تکاپو برای بازگشایی تنگه‌هرمز
ترامپ این روز‌ها سخت مشغول جنگیدن در دو جبهه داخلی و خارجی است. در داخل با دموکرات‌ها و حتی جمهوریخواهان مخالف با توافق نفتی او با پوتین در حال نزاع است و از سوی دیگر به دنبال آن است تا با حضور در ایالت‌های مختلف آمریکا، به هر ترتیب که شده افکار عمومی را به سمت رأی دادن به جمهوریخواهان در انتخابات نوامبر متمایل کند. در خارج از ایالات متحده هم او با مشکلاتی مانند پرونده عربستان و یمن، ایران و همچنین فعال شدن اختلافات با اروپا در قضیه اوکراین روبه‌رو است. آنچه در این سه پرونده باید به عنوان یک ستون فقرات موردنظر قرار بگیرد این است که تمامی این سه موضوع به نوعی با موضوع انرژی و همچنین تجارت و امنیت بین‌الملل مرتبط هستند و اگر این سه مورد به خروجی مطلوب نرسد بدون شک ترامپ با مشکل روبه‌رو خواهد شد.
** تنگه‌هرمز، گره معادلات
آنچه در این میان باید موردنظر قرار بگیرد و به نوعی می‌توان آنرا ستون فقرات معادلات کنونی دانست، تنگه هرمز است. اینکه ترامپ مجبور به کشش به سوی روسیه و انعقاد توافق نفتی با روسیه می‌شود و در سوی دیگر باعث شکل گرفتن واکنش‌های تند و تیز اوکراین و اتحادیه اروپا می‌شود، دقیقاً موضوعی است که در بطن آن مساله انرژی قرار دارد که آنهم خروجی وضعیت فعلی تنگه هرمز است. از سوی دیگر باید توجه شود که وضعیت کنونی تنگه هرمز اصولاً بر صادرات نفتی کشور‌های حاشیه خلیج فارس نیز تاثیر عمیق گذاشته است و حالا یک به یک این کشور‌ها در حال نشان دادن واکنش‌های جدید به این موضوع هستند. به عنوان مثال تمیم بن‌حمد آل‌ثانی، امیر قطر اذعان کرده که بسته بودن تنگه هرمز در پی جنگ علیه ایران، اختلال قابل توجهی در صادرات این کشور ایجاد کرده است. امیر قطر با بیان اینکه بسته شدن تنگه هرمز و خسارات واردشده به رأس لفان، موجب اختلال قابل‌توجهی در صادرات کشور شده، اعلام کرد که سیاست‌های قطر پیش از بحران کنونی، به ما امکان داده است که تا این مرحله پیامد‌های بحران را مدیریت کنیم، اما به هر ترتیب، قطر از این بحران خارج نخواهد شد، مگر آنکه انعطاف‌پذیرتر و سازگارتر با تحولات جهانی شده باشد. آل‌ثانی همچنین کفت که قطر حدود یک‌پنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (ال‌ان‌جی) را تأمین می‌کند و هر آنچه بر قطر تأثیر بگذارد، پیامد‌های آن در بازار‌ها و میان مصرف‌کنندگان منعکس خواهد شد. او همچنین تأکید کرد که ما در تلاش‌ها برای برقراری آتش‌بس و بازگشایی گذرگاه‌های آبی مشارکت داشته‌ایم و اساساً قطر همواره حل اختلافات را از طریق مذاکره و ابزار‌های دیپلماتیک و مسالمت‌آمیز ترجیح داده است؛ چراکه امنیت کشور‌های عضو شورای همکاری خلیج فارس و حفظ حاکمیت آنها، موضوعی نیست که بتوان در قبال آن کوتاه آمد. امیر قطر در بخش دیگری از سخنان خود به این موضوع اشاره کرد که قطر در جریان این بحران، هم‌زمان مسئولیت دفاع از حاکمیت خود و ایفای نقش در تأمین امنیت انرژی و اقتصاد جهانی را بر عهده داشته است و به هر ترتیب ما به همکاری با برادران و شرکای بین‌المللی خود ادامه خواهیم داد تا منطقه امن و باثبات باقی بماند. این اظهارات امیر قطر نه تنها به عنوان یک کشور صادرکننده گاز و نفت در حاشیه خلیج فارس اهمیت دارد، بلکه باید این مواضع را از منظر کشوری مورد تحلیل قرار دهیم که یکی از میانجی‌های اصلی میان ایران و آمریکا به شمار می‌آید. این مواضع را اگر در کنار اقدامات و اظهارات ترامپ قرار دهیم که دائماً اعلام می‌کند مدریت و کنترل تنگه هرمز در دست ایالات متحده قرار دارد، به یک تناقض ماهوی می‌رسیم؛ تناقضی که از یکسو نشان از نگرانی کشور‌های عربی منطقه در خصوص وضعیت فعلی تنگه هرمز دارد و از جهتی دیگر نشان از کذب بودن ادعای ترامپ در خصوص تسلط ایالات متحده بر تنگه هرمز دارد. این روند را از جهتی دیگر باید در کنار تحولات یمن و باب‌المندب قرار داد؛ چراکه اختلال در جریان صادرات از تنگه هرمز و باب‌المندب به نوعی ریسک‌های امنیتی و اقتصادی را چند برابر می‌کند و ادامه این موضوع باز هم ضرورت گفت‌و‌گو با ایران و حل و فصل تنش فعلی از مجرای دیپلماسی را گوشزد می‌کند.
هشدار مجدد تهران
در این راستا با توجه به اینکه همچنان پاسخ‌های ایران درباره طرح ایران از سوی تهران در حال بررسی است، اما بسیاری بر این عقیده هستند که باید همچنان آماده هرگونه اقدام نظامی و خارج از عرف از سوی ایالات متحده و ارتش این کشور بود. در این خصوص کاظم غریب‌آبادی، معاون امور حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه، در گفت‌و‌گو با خبرگزاری ریانووستی اعلام کرد که «وضعیت کاملا روشن است؛ این آمریکایی‌ها هستند که باید خود را با واقعیت‌های منطقه تطبیق دهند و به دنبال راه‌حل‌هایی مبتنی بر دیپلماسی باشند، اما اگر بخواهند اشتباهات گذشته را تکرار کنند و مسیر سناریو‌های نظامی و تهدید را در پیش بگیرند، بخش عمده‌ای از پیامد‌های آن حتی به فراتر از مرز‌های منطقه گسترش خواهد یافت؛ اکنون آنها باید دست به انتخاب بزنند و مسیر خود را مشخص کنند». او همچنین یادآور شد که جمهوری اسلامی ایران همواره رویکردی سازنده نسبت به دیپلماسی و مذاکره داشته است، اما در عین حال برای هر سناریوی احتمالی آمادگی کامل دارد.
