راهکارهای نجات کودک از اقیانوس ناآرام فضای مجازی
حضور و فعاليت در فضاي مجازي همواره بايدها و نبايدهاي خود را دارد. يک کارشناس فضاي مجازي با اشاره به اينکه مديريت تمرکز، مهمترين مهارتي است که بايد در فرزندان پرورش دهيم، گفت: اگر کودکان نتوانند توجه خود را مديريت و هدايت کنند، ناگزير در برابر تمام زرقوبرق وسوسهانگيز دنياي ديجيتال تسليم ميشوند.
کودک امروز، مهماني، دورهمي، ديدارهاي دوستانه و خانوادگي برايش فرقي نميکند؛ چشم از گوشي برنميدارد و ششدانگ تمرکز و حواسش را معطوف به بازي در فضاي گسترده اينترنت کرده است. بازي و سرگرمي که در سالهاي نهچندان دور در جمع کودکان فاميل و دوستان مشترک بود و صداي همهمه و جيغ کودکان آنقدر بلند بود که گاه صداي بزرگان فاميل درميآمد اما با ورود ميهمان ناخوانده اينترنت و فضاي گسترده ديجيتالي، تغيير کرده و حال صداي بزرگان از سکوت مداوم کودک به صدا درآمده است. ايرنا نوشت؛ درواقع به لطف اين اقيانوس ارتباطات، روزانه انبوهي از پيامهاي خبري، تبليغي، فرهنگي و انواع بازي و فيلمهاي جديد بر سر کودک امروزي ميبارد و تمرکز و توجه او را ميربايد. حال آنکه زندگي انسان در سايه پيشرفت معنا پيدا ميکند و لازمه پيشرفت تمرکز است و اين مهارت ارزشمند به انسان کمک ميکند تا نيروي خود را بهطور خودآگاه و هدفمند به يک کار معطوف کند تا به نتيجه مطلوب برسد.
لزوم مديريت فرآيند تمرکز
مهارتي که به باور کارشناس فضاي مجازي، مهمترين مهارتي است که ميتوانيم در قرن بيستويک در فرزندانمان پرورش دهيم و اگر کودکان نتوانند توجه خود را مديريت و هدايت کنند ناگزير در برابر تمام زرقوبرق وسوسهانگيز دنياي ديجيتال تسليمشده و در سياهچالههاي اين فضا سرگردان ميمانند. ابوالفضل محمودي ضمن تاکيد بر اينکه فضاي ديجيتال امروزي، روزانه 34 گيگابايت اطلاعات به مغز ما ميرساند، تصريح کرد: در اين شرايط لازم است به فرزندان خود بياموزيم که چگونه تمرکز خود را مديريت کنند. محمودي افزود: تحقيقات نشان ميدهد که تمرکز نداشتن، موجب از بين رفتن تدريجي عملکرد اجرايي ميشود؛ يک فرآيند مغزي که طرحريزيکردن، تمرکزکردن و بهيادآوردن ساختارها را دربرميگيرد و کمک ميکند تا بتوانيم چند وظيفه را همزمان با موفقيت انجام دهيم.
فناوريهاي نوين، صياد تمرکز
محمودي با يادآوري اين موضوع که علاوهبر صداها، نوتيفيکيشنها و... که ميتواند حواس دانشآموز را از انجام يک کار به کار ديگر منحرف کند، فکرکردن به بازيهاي رايانهاي و ويدئوها هم تمرکز او به هم ميزند، اظهار داشت: از ديد علمي، اگر کودک پيوسته دچار تغيير وظيفه در هيپوکامپ(بخشي از مغز مسئول حافظه) شود، فرآيند يادگيري او با آشفتگي همراه ميشود، بهويژه وقتي ميان حافظه درازمدت و حافظه کوتاهمدت درهمآميزي پيش بيايد. وي تصريح کرد: بنابراين حتي فکرکردن در مورد يک بازي مثل کلشآفکلنز هنگام نشستن سر کلاس درس هم ميتواند يک حواسپرتي و هم پيامد شناختي داشته باشد. به همين علت است که حتي ممنوعيت استفاده از موبايل و تبلت در کلاس درس يا در خانه، هنوز هم راهحل کامل و موثري نيست. حواسپرتيهاي ناشي از فناوري هنوز هم ادامه دارد.
