فرصت صلح یا تغییر موازنه منطقه‌ای؟
در همین راستا عضو دفتر سیاسی جنبش انصارا... یمن از استقبال این جنبش از میانجیگری مصر و آمادگی برای برگزاری مذاکرات مستقیم با میزبانی قاهره به‌منظور پایان دادن به جنگ یمن خبر داده است. استقبال انصارا... یمن از میانجیگری مصر در شرایطی مطرح شده که تحولات منطقه‌ای، معادلات امنیتی دریای سرخ و مناسبات عربستان و تهران را وارد مرحله حساسی کرده است. اهمیت این تحول تنها به احتمال آغاز گفت‌و‌گو‌ها میان حوثی‌ها و عربستان محدود نمی‌شود، بلکه باید آن را در چارچوب تلاش برای جلوگیری از گسترش جنگ و شکل‌گیری ترتیبات امنیتی تازه در منطقه ارزیابی کرد؛ ترتیباتی که ایران نسبت به آن حساس است و با دقت جزییات را زیر نظر گرفته است. این موضوع از آن جهت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که مصر، هم‌زمان با مطرح شدن نقش میانجیگرانه‌اش در حال تقویت همکاری‌های دفاعی با عربستان است. چند روز قبل پارلمان مصر به رئیس‌جمهور این کشور اجازه داد اقدامات لازم برای حمایت از دفاع عربستان را اتخاذ کند. این اقدام با در نظر گرفتن هشدار مقام‌های انصارا... درباره ورود مصر به جنگ، قاهره را در موقعیت حساسی قرار داده است. از یک سو، امنیت دریای سرخ و کانال سوئز برای مصر اهمیتی حیاتی دارد و از سوی دیگر، هرگونه ورود مستقیم این کشور به مناقشه، دامنه رویارویی را گسترش خواهد داد.
واکنش انصارا...
محمد البخیتی، عضو دفتر سیاسی انصارا...، در اظهارات خود بر امکان ایفای نقش صلح‌آفرین مصر تأکید کرد. این موضع را می‌توان تلاشی برای جدا کردن نقش دیپلماتیک قاهره از همکاری‌های نظامی آن با ریاض دانست. حوثی‌ها به‌خوبی می‌دانند که ورود یک بازیگر مهم عربی به منازعه، می‌تواند هزینه‌های نظامی و سیاسی آنها را افزایش دهد. بنابراین، استقبال از میانجیگری مصر را می‌توان تلاش برای جلوگیری از شکل‌گیری جبهه‌ای گسترده‌تر علیه این جنبش ارزیابی کرد؛ هرچند چنین برداشتی به معنای اثبات ضعف نظامی حوثی‌ها یا آمادگی قطعی آنها برای عقب‌نشینی از مواضع نیست. از سوی دیگر، میانجیگری مصر می‌تواند برای انصارا... دستاورد سیاسی نیز داشته باشد. پذیرش نقش دیپلماتیک یک کشور مهم عربی، به این جنبش امکان می‌دهد خود را طرفی معرفی کند که از گفت‌و‌گو استقبال می‌کند و در پی جلوگیری از جنگ است. در عین حال، مذاکره با مصر می‌تواند کانالی برای انتقال پیام به عربستان و دیگر پایتخت‌های عربی ایجاد کند و در صورت موفقیت می‌تواند به کاهش تنش در منطقه منجر شود. برای عربستان نیز این میانجیگری هم فرصت است و هم مخاطره. ریاض به دلایل امنیتی و اقتصادی، انگیزه زیادی برای جلوگیری از حملات موشکی و پهپادی، حفاظت از تأسیسات انرژی و برقراری ثبات در مسیر‌های دریایی دارد. با این حال، توافقی که بدون تضمین‌های عملی امنیتی حاصل شود، ممکن است از دید عربستان صرفاً فرصتی برای بازسازی توان نظامی حوثی‌ها تلقی شود. از همین رو، موفقیت هر ابتکار دیپلماتیک به آن بستگی دارد که آیا می‌تواند از سطح اعلام آمادگی برای مذاکره عبور کند و به سازوکاری قابل راستی‌آزمایی برای توقف حملات و اجرای تعهدات برسد یا نه.
