استفاده از تریبون ملل برای ظرفیتسازی جهانی
در همین راستا محسن پاکآیین، سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان در گفتوگو با «آرمان ملی» با اشاره به اهمیت حضور ایران در این نشست، مجمع عمومی را فرصتی برای طرح مستقیم مواضع کشور، تشریح تحولات منطقه و دفاع از حقوق ایران دانست که مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانید.
*با توجه به برگزاری سالانه مجمع عمومی سازمان ملل، حضور رئیسجمهور ایران در این نشست چه اهمیتی دارد و ایران چگونه میتواند از این فرصت استفاده کند؟
مجمع عمومی سازمان ملل متحد بهصورت سالانه برگزار میشود و در واقع تریبونی آزاد برای کشورهای مختلف است تا مواضع خود را درباره مسائل بینالمللی با افکار عمومی جهان در میان بگذارند. کشورها میتوانند در این نشست، پیشنهادها و طرحهای خود را برای حل بحرانهای بینالمللی مطرح کنند و در حاشیه آن نیز با مقامات کشورهای مختلف دیدار و درباره روابط دوجانبه و مسائل مرتبط با جامعه جهانی گفتوگو کنند. این موضوع برای جمهوری اسلامی ایران اهمیت بیشتری دارد؛ چراکه بخش قابل توجهی از رسانههای جهان تحت تأثیر آمریکا، رژیم صهیونیستی و برخی کشورهای اروپایی قرار دارند و اخبار مربوط به کشورهای مستقل، از جمله ایران، گاهی به شکل تحریفشده یا جهتدار منتشر میشود. بنابراین، مجمع عمومی سازمان ملل فرصتی است تا ایران بتواند بدون واسطه و تا حد امکان بدون مواجهه با محدودیتهای رسانهای، دیدگاهها و مواضع خود را مستقیماً با جهانیان در میان بگذارد. سابقه حضور رؤسای جمهور ایران در این اجلاس نیز نشان میدهد که جمهوری اسلامی همواره از این ظرفیت استفاده کرده است. در دورههای مختلف، رؤسای جمهور ایران در مجمع عمومی حضور یافته و سخنرانی کردهاند. از جمله در دوران ریاستجمهوری رهبر شهید انقلاب، ایشان در مجمع عمومی سازمان ملل حضور یافتند و سخنرانی تاریخی خود را در شرایطی انجام دادند که ایران درگیر جنگ تحمیلی بود و در خلیج فارس نیز جنگ نفتکشها با حمایت آمریکا جریان داشت. پس از آن نیز رؤسای جمهور مختلف جمهوری اسلامی ایران، از آیتا... هاشمی رفسنجانی و سیدمحمد خاتمی گرفته تا آقایان محمود احمدینژاد، حسن روحانی و شهید رئیسی، از این فرصت استفاده کردهاند. امسال نیز شرایط منطقه و جهان، اهمیت این حضور را دوچندان کرده است. همزمانی برگزاری اجلاس با روز جهانی صلح و انتخاب موضوع «احیای اعتماد به سازمان ملل» اهمیت ویژهای دارد؛ به گونهای که اقدامات آمریکا و رژیم صهیونیستی، بهویژه در سالهای اخیر، موجب خدشهدار شدن اعتماد بسیاری از کشورها به سازوکارهای بینالمللی و ظرفیت نهادهایی مانند شورای امنیت برای تأمین صلح شده است. از این منظر، یکی از محورهای مهم سخنان رئیسجمهور ایران میتواند تبیین مواضع کشور درباره تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی، بیان خسارات واردشده به ایران و تأکید بر حق دفاع مشروع کشور بر اساس منشور سازمان ملل باشد. همچنین موضوع فلسطین و تحولات غزه نیز از مسائل مهمی است که باید در سطح بینالمللی مورد توجه قرار گیرد.
*آیا ممکن است در حاشیه نشست مجمع عمومی، میانجیها یا کشورهای دیگر، از جمله قطر، پاکستان و عمان، پیشنهادهایی برای حل مسائل میان ایران و آمریکا مطرح کنند و مذاکراتی در این زمینه شکل بگیرد؟
کشورهای مختلف جهان، بهویژه کشورهای منطقه، به دلیل پیامدهای ناشی از اختلال در تردد کشتیها در تنگه هرمز که در پی تجاوز آمریکا به ایران ایجاد شده، نگران هستند؛ بنابراین این احتمال وجود دارد که برخی کشورها پیشنهادهایی را برای کاهش تنش یا ایجاد زمینه گفتوگو مطرح کنند. با این حال، صرف مطرح شدن پیشنهاد به معنای حل مشکل نیست. مسئله اصلی، وجود اراده سیاسی در طرف آمریکایی برای توقف اقدامات خصمانه، احترام به حقوق یک ملت مستقل، پذیرش حاکمیت ملی ایران و کنار گذاشتن اقداماتی مانند محاصره و فشار علیه ایران است. تجربه گذشته نشان داده است که اگر چنین ارادهای وجود نداشته باشد، ایجاد یک روند پایدار برای صلح دشوار خواهد بود؛ بنابراین اگر میانجیها یا کشورهای دوست بخواهند اقدامی انجام دهند، انتظار منطقی این است که تلاش خود را متوجه طرف آمریکایی کنند تا به تفاهمها و توافقهایی که پیشتر با ایران انجام شده و حتی در سطوح عالی مورد تأیید قرار گرفته است، پایبند باشد.
*با توجه به شرایط موجود، آیا میتوان انتظار داشت در جریان اجلاس نیویورک توافق یا ضربالاجل مشخصی با محوریت ایران مطرح شود؟
این احتمال که در حاشیه اجلاس پیشنهادهایی مطرح شود و کشورها درباره مسائل موجود با طرفهای مختلف رایزنی کنند، وجود دارد؛ زیرا اجلاس مجمع عمومی فرصت مناسبی برای دیدارهای مستقیم میان سران و مقامات کشورهای مختلف است. اما اینکه این رایزنیها به معنای ایجاد یک ضربالاجل برای ایران یا الزام کشورمان به پذیرش یک پیشنهاد خاص باشد، موضوع متفاوتی است. ایران بر اساس مواضع خود، دفاع مشروع از حاکمیت و تمامیت ارضی کشور را حق خود میداند و نمیتوان انتظار داشت صرفاً به دلیل مطرح شدن یک پیشنهاد از سوی میانجیها، آن را بپذیرد. بنابراین، مهمترین ظرفیت اجلاس پیش رو برای ایران، استفاده از همین تریبون بینالمللی برای بیان مواضع کشور، تشریح ابعاد تجاوز صورتگرفته، دفاع از حقوق مردم ایران، طرح مسئله فلسطین و غزه و همچنین گفتوگو با کشورهای مختلف برای توسعه روابط دوجانبه و چندجانبه است. اگر قرار باشد ابتکاری برای کاهش تنش شکل بگیرد، باید بر مبنای احترام متقابل، پذیرش حقوق و حاکمیت ملی کشورها و تعهد عملی طرفهای مقابل به توافقهای موجود باشد.
