دوگانه جنگ و مذاکره

چنانکه در زمان جنگ ۴۰ روزه دولت، مجموعه حاکمیت و مردم پشتیبان نیرو‌های مسلح بودند و در زمان آتش‌بس پشتیبانی خود را از هیأت مذاکره کننده اعلام کردند. امروز نیز اگر شرایط به سمتی برود که راهی جز جنگ وجود نداشته باشد نیرو‌های مسلح دلاورانه در میدان حاضر خواهند بود و دست برتر خود در میدان را نشان خواهند داد. اگر هم شرایطی برای بازگشت طرفین به مذاکره و تفاهم اسلام‌آباد با رعایت مفاد آن فراهم باشد، حاکمیت و جامعه از آن استقبال می‌کنند. چنانکه اخیرا سخنگوی سپاه پاسداران گفته است: «اگر آمریکا به یادداشت تفاهم بازگردد، می‌توانیم تنگه هرمز را باز کنیم»؛ لذا مهم کسب منافع ملی است. حال اینکه این منافع اگر از راه مذاکره به‌دست آید چه بهتر و اگر نه از مسیر جنگ به‌دست آید نیز قابل قبول است. هرچند که همه بر این امر متفق‌القولند که اساسا کسب منافع ملی از طریق مذاکره و رسیدن به تفاهم مقبول‌تر و کم‌هزینه‌تر خواهد بود. با این حال برخی جریانات هستند که گویی علاقه وافری به جنگ و تحریم دارند و حتی اگر جنگ به لحاظ کمتری منافع کشور را تامین کند باز هم معتقد به جنگ هستند و اساسا حد یقفی براین امر قائل نیستند. در نگاه آنان هر نوع مذاکره و گفت‌وگویی به معنای سازش، وادادگی و عقب‌نشینی تعبیر می‌شود و حتی اگر بتوان از این مسیر منافع ملی را تامین کرد آنها مخالفت می‌کنند و هر مذاکره‌ای را خیانت به کشور می‌دانند. طی هفته‌ها و ماه‌های گذشته دیدیم که بار‌ها از تریبون‌های مختلف سران کشور از جمله مسعود پزشکیان، محمدباقر قالیباف و سیدعباس عراقچی را مورد حمله و تخریب قرار داده‌اند. هرچند که این اولین بار نیست که این اتفاق رخ می‌دهد و در دولت‌های مختلف نیز شاهد بوده‌ایم که هر زمان قرار بر مذاکره، تفاهم و توافق بوده جریانی خاص و تندرو با مواضع بسته و رادیکال در مسیر هر نوع گشایشی برای کشور اخلