ابعاد مختلف نشست 4 جانبه تهران
در همین جهت نیز مقامات عربستان، ترکیه و پاکستان دوشنبه به تهران آمدند تا با مقامات کشورمان به بحث و گفت‌و‌گو بپردازند. امروز خاورمیانه نیازمند امنیت درون‌زای منطقه‌ای با شرکت و همگرایی خود کشور‌های منطقه است. در همین راستا «آرمان ملی» با جعفر قنادباشی سفیر سابق ایران در لیبی و تحلیلگر مسائل بین‌الملل گفت‌و‌گو کرده که می‌خوانید.
*سفر‌های دیپلماتیک به تهران به ویژه نشست ۴ جانبه تهران را چطور ارزیابی می‌کنید؟
سفر مقامات عربستان، ترکیه و پاکستان به ایران را می‌توان از چند زاویه مورد بررسی قرار داد. نخست اینکه آنچه پیمان مکه اتفاق افتاد در یک جایی متوقف شد چرا که همان عزم و اراده به این نتیجه رسید که باید ایران نیز به جهت تاثیرات منطقه‌ای وارد این ماجرا شود؛ لذا در نشست مکه میزبان عربستان بود و در تهران نیز کنشگر اصلی عربستان بود که کشور‌های این پیمان را به تهران آورد تا شاید بتواند زمینه‌ای برای توقف حملات علیه خود را فراهم کند. از نگاه دیگر به طور کلی موازنه نظامی و امنیتی گذشته در منطقه به دلیل خروج آمریکایی‌ها از پایگاه‌های خود و تخریب این پایگاه‌ها کشور‌های منطقه درصدد هستند ترتیبات جدیدی را برای دفاع از خود ایجاد کنند و بهتر می‌دانند که این ترتیبات باید در قالب همکاری و پیمان دفاعی دسته جمعی دفاعی شکل بگیرد؛ لذا درصدد ایجاد ساختار جدید برای دفاع از کشور‌های خود هستند. اعراب منطقه در حقیقت می‌خواهند خلأ نبود آمریکایی‌ها را پر بکنند. چرا که نگران هستند که اگر از آنها حمایت نشود به کشور‌هایی بی‌دفاع تبدیل می‌شوند. منتها در ارتباطات جدید برعکس ترتیبات سابق که ایران یا جبهه مقاومت در آن حضور نداشت مثل شورای همکاری خلیج فارس یا دیگر ائتلاف‌ها، امروز علاقه‌مند هستند که در ترتیبات جدید منطقه جبهه مقاومت یا محور اصلی آن هم وارد ماجرا شود. رویکرد دیگر ناظر بر راهبرد آمریکایی‌ها است. آمریکایی‌ها، چون دیگر درصدند اشتباه گذشته را در منطقه خلیج فارس تکرار نکنند و این بار اگر اقدامی در عرصه سیاسی یا نظامی صورت گرفت طرف‌های نزدیک به خود مثل ترکیه و پاکستان را وارد ماجرا کنند. چه اینکه ترکیه عضو ناتو است و پاکستان و عربستان نیز پیمان‌های راهبردی با آمریکا دارند. البته این کشور‌ها با اجرای هر طرحی برای خروج آمریکا از منطقه باز هم نیم‌نگاهی به اراده واشنگتن و راهبرد‌های جدید آمریکا خواهند داشت؛ لذا می‌خواهند در قالب ائتلاف مقابل آمریکا قرار نگیرند، اما جایگزین راهبرد سابق آمریکا باشند. البته جنبه دیگر نیز حول موضوع درگیری ایران و آمریکا قرار دارد؛ لذا این کشور‌ها همچون تیغه دو لب عمل می‌کنند هم می‌توانند کنار ایران باشند و هم مجری سیاست‌های آمریکا در منطقه قرار گیرند.
* به نظر می‌رسد در تحرکات دیپلماتیک اخیر نوعی همگرایی در جهت امنیت دسته جمعی منطقه‌ای شکل گرفته است؛ تحلیل شما از این موضوع چگونه است؟
این دیدگاه دیگری است که در خصوص منطقه مطرح می‌شود که پس از سال‌ها حضور غربی‌ها در منطقه و تسلط سیاسی، اقتصادی و نظامی بر کشور‌های منطقه الان شرایط خاصی ایجاد شده و همه به این نتیجه رسیده‌اند که کشور‌های منطقه باید در قالب یک ائتلاف دسته جمعی جمع شوند. همان پیشنهادی که ایران ده‌ها سال است به کشور‌های منطقه درجهت امنیت منطقه‌ای می‌دهد که به سمت منطقه‌ای عاری از قدرت‌های فرامنطقه‌ای پیش برویم و امنیت‌های عاریه‌ای را رها کنیم و امنیت را در درون خودمان جست‌و‌جو کنیم و با اتکا به توان داخلی امنیت ایجاد کنیم؛ لذا می‌توان گفت مهم‌ترین بستر این همکاری همین شرایط است که همه را به این نتیجه رسانده که ترکیبات گذشته غلط بوده و دیگر نمی‌تواند ادامه پیدا کند و باید ترتیبات جدیدی ایجاد شود؛ لذا اجلاس تهران سنگ بنای آغاز اقدامات و گام‌های مهم برای رفتن به سوی یک امنیت دسته جمعی در منطقه و پایان دادن به حضور غربی‌ها است و این مشروط به این این امر است که اجلاس‌های بعدی هرچه زودتر شکل گیرد و مقامات کشور‌های مختلف نیز در بالاترین سطح در آن شرکت کنند.
* تصور می‌کنید پس از تحولات اخیر به ویژه جنگ ۴۰ روزه کشور‌های منطقه‌ای در جهت امنیت درون‌زا به سمت ایران خواهند آمد یا ترتیبات به سمت و سوی دیگری پیش خواهد رفت؟
الان بی‌اعتمادی به آمریکایی‌ها و اسرائیل به حداکثر رسیده است. وعده‌هایی که آمریکایی‌ها به اینها داده بودند این بود که شرایط منطقه کاملا به سمت خواست آنها تغییر می‌کند و جبهه مقاومت تضعیف می‌شود. حتی بحث از میان رفتن ایران هم در بین بود ولی هیچ‌کدام اینها اتفاق نیفتاد و از طرفی هم وعده‌هایی داده شده بود که حمایت کنند، اما آن هم اتفاق نیفتاد. این مساله مهم سبب بی‌اعتمادی کامل رهبران کشور‌های منطقه نسبت به آمریکا شده و به نظر می‌رسد امروز اگرچه ممکن است در زبان یا در گفتار منعکس نباشد، اما در عرصه عمل رهبران منطقه الان متوجه شدند که مرکز قدرت کیست و ایران به عنوان قدرتی تعیین کنندئه در منطقه بیشتر از بیشتر از هر قدرت دیگری می‌تواند در منطقه تعیین کننده باشد؛ لذا کشور‌های منطقه فهمیدند که ضرورت امنیت منطقه‌ای آرام از مسیر همسویی و همکاری با ایران می‌گذرد.
