خام فروشي نفت بايد به حذف شود
آرمان ملي- امير داداشي: بهرغم اينکه ترامپ و همدستان او در يک سال اخير تمام توان خود را براي از پا درآوردن اقتصاد ايران به کار گرفتند و ادعا کرده بودند تا بهمن 97 به اهداف واهي خود جامه عمل ميپوشانند، اما اکنون شرايط اقتصاد ايران بهگونهاي است که در اظهارات بيشتر مسئولان دولت بوي بهبود به مشام ميرسد و حتي رئيسجمهوري از برنامههاي جديد ايران براي دورزدن تحريمها سخن به ميان آورده است. در اين زمينه «آرمان ملي» گفتوگويي با مويد حسينيصدر، تحليلگر اقتصاد انرژي، انجام داده است که در ادامه ميخوانيد.
اخيرا رئيس کل بانک مرکزي از روند مطلوب صادرات نفت و بازار ارز بهرغم تحريمها صحبت به ميان آورده است. نظر شما در اين باره چيست؟
در شروع تحريمهاي ظالمانه آمريکا عليه ايران، اين توهم دولتمردان اين کشور را برداشته بود که ميتوانند در کوتاهمدت تمام درآمدهاي ارزي ما را به صفر برسانند و تمام مرزهاي کشور را ببندند. ترامپ و يارانش تصور ميکردند که بهراحتي ميتوانند ارتباط ايران با ساير کشورها را قطع کنند و شرايط را حتي از ابتداي دهه 90 سختتر سازند. شايد در آن زمان عدهاي اين تهديدهاي پوشالي آمريکا را باور داشتند، اما زمان ثابت کرد که آمريکا در سياستهاي خود ناموفق بوده است. با اينکه در ابتداي تحريمها نرخ ارز و سکه روند صعودي را طي کرد و همواره با حباب مواجه بود، اما در حال حاضر نرخهاي موجود در اين بازار نشان ميدهد که ايران درآمدهاي ارزي ثابتي دارد که بهاي نرخ دلار در يک ماه گذشته در شيب نزولي قرار گرفته و اکنون در کانال 11 هزار تومان استمرار دارد. البته اين فقط مربوط به صادرات غيرنفتي ايران نيست، با برنامهريزيهاي موجود ما امروز به طرق مختلف نفت را به خريداران بينالمللي عرضه ميکنيم و علاوه بر شيوههاي قبلي، روشهاي جديدي نيز در اين زمينه تدوين شدهاند. در کنار اين، همدستان آمريکا روي بستهشدن کانالهاي نقل و انتقال دارايي مانور زيادي ميدهند که در اين زمينه بايد توجه داشت که ما امروز توانستهايم راههاي جديدي براي نقل و انتقال ارز تعريف کنيم. البته اين بدان معنا نيست که تحريمها هيچ تاثيري بر اقتصاد ايران داشتهاند و فشار نفتي کاملا شکست خورده است، اما شرايط آنچنان هم که وانمود ميشود، نيست و ما روال قبل صادرات محصولات نفت، پتروشيمي، فولاد و ... را انجام ميدهيم و تخفيفي هم در کار نيست. حال به نظر ميرسد نظارت بيشتر بر بازار کالاهاي مختلف و سيستماتيککردن روند ورود و خروج ارز ميتواند بيش از پيش تحريمهاي آمريکا را بياثر کند. چنانکه آمريکاييها در تبليغات خود مدعي بودند که در بهمن 97 به هدف نهايي خود عليه ايران دست مييابند، اما امروز وارد شهريور شديم و بيش از هشت ماه از آغاز بهمن ميگذرد، اما آمريکا به اهداف ثانويه خود هم دست نيافته است. همين امر باعث شده تا کشورهايي که در ابتداي تحريمها با احتياط بيشتري نسبت به ارتباط با ايران رفتار ميکردند، اکنون دلگرم شوند و بار ديگر راههاي گسترش ارتباط با ايران را بگشايند. خوشبختانه شرايط منطقهاي هم امروز بسيار بهتر از سالهاي اجراي برجام است و مجموع اين اتفاقات را ميتوان مثبت قلمداد کرد.
