهد ارائه کرد و از آنها خواست براي ايجاد اين ائتلاف به ايران کمک کنند. محمدجواد ظريف تصريح کرد: «هدف از طرح ابتکار صلح هرمز توسط رئيسجمهور ايران ترويج گفتوگو، احترام متقابل و برابري، احترام به حاکميت و تماميت ارضي کشورها و مصونيت مرزهاي بينالمللي، حل و فصل مسالمت آميز کليه اختلافات، رد تهديد به استفاده از زور يا کاربرد زور، عدم تجاوز و عدم مداخله در امور داخلي يا خارجي يکديگر و در نهايت تضمين امنيت انرژي و جريان آزاد منابع ميباشد. ما دوباره از همسايگان و همه شرکاي خود در جنبش عدم تعهد دعوت ميکنيم تا براي تقويت و اجراي ابتکار اميد با ما همکاري کنند».
روايتي عليه يکجانبهگرايي
ظريف در بخش ديگري از سخنان خود به نقد سياستهاي يکجانبهگرايانه برخي از کشورها در جهان پرداخت و گفت: «وجود يک جريان رشد يابنده براي تحقير ديپلماسي، چندجانبهگرايي و همکاريهاي بينالمللي چالشهاي مزمن را در سراسر جهان تشديد نموده و موجب افزايش ترديد و بلاتکليفي شده است. به نظر ميرسد که حقوق بينالملل، موافقتنامههاي چند جانبه، قطعنامههاي شوراي امنيت و هنجارهاي رفتار متمدنانه همه در مسلخ جاه طلبيهاي سياسي فردي قرباني ميشوند». او در ادامه به بيان مشکلاتي که اين نوع نگاه يکجانبهگرايانه براي جهان ايجاد ميکند اشاره و تأکيد کرد: «حق خودمختاري فلسطين حق خودمختاري فلسطين به عنوان يکي از مهمترين اهداف جنبش عدم تعهد توسط سياستهاي يکجانبه و مخرب ايالات متحده به ويژه از سوي موضع گيريهاي غيرقانوني و خطرناک آن در مورد قدس و جولان در حال پايمال شدن است. رژيم صهيونيستي با برخورداري از حمايت بيچون و چراي آمريکا و با کمال تأسف همچنين رضايت کوتاه بينانه برخي در منطقه ما تشجيع شده است تا به غصب و جذب بيشتر و بيشتر فلسطين مبادرت ورزد. ظلمهاي دهشتناک عليه مردم يمن به همراه پيامدهاي منطقهاي اين جنگ ـ که با پشتيباني کامل ايالات متحده انجام ميشود ـ به گونهاي تهديدآميز در حال خارج شدن از کنترل و منجر شدن به تشديد تنشها و ايجاد ناامني بيشتر در منطقه و ماوراي آن ميباشد. اقدام غيرمسئولانه ايالات متحده در خروج خود از برجام به رغم پايبندي کامل ايران به تعهدات خود در اين زمينه يکي ديگر از مهمترين عناصر آشوب ساز در منطقه و ماوراي آن بوده است. جنگ اقتصادي آمريکا ـ در واقع تروريسم اقتصادي آن ـ با هدف قرار دادن مردم عادي ايران و کوششي ساده لوحانه براي گرسنگي دادن آنان تا مرحله به تسليم شدن تنها يک جنايت عامدانه و به صورت آشکار اعلام شده عليه بشريت نيست بلکه تهديدي جدي و فوري براي صلح و امنيت بينالمللي است». او در پايان نطق به سران کشورهاي عضو جنبش عدم تعهد اعلام کرد براي ايستادگي در برابر اين ظلمها «لازم است متحد شويم و بر مبناي تفکر ـ و اقدام ـ دسته جمعي و مبتکرانه براي تغيير جهت جريان حاکم يا حداقل کاهش آثار آن بر مردم خويش اقدام کنيم.
ديپلماسي فعال در حاشيه اجلاس
يکي ديگر از نکات قابل توجه از حاشيه نشست عدم تعهد در باکو، فعاليت ويژه هيأت ايراني و رايزنيهاي ديپلماتهاي کشورمان با سران کشورهاي حاضر بود. محمدجواد ظريف روز چهارشنبه و در حاشيه نشست با وزيرامور خارجه عراق در حاشيه نشست ديدار و در خصوص آخرين تحولات روابط دو جانبه، مسائل منطقهاي بهويژه اوضاع شمال سوريه، لبنان، يمن، تحولات خليج فارس و پويش صلح اميد و ساير موضوعات مورد علاقه گفتوگو و تبادل نظر کرد. وزير امور خارجه صربستان، مشاور امنيت ملي افغانستان از ديگر مقاماتي بودند که با وزير امور خارجه ايران ديدار و گفتوگو کردند. ظريف همچنين با المار محمديارف وزير خارجه آذربايجان که ميزبان اين دوره از اجلاس است، ديدار کرد. مناسبات سياسي و اقتصادي دوجانبه و مسائل منطقهاي از محورهاي گفتوگو و رايزنيهاي دو مقام بود. سخنگوي وزارت امور خارجه ايران نيز با همتاي آذربايجاني خود ديدار کرد. به گفته سيد عباس موسوي طي اين ديدار تبادل نظرهايي در خصوص همکاريهاي رسانهاي و اطلاعاتي ايران و آذربايجان با خانم «ليلا عبداللايوا» صورت گرفت.
