دولت برای پرهیز از سیاستهای تورمزا اوراق منتشر میکند
آرمانملي- زينب مختاري: دولت در سال جاري با 132 هزار ميليارد تومان کسري بودجه مواجه است. از همين رو در اصلاحيه اخير خود، سهم اوراق مالي در منابع عمومي بودجه را که به ميزان 51هزار ميليارد تومان تصويب شده بود، به 88هزار ميليارد تومان افزايش داده است. اين ميزان اوراق، معمولا در طول سال منتشر شده و به فروش ميرسد و بايد پرداختهاي آن در سالهاي بعد و در زمان سررسيد انجام شود. بررسيها نشان ميدهد در برخي سالها بيش از ميزان پيشبيني شده در بودجه، اوراق منتشر و فروخته شده است. بهعنوان مثال، در سال گذشته 63 هزار ميليارد تومان اوراق در بودجه پيشبيني شده بود اما عملکرد 9ماهه نشان ميدهد دولت 65هزار ميليارد تومان اوراق منتشر کرده است. «آرمانملي» در اين باره با مهدي تقوي- اقتصاددان- به گفتوگو پرداخته است که در ادامه ميخوانيد.
دولت در سال جاري قرار است 37هزار ميليارد تومان از کسري بودجه را از طريق فروش اوراق قرضه محقق کند؛ به نظر شما دولت تا چه ميزان در دستيابي به اين هدف موفق خواهد بود؟
واقعيت اين است که اکنون وضعيت اقتصادي مردم نابسامان است. حقوقها و درآمدهاي افراد نسبت به هزينههاي معيشت بسيار پايين است. بنابراين براي دولت سخت خواهد بود که براي اين اوراق خريداراني را جذب کند. مگر آنکه فقط افراد ثروتمندي بتوانند اين اوراق را در چنين شرايط اقتصادي خريداري کنند.
برخي اين روش را سريعترين راه براي تحقق درآمد در راستاي تامين کسري بودجه ميدانند. اصولا فروش اوراق تا چه حد معمول است؟
اين اوراق قرضه در تمام کشورها به فروش ميرسند. براي مثال دولت آمريکا هم در صورت کسري بودجه، دست به انتشار و فروش اوراق قرضه ميزند. کشورهاي اروپايي هم از همين روش در اين مواقع استفاده ميکنند.
برخي نگران آن هستند که دولت به انتشار اوراق در تعداد بالا دست بزند اما در زمان سررسيد نتواند تعهد خود را ايفا کند؛ در اين صورت چه شرايطي براي اقتصاد پيش خواهد آمد؟
دولت هنوز هم آنقدري درآمد نفتي دارد که بتواند اين تعهدات را ايفا کند. همچنين درآمدهاي مالياتي بالايي هم دارد و بانک مرکزي نيز درآمدهاي پولي ايجاد ميکند. به همين علت ميتوان به رفع تعهد دولت در زمان سررسيد، خوشبين بود.
برخي نگران آن هستند که دولت بانک مرکزي را به سمت چاپ پول سوق دهد. اين امر را چگونه تحليل ميکنيد؟
اگر دولت اوراق قرضه منتشر نکند، مجبور است به بانک مرکزي دستور دهد که اين بانک، اسکناس چاپ کند. بايد توجه داشت که بانک مرکزي در حقيقت بانک دولت بوده و مکلف است دستورات دولت را اجرا کند. اما اين سياست، بسيار تورمزاست. در واقع اين نخستين بار است که دولت يک کار درست انجام ميدهد. به همين علت و براي جلوگيري از رشد تورم، دولت به سمت انتشار اوراق قرضه تمايل بيشتري دارد. اگر هم اوراق را به بانکها بفروشد نقدينگي آنها را ميگيرد و جايگزين کسري بودجه ميکند و از اين راه، توانسته نقدينگي و تورم را کنترل کند و کسري بودجه را هم تامين کند. اما اگر بخواهد از طريق بانک مرکزي درآمد پولي ايجاد کند، تورم محض خواهد بود.
برخي پيمانکاران در سالهاي گذشته اوراق خريداري کردهاند اما دولت نتوانسته تعهد خود را انجام دهد و به همين علت، مجبور به فروش آن حتي 40 درصد زير قيمت شدهاند.
اين نشان ميدهد که دولت در حال حاضر، توانايي پرداخت تعهدات خود را ندارد. بنابراين بايد کاري کند که بتواند اين تعهدات را ايفا کند. حالا فکر کردهاند و به اين نتيجه رسيدهاند که آن درآمد پولي خطرناک و تورمزاست. به همين علت به سمت انتشار و فروش اوراق گرايش پيدا کردهاند.
با توجه به اينکه پيش از اين هم مواردي بوده که دولت نتوانسته تعهدات خود را اجرا کند و شرايط غيرقابل پيشبيني اقتصاد، آيا امسال از اين اوراق استقبال خواهد شد؟
نميدانم. بايد منتظر بمانيم تا دولت اين اوراق را منتشر کند ؛ زيرا مردم هم با 40 درصد تورم کنوني در حقيقت فقيرتر شدهاند. به همين دليل ممکن است دولت نتواند به ميزان هدفگذاري شده، اوراق بفروشد.
به طور کلي، ارزيابي شما از اين شيوه دولت براي تامين کسري بودجه و درآمدزايي چيست؟
با توجه به سياستهاي خصمانه رئيسجمهوري آمريکا عليه ايران، دولت اکنون تحت فشار است. اگرچه دولت حتي با وجود تحريم نفتي در حال فروش نفت به کشورهايي مانند چين است اما دولت در هر صورت در تنگنا قرار گرفته است. دولت در شرايط ناچاريست زيرا دلار کمتري وارد اقتصاد ميشود و فشارهاي خارجي زيادي روي دولت است. اگر بتواند اوراق قرضه منتشر کند کار خوب و روش پسنديدهاي است. درآمد پولي و چاپ پول از هر اقدامي بدتر و به شدت تورمزاست. اوراق مشارکت تاکنون هم خوب عمل کرده و هر کس از مردم که سرمايهاي دارند ميتوانند آن را خريداري کنند و در مقابل آن، دولت هم ميتواند از اين مبالغ، براي تامين هزينههاي بودجه استفاده کند.
