راه مواجهه مطلوب با کمبود گاز

 این در حالی است که بررسی کارشناسان در این باره بر افزایش تولید و چگونگی واردات گاز در شرایط کنونی متمرکزاست، کارشناسان بر این باورند که راهکار اصلی در مدیریت مصرف و به‌روزرسانی زیرساخت‌های مصرف‌کننده نهفته است. هرچند طرح تعویض خودرو‌های فرسوده و پرمصرف در سال‌های قبل نیز مطرح بوده است، اما کارشناسان و برخی از مسئولان دراین باره معتقدند که این طرح‌ها فقط روی کاغذ بوده است و فرصت عملیاتی شدن نیافته است.

معمای کمبود در سرزمین گاز

به گزارش «آرمان ملی»، در حالی که ایران از نظر منابع گازی در رتبه دوم جهان قرار دارد، همواره در دغدغه تامین منابع گاز خانگی و صنایع در فصل سرد داریم و در اندیشه راه‌های مناسب برای واردات گاز و مواجهه با این مشکل. نگاهی به حجم مصرف روزانه ۳۶۰ میلیون مترمکعبی بخاری‌های گازی در کشور، درمی‌یابیم که گاز نه با یک چالشِ رفتاری، بلکه با یک چالش ساختاری و هدررفت انرژی در همه ابعاد به خصوص تاسیسات گرمایشی سنتی و فاصله بسیاری با هوشمندسازی مصرف در وسایل گرمایشی یاسرمایشی و در نهایت هدررفت انرژی در کشور روبه‌رو هستیم. به باور متخصصان در این حوزه جایگزینی تاسیسات پرمصرف گرمایشی پرمصرف با بخاری‌های هوشمندِ مدرن، به معنای تزریقِ کارایی به شبکه است؛ چراکه این نسل از دستگاه‌ها، پتانسیل کاهش ۵۰ درصدی مصرف را در خود دارند و می‌توانند معادلات ناترازی را به نفع پایداری شبکه تغییر دهند. به عبارتی، مصرف به ازای هر مترمربع زیربنا پرده از یک واقعیتِ پنهان برمی‌دارد که؛ در حالی که در دهک‌های برخوردار، برای هر مترمربع ۱۷ مترمکعب گاز مصرف می‌شود، این رقم در دهک‌های پایین به ۲۳ مترمکعب می‌رسد. این شکاف، نه نشانه ولخرجی، بلکه آینه تمام‌نمای اتلاف انرژی است. یعنی طبقاتی که در خانه‌هایی با عایق‌بندی ضعیف و بخاری‌های از رده خارج زندگی می‌کنند، مجبورند برای حفظ دمای حداقلی، انرژی بیشتری را به هدر بدهند. ۱۵ میلیون دستگاه بخاری فرسوده‌ای که در خانه‌ها و ادارات روشن هستند و هر کدام روزانه نزدیک به ۱۲ مترمکعب گاز را به جای تبدیل به گرما، فقط می‌سوزانند. از سوی دیگر، تکیه بر استراتژی‌های رفتاری، مانند پویش‌های «کاهش دو درجه‌ای دما»، اگرچه در کوتاه‌مدت و طی آزمون‌های اولیه، صرفه‌جوییِ متوسطِ ۱.۹۳ مترمکعبی را برای هر مشترک ثبت کرد، اما نمی‌تواند نسخه‌ای پایدار برای عبور از زمستان‌های سخت باشد. رفتار انسانی، متغیر و وابسته به شرایط روحی است و نمی‌تواند جایگزین یک تحولِ مهندسی شود. بنابراین، ریشه‌ی هدررفت گاز را باید در ابزار‌های کهنه جست‌و‌جو کرد، نه در رفتار مصرف‌کننده، چراکه وقتی دستگاهی که از آن استفاده می‌کنیم فاقد بازدهی لازم است، حتی سخت‌گیرانه‌ترین الگو‌های رفتاری هم نمی‌توانند جلوی اتلاف منابع را بگیرند. کارشناسان معتقدند؛ راهکارِ کلیدی، تغییرِ سخت‌افزارِ گرمایش است. اگر سیاست‌گذار، سرمایه‌گذاری برای نوسازی این ۱۵ میلیون دستگاه را در اولویت قرار دهد، عملاً جریان عظیمی از گازِ هدررفته را به سمتِ صنایع و چرخه تولید بازمی‌گرداند.