موقعیت ایران
حمایت معنوی ایران از حوثی‌ها موجب شده که در معادلات مربوط به یمن، نقش خاص داشته باشد و می‌توان تصور کرد که پیامد‌های تحولات یمن برای ایران اهمیت مضاعف دارد. تهران پیش‌تر برای میانجیگری میان عربستان و حوثی‌ها اعلام آمادگی کرده بود. سیدعباس عراقچی گفت ایران از عربستان و حوثی‌ها پاسخی به پیشنهاد میانجیگری خود دریافت نکرده است. او همچنین نسبت به پیچیده‌تر شدن اوضاع در صورت مداخله خارجی هشدار داد و به اعلام قبلی مصر مبنی بر عدم ورود مستقیم به مناقشه یمن اشاره کرد. اکنون ورود احتمالی قاهره به عرصه میانجیگری، می‌تواند جایگاه دیپلماتیک ایران را تحت تأثیر قرار دهد، اما نباید آن را لزوماً به معنای شکست تهران دانست. اگر میانجیگری مصر به توقف درگیری‌ها و جلوگیری از گسترش جنگ منجر شود، ایران نیز از کاهش فشار‌های امنیتی منطقه‌ای منتفع خواهد شد. با این حال، اگر قاهره در کنار نقش دیپلماتیک خود به بخشی از ترتیبات نظامی عربستان تبدیل شود، ارزیابی تهران از این تحول متفاوت خواهد بود. تفکیک میان میانجیگری سیاسی و مشارکت نظامی، در این پرونده ضرورتی اساسی دارد.
بازیگر مستقل
موضوع مهم دیگر آن است که حمایت ایران از انصارا... به معنای اختیار تعیین همه تصمیم‌های این جنبش نیست. حوثی‌ها می‌توانند ضمن برخورداری از روابط و حمایت‌های منطقه‌ای، برای تأمین منافع خود با مصر، عمان، عربستان یا دیگر بازیگران مذاکره کنند. این واقعیت یادآور آن است که نفوذ بر یک بازیگر، با کنترل تصمیم‌های آن یکسان نیست. در نتیجه، تهران نیز برای حفظ منافع خود باید تحولات یمن را بر مبنای واقعیت‌های سیاسی و نه صرفاً مناسبات اعلام‌شده با متحدان منطقه‌ای ارزیابی کند. در این میان، اهمیت امنیت باب‌المندب و دریای سرخ را نمی‌توان نادیده گرفت. اختلال در کشتیرانی این منطقه، علاوه بر تأثیر بر تجارت جهانی و هزینه حمل‌ونقل، منافع مصر، کشور‌های عربی و اقتصاد‌های وابسته به مسیر‌های انرژی را تهدید می‌کند. به همین دلیل، میانجیگری مصر در صورت همراهی با ابتکار‌های عمان و دیگر بازیگران، می‌تواند به بخشی از یک تلاش گسترده‌تر برای ایجاد سازوکار امنیتی منطقه‌ای تبدیل شود. در مقابل، رقابت میان میانجی‌ها یا تلاش برای تحمیل ترتیبات امنیتی یک‌جانبه، ممکن است به پیچیده‌تر شدن بحران بینجامد. در عین حال اهمیت پذیرش میانجیگری مصر را باید در نتایج عملی آن جست‌و‌جو کرد. هنوز نباید استقبال یک مقام انصارا... را معادل پذیرش رسمی یک طرح مشخص یا آغاز مذاکرات نهایی دانست. اگر این ابتکار به توقف حملات، تضمین امنیت کشتیرانی و کاهش احتمال رویارویی گسترده‌تر منجر شود، می‌تواند فرصتی برای همه طرف‌ها باشد. برای ایران نیز مسئله اصلی نباید رقابت بر سر عنوان میانجیگری باشد، بلکه باید جلوگیری از تبدیل یمن به میدان جنگی تازه و پرهزینه باشد؛ جنگی که در آن، تغییر موازنه‌ها ممکن است بیش از هر چیز به سود بازیگرانی تمام شود که از تداوم بحران منطقه‌ای منفعت می‌برند.
