میلیونرهای بیکار

آرمان‌ملي-سوسن يحيي‌‌پور: در شرايطي که سياستگذاران بازار کار با موج بزرگي از فارغ‌التحصيلان بيکار در بازار کار مواجه شده‌اند و در حالي که آخرين نتايج نيروي کار از اين حکايت دارد که سهم جمعيت بيکار فارغ‌التحصيل از کل جمعيت بيکار افزايش يافته است و با رشد 4/1درصدي نسبت به سال 96، به 5/38درصد در سال 97 رسيده است، کماکان پديده «جمعيت داراي درآمد بدون شغل» که رسانه‌ها از آن به‌عنوان پديده‌اي متفاوت، قابل تأمل و شگفت نام مي‌برند، در حال رشد است؛ به‌گونه‌اي که جمعيت اين افراد از سه ميليون و 26هزار نفر در سال 84 به پنج ميليون و 112هزار نفر در سال 96 رسيده که حاکي از رشد دو ميليون و 86 هزار نفري است.

بر اساس اطلاعات منتشر شده، شاخص «جمعيت فعال» به مجموعه گروه بيکاران و شاغلان اطلاق مي‌شود، يعني تمام جمعيت سه ميليون نفري بيکار و حدود 24ميليون نفري شاغل کشور تحت عنوان «جمعيت فعال» شناخته مي‌شوند. «جمعيت غيرفعال» اما به گروهي از جامعه گفته مي‌شود که نه شاغل هستند و نه تمايلي براي ورود به بازار کار دارند. دانشجويان و افراد در حال آموزش، زنان خانه‌دار و افراد داراي درآمد از محل‌هاي «غيرکاري» بخش مهمي از جمعيت غيرفعال را به خود اختصاص مي‌دهند. در اين ميان، بررسي مرکز پژوهش‌هاي مجلس نشان مي‌دهد، طي سه سال منتهي به بهار 1397، جمعيت فعال در هر سال به طور متوسط 985 هزار نفر افزايش داشته است که تقريبا 53 درصد از آن مردان و مابقي زنان بوده‌اند. اما در بهار 1398 نسبت به فصل مشابه سال قبل، جمعيت فعال 43هزار نفر کاهش داشته است. اين کاهش عمدتا به دليل کاهش در جمعيت فعال زنان(حدود 170 هزار نفر) رخ داده است و جمعيت فعال مردان در اين فصل نسبت به فصل مشابه سال قبل 127هزار نفر افزايش يافته است. البته همين افزايش جمعيت فعال مردان نسبت به متوسط اين رقم در سه سال منتهي به بهار 97، 520 هزار نفر افزايش در سال، به يک‌پنجم خود رسيده است. کاهش جدي در جمعيت فعال بيشتر به دليل دلسردي افراد از يافتن کار رخ داده و اين رويه در کاهش جمعيت فعال زنان بسيار مشهود است (حدود 81درصد از کاهش جمعيت فعال زنان از ناحيه کاهش جمعيت بيکار زنان است.) با اين حال ارائه تحليلي دقيق از دلايل خروج افراد بيکار از بازار کار نيازمند دسترسي به داده‌هاي خام طرح آمارگيري نيروي کار است که اين موضوع به دليل عدم انتشار داده‌هاي خام به موقع از سوي مرکز آمار ايران، در حال حاضر امکانپذير نيست. همچنين، گزارش مرکز پژوهش‌هاي مجلس از اين حکايت دارد که در فصل بهار 1398، جمعيت غيرفعال 840هزار نفر نسبت به فصل مشابه سال قبل افزايش داشته است. اين در حالي است که به طور متوسط طي سه سال منتهي به بهار 1397، جمعيت غيرفعال هر سال 275 هزار نفر کاهش را نشان مي‌دهد و در بهار 1397 نيز اين رقم، 49هزار نفر کاهش داشته است. از 840هزار نفر افزايش جمعيت غيرفعال در فصل بهار سال 1398، 30 درصد مربوط به جمعيت غيرفعال مردان و در حدود 70 درصد آن مربوط به جمعيت غيرفعال زنان است .

5ميليون ايراني داراي درآمد بدون شغل

در اين ميان، «افراد داراي درآمد بدون کار» بخش مهمي از جمعيت غيرفعال را تشکيل مي‌دهند. تجارت فردا سال 96، طي گزارشي از رشد 5/2برابري اين پديده طي 11سال خبر داد. طوري‌که جمعيت داراي درآمد بدون شغل، از 9/1 ميليون نفر در سال 1384 به 8/4 ميليون نفر در سال 1395 رسيد. حال خبرگزاري مهر در گزارشي که روز گذشته منتشر شد، نوشت: «آمار بيش از يک دهه اخير از سال 1384 نشان مي‌دهد که جمعيت افراد داراي درآمد بدون شغل از سه ميليون و 26 هزار نفر در سال 84 به پنج ميليون و 112 هزار نفر در سال 96 رسيده که حاکي از رشد دو ميليون و 86 هزار نفري است.» گفته مي‌شود بازنشستگان بخش عمده‌اي از اين افراد را تشکيل مي‌دهند