اصلاح تاسیسات گرمایشی

همایون ابراهیمی، دبیر انجمن صنفی تأسیسات سرمایشی و گرمایشی ایران، در این باره گفت: طرح‌های نوین مدیریت مصرف و بازنگری در تعویض تاسیسات گرمایشی قدیمی می‌تواند ما را از بحران‌های تکراری سال‌های گذشته نجات دهد. قطعاً مدیریت مصرف گاز مانند برق نیست که بتوان با سهمیه بندی و یا قطع کردن با برنامه از بحران کمبود انرژی عبور کرد، چرا که سیستم توزیع گاز بسیار متفاوت از برق یا آب است و تنها راه محدود در این زمینه، محدودسازی صنایع پرمصرف است که خود می‌تواند پیامد‌های اقتصادی سنگینی به دنبال داشته باشد. دبیر انجمن صنفی تأسیسات سرمایشی و گرمایشی ایران با اشاره به ضرورت تغییر رویکرد، افزود: برای عبور از بحران، باید به سراغ ریشه‌ها رفت. تعویض تجهیزات فرسوده، از جمله بخاری‌های گازی و سیستم‌های گرمایشی قدیمی، نقشی کلیدی در کاهش تقاضای شبکه دارد، اما تاکنون بسیاری از اقدامات در این زمینه صرفاً روی کاغذ مانده و هنوز به مرحله عملیاتی رسیده‌اند. او افزود: همان‌طور که ممنوعیت واردات خودرو‌های پرمصرف در کشور اجرا شده است، باید برای راندمان پایین بخاری‌ها و تجهیزات فرسوده نیز قوانین و مکانیزم‌های مشخصی تدوین شود. سیستم‌های سنتی مانند بخاری‌های گازی، حدود سه‌چهارم مصرف را به خود اختصاص می‌دهند، در حالی که در صورت استفاده از سیستم‌های مدرنی مانند گرمایش از کف با سیستم مرکزی مناسب، این میزان به حدود یک‌چهارم کاهش می‌یابد. هرچند که برخی ازسیستم‌های می‌توانند میزان مصرف گاز را بسیار کاهش دهند، اما در مجموع نباید هیچ نسخه واحدی برای کل کشور ارائه داد. به عنوان مثال بسیاری از این اماکن در زمان تعطیلات، سیستم‌های شوفاژ مرکزی را به‌طور بیهوده روشن نگه می‌دارند، در حالی که با استفاده از تجهیزات ساده‌تر مانند آبگرمکن دیواری، می‌توان حجم عظیمی از گاز را ذخیره کرد، در نتیجه می‌توان گفت که راه‌حل‌های مناسب باید متناسب با مناطق سردسیر و معتدل طراحی شوند.

طرح کارور گاز

او با بیان اینکه دولت در شرایط کنونی امکان پرداخت اعتبارات در سطح کلان را ندارد، گفت: اجرای طرح کارور گاز که در آن پیمانکاران موظف به اجرای تاسیسات گرمایشی با توجه به استاندارد‌های جهانی و بهینه‌سازی مصرف انرژی به خصوص گاز هستند، می‌توانند گواهی تایید کاهش مصرف انرژی دریافت کنند و آن را در بورس ارائه کنند و از مزایای آن بهره‌مند شوند. ابراهیمی با ابراز خوش‌بینیِ مشروط به حضور فعال بخش خصوصی، برآورد کرد: اگر تمام ذینفعان پای کار بیایند، می‌توان در شش‌ماهه دوم سال جاری، بیش از ۱۵ درصد در کل مصرف گاز کشور صرفه‌جویی کرد. او طرح کارور گاز را راهکاری نوآورانه را ذکر و بیان کرد: این طرح برخلاف روش‌های قدیمی، قرار نیست هزینه‌ای بر دوش دولت بگذارد، بلکه مبتنی بر مکانیزم «گواهی صرفه‌جویی گاز» است که در بورس قابل خرید و فروش خواهد بود. البته ذکر یک نکته مهم است و آن اینکه؛ باید دیدگاه حاکم بر قرارداد‌ها از حالت صرفاً «کارفرمایی-پیمانکاری» به سمت «سرمایه‌گذاری» تغییر یابد، چراکه سرمایه‌گذار تنها در جایی حضور می‌یابد که سود و امنیت سرمایه او تضمین شده باشد و اگر مبانی قراردادی اصلاح نشود، تمایلی به ورود به این چرخه وجود نخواهد داشت.

برون‌رفت از بحران

او در بخش دیگری از تحلیل خود، با اشاره به محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها و دشواری ورود تکنولوژی‌های جدید، توضیح داد: قطعاً با توجه به مشکلاتی، چون جنگ، تحریم، محاصره اقتصادی، حملات به تاسیسات انرژِ کشور، وضعیت گاز در سال جاری متفاوت از دوره‌های پیشین است که البته در آن زمان هم دارای مشکلات بسیاری بود، اما با این حال، راهکار در ترکیب نیاز به طرح‌های مدیریت مصرف و تأمین گاز است. او با شاره به جایگاه تشکل‌های مهندسی، افزود: انجمن و شورای هماهنگی تشکل‌های مهندسی در حال تلاش هستند تا ابهامات موجود را رفع کرده و بستری مناسب برای اجرای این طرح‌های ملی فراهم کنند. او تأکید کرد که عبور از بحران گاز، نیازمند یک حرکت منسجم از سوی دولت، صنعت و مصرف‌کنندگان است تا بتوان از شدت فشار زمستانی بر شبکه سراسری کاست.