زنان؛ دست بالا در کار بدون مزد

شايد باورش عجيب باشد، اما گروهي از افراد هستند که کار بدون مزد انجام مي‌دهند. يعني ارزش اقتصادي ايجاد مي‌کنند، اما درآمدي بابت آن به‌ دست نمي‌آورند. اين تنها بخش بازار کار است که کفه ترازوي زنان در آن سنگين‌تر است. شرايط مطلوب کاري براي هر فرد، تعريف ويژه خود را دارد. بعضي‌ها ترجيح مي‌دهند صبح به صبح ورودشان به محل کار را با کارت يا انگشت‌زدن ثبت کنند و آخر ماه حقوقشان را از کارفرما دريافت کنند. بعضي ديگر هم شرايط استخدامي را نمي‌پسندند؛ يا خودشان کسب‌وکار مستقلي دارند يا کارفرما هستند و ديگران را به استخدام خود درآورده‌اند. هميشه اين ترجيح افراد نيست که موقعيتشان را به‌وجود مي‌آورد. بعضي کارمندها اگر مي‌توانستند شغلشان را تغيير مي‌دادند و بعضي از صاحبان مشاغل آزاد هم از هر فرصتي براي شرکت در آزمون‌ها و مصاحبه‌هاي شغلي، استفاده مي‌کنند. ايرناپلاس نوشت؛ بيش از نيمي از جمعيت شاغلان کشور در سال 1397 را افراد مزد و حقوق‌بگير تشکيل داده‌اند که البته اين نسبت در مقايسه با پنج سال گذشته، تقريباً دو درصد کاهش يافته است. 53.87 درصد شاغلان در سال 1397، حقوق‌بگير بخش‌هاي مختلف خصوصي، تعاوني و عمومي بوده‌اند، يعني جمعيتي بيش از 12ميليون و 800 هزار نفر.

حقوق‌بگيرها کجا هستند؟

بيشتر حقوق‌بگيرها در بخش خصوصي فعاليت مي‌کنند. توزيع اين جمعيت بين دو بخش خصوصي و عمومي، تقريباً 70 به 30 است و حقوق‌بگيران بخش تعاوني، کمتر از يک درصد کل حقوق‌بگيرها هستند. 71.04 درصد شاغلان حقوق‌بگير، در استخدام بخش خصوصي هستند و 28.85 درصد نيز به استخدام بخش عمومي درآمده‌اند. افراد با شغل آزاد، با 37.27 درصد از سهم کل شاغلان در رتبه بعدي قرار دارند. مرکز آمار، اين افراد را با عنوان «کارکن مستقل» معرفي مي‌کند. اين افراد، به اصطلاح، آقاي خودشان و نوکر خودشان هستند؛ يعني نه از کسي حقوق مي‌گيرند و نه به کسي حقوق مي‌دهند. نقشه اشتغال کشور، با دو گروه ديگر، يعني کارفرماها و کارکنان بدون مزد تکميل مي‌شود. نکته قابل توجه اينکه تعداد کارکنان بدون مزد، از تعداد کارفرماها کمتر است. 3.73 درصد شاغلان، کارفرما هستند، يعني حداقل يک نفر را استخدام کرده‌اند. 5.13 درصد از شاغلان در سال 1397، بدون اينکه مزد يا حقوقي دريافت کنند يا درآمدي بابت کاري که انجام مي‌دهند به‌دست آورند، فعاليت مي‌کنند. تعداد اين افراد که مرکز آمار از آنها با عنوان «کارکن فاميلي بدون مزد» نام مي‌برد، بيش از يک ميليون و 200 هزار نفر است. اين يک ميليون و 200 هزار نفر، براي يکي از اعضاي خانوار خود که با وي نسبت خويشاوندي دارند کار مي‌کنند و از اين بابت، مزد و حقوقي دريافت نمي‌کنند.

کار بدون مزد زنان؛ ازخودگذشتگي يا بهره‌کشي

حضور مردان شاغل در وضعيت‌هاي مختلف شغلي، بيشتر از زنان است. بيشتر کارفرماها، حقوق‌بگيرها و شاغلان آزاد يا به قول مرکز آمار، کارکنان مستقل، مرد هستند، اما تنها در يک گروه، تعداد زنان، بيشتر از مردان است که آن هم سودي براي زنان ندارد. تعداد زناني که بدون مزد و حقوق براي اقوام خود کار مي‌کنند، از مرداني که کار بدون مزد انجام مي‌دهند، بيشتر است. 62.38 درصد از «کارکنان فاميلي بدون مزد»، زنان هستند. زناني که ارزش اقتصادي ايجاد مي‌کنند، اما اين نوع اشتغال، درآمدي برايشان ايجاد نمي‌کند. بخش عمده اين زنان، در فعاليت‌هاي «کشاورزي، جنگل‌داري، ماهيگيري»، «توليد صنعتي» و «عمده‌فروشي و خرده‌فروشي، تعمير وسايل نقليه» کار مي‌کنند و در روستاها ساکن هستند.