با اين حال برخي نسبت به روند نزولي صادرات نفت انتقاد دارند، آيا صادرات نفت ايران رو به کاهش است؟
رقم صادرات نفت اکنون در رقم مناسبي قرار دارد و فاصله چنداني با آنچه در بودجه پيشبيني شده مشاهده نميشود. قطعا اين ميزان صادرات کاهش نمييابد و وزارت نفت به دنبال افزايش ميزان صادرات است. حال با نزديکشدن به فضاي انتخاباتي ايالات متحده اميد ميرود که فضا بازتر هم شود و اگر رياستجمهوري ترامپ به دور دوم نرسد، قطعا فضا براي ايران بسيار مناسبتر هم ميشود.
رئيسجمهوري اخيرا از ضرورت صادرات فرآوردههاي نفتي و استفاده از آن به جاي نفت سخن گفته است. آيا اکنون بسترهاي صنايع تبديلي ما براي توليد فرآوردههاي قابل صادرات فراهم است؟
اين امر مقداري زمانبر است و به همين دليل به نظر ميرسد اگر ما اين موضوع را بپذيريم که ترامپ چهار سال ديگر هم بر مسند کاخ سفيد تکيه خواهد زد، قطعا تحريمها با قدرت بيشتري مييابد و ترامپ هر آنچه در توان دارد عليه ايران به کار ميگيرد. پس نبايد منتظر انتخابات و احتمال برکناري ترامپ از رئيسجمهوري بنشينيم. بهتر است که از همين حال به دنبال ترفندهاي جديدتري براي دورزدن تحريمها بگرديم تا اگر ترامپ بار ديگر بهعنوان رئيسجمهوري آمريکا انتخاب شد، در مقابل او سياستهاي هوشمندانهتري را به اجرا بگذاريم. حال يکي از اين راهها استفاده از فرآوردههاي نفتي و گسترش صنايع تبديلي، بهويژه در مناطق مرزي، است. با اين حال در صورتي که همچنان جمهوريخواهان در رأس قدرت آمريکا فعال باشند، بهتر است که فعلا بازارهاي کوچکتري را بهعنوان مقصد صادراتي خود انتخاب کنيم. در اين حوزه مناطق آزاد و ويژه اقتصادي بيشترين زمينههاي توسعه اين صنايع را دارند. اگر اين اقدامات در دستور کار قرار گيرد، ميتوان در بازهاي هفت تا هشتماهه آن را به واقعيت پيوند زد، اما همانطور که اشاره کردم، اگر در انتظار تغيير رئيسجمهوري آمريکا بنشينيم، بالطبع فرصتهاي کنوني را هم از دست ميدهيم و در ادامه کار براي ما سختتر هم ميشود. با تقطير جز به جز در مناطق مرزي ميتوان به طور مستقيم مشتقات نفتي را کشورهاي همسايه صادر کرد. در اين صورت ديگر نياز نيست که دولتها وارد کار شوند، بلکه بازرگانان خردهپاي محلي هم ميتوانند خريدار مشتقات نفتي ايران باشند. تحقق اين اهداف مشروط بر تسريع در انجام امور است. بورس نيز بهعنوان ديگر بستر فروش نفت و مشتقات نفتي امروز ميتواند در اقتصاد ايران سهم بسزايي را به خود اختصاص دهد.
نظر شما درباره ادامه برجام چيست؟ ماندن يا خروج از آن؟
من فکر ميکنم براي اروپا مطلوب است که ايران در برجام بماند و اين معاهده بينالمللي حفظ شود. زيرا مزاياي ماندگاري برجام بيش از معايب آن است. چين، روسيه، فرانسه، آلمان و حتي انگليس در اين زمينه چانهزني خود را با آمريکا آغاز کردهاند. در کل اگر از آمريکا و انگليس که همواره سياستهاي مکمل همديگر دارند، فاکتور بگيريم، ساير کشورها عموما خواهان ماندگاري ايران در برجام و صلح بينالمللي هستند. به هر حال اکنون خروج از برجام نفع آنچناني براي ايران ندارد و بهتر است از همين معاهده نصف و نيمه هم حداکثر بهره را ببريم.