آسيبپذيري و کاهش سطح يادگيري
اين کارشناس فضاي مجازي توضيح داد: فناوري اطلاعات و ارتباطات، ما را به وظايف چندگانه واميدارد. ما ميتوانيم چندين صفحه مرورگر را بازکنيم و همزمان تلويزيون تماشا کنيم. همچنين ميتوانيم، همزمان بسياري از کارها را با همين گوشي موبايل، انجام دهيم. در حالي که ما و البته کودکان، وقتي که در يک بازه زمان طولاني، تنها روي يک موضوع تمرکز ميکنيم، عملکرد خيلي بهتري داريم. بنابراين ما بهمعناي واقعي کلمه در حال غرقکردن کودکان در يک جريان ديجيتال هستيم، در حالي که آنها قادر نيستند ميزان توجه خود را مديريت کنند و مغز آنها هنوز نميتواند محرکهاي محيطي برهمزننده تمرکز را کنترل کند. براساس مطالعات صورتگرفته، درنگها و توقفهاي ناخواسته در انجام يک کار، فرآيند به ياد سپردن و سپس به يادآوردن را برهم ميزند. اين وقفهها، حافظه کاري را تحت تاثير قرار ميدهد و توجه را تقسيم ميکند؛ بنابراين به فرآيند يادگيري آسيب ميزند و باعث خستگي و کاهش سطح گلوکز ميشود. محمودي با تاکيد بر اين مطلب، خاطرنشان کرد: انجام چندين کار در يک بازه زماني، موجب ميشود که براي هر کدام از کارها زمان بيشتري صرف کنيم، چون در هر تغيير کار، زماني براي هماهنگي ذهني و از سرگيري کار تلف ميشود. چندکارهبودن تفکر را سختتر ميکند، چون با افزايش کورتيزول و آدرنالين، مغز بيشتر تحريک ميشود و باعث خستگي آن ميشود. تحقيقات نشان ميدهد انجام چند کار همزمان باعث از بين رفتن 30درصد کارايي مغز ميشود.
درهمآميختگي وظايف در مغز
وي ادامه داد: همچنين انجامدادن همزمان چند کار، درهمآميختگي وظايف در مغز را در پي دارد. اگر يک دانشآموز در هنگام انجام تکليف مدرسه، تلويزيون هم تماشا کند و پيام کوتاه ارسال کند، اطلاعات تکاليف به قسمت استراتيوم ميرود، يعني بخشي از مغز که وظيفه انجام مراحل و مهارتها را دارد نه واقعيتها و ايدهها. درحاليکه اگر کاري را بدون حواسپرتي بهوسيله تلويزيون و پيام کوتاه انجام دهد، اطلاعات به سمت هيپوکامپ مغز ميرود، بخشي از مغز که بهطور استراتژيک اطلاعات را سازماندهي و طبقهبندي ميکند و اين باعث ميشود در آينده، راحتتر بازيابي شوند.
راهکارهاي حفظ تمرکز
اين کارشناس فضاي مجازي به وظايف اولياي خانه و مدرسه در ايجاد انگيزه حفظ تمرکز در کودکان و نوجوانان اشاره کرد و گفت: آموزش راهبردهاي فراشناختي نخستين راهکار است؛ به اين معنا که حتي زماني که کودکان کمسنوسال هستند، در يک زمان مشخص، تنها يک کار را از آنها بخواهيد و از سپردن چند وظيفه همزمان پرهيز کنيد. لازم است بهطور منظم ميان کارها استراحت کنند. به آنها کمک کنيد تا تشخيص دهند چه کار ديگري را ميتوانند هنگام انجام يک کار انجام دهند؛ مانند پخش موسيقي آرام در هنگام انجام کارهاي خانه. وي ادامه داد: بايد عوامل حواسپرتي را به کمترين ميزان ممکن رساند و کودک را ترغيب کرد که در هنگام انجام تکليف يا انجام وظايف خود، آفلاين باشد. در خانه مکانهاي بدون موبايل و تبلت ايجاد کنيد، مانند اتاقخواب يا ميز غذاخوري. درواقع با استفاده از برنامههايي مثل مديريت تبلت، برنامهها و تکاليف آموزشي را بهطور منظم و مديريتشده براي کودک تعيين کنيد تا بتواند از هر برنامه، تنها در زمان تعيينشده استفاده کند. با همين ابزارهاي کنترلگر، وبسايتها و هشدارهاي غيرضروري را از کار بيندازيد. وي افزود: امروزه برنامکها يا اپليکيشنهاي کنترل والدين(پرنتال کنترل) به پدر و مادرها کمک ميکند تا سطح دسترسي و زمان استفاده کودک از دستگاههاي هوشمند مثل تلفن همراه و تبلت را مديريت کنند و بر عملکرد او نظارت داشته باشند.
چند پيشنهاد به اولياي خانه و مدرسه
وي به اولياي خانه و مدرسه پيشنهاد داد: براي تمرکز ميتوانيد از تکنيک پومودورو استفاده کنيد، براي استفاده از تکنولوژيهاي ديجيتال حتما زمان استراحت تعريف کنيد. کارها را به زمانهاي 20 تا 25دقيقه تنظيم کنيد و براي آن، زمانهاي استراحت چند دقيقهاي قرار دهيد. روزانه گردش و استراحت در طبيعت و پارک باعث بازگشتن عملکردها شناختي به آرامش بخشيدن به سيستمهاي حسي بدن ميشود. يک نفس عميق، انديشهکردن در مورد کاري که ميخواهيم انجام دهيم ذهن را براي انجام کار آماده ميکند. محمودي به والدين توصيه کرد: بگذاريد فرزندتان ببيند که در هنگام انجام کار يا زماني که با خانواده سپري ميکنيد، گوشي خود را کنار ميگذاريد يا در هنگام رانندگي از گوشي استفاده نميکنيد. کودک به عمل شما بيشتر توجه ميکند تا نصيحتهاي شما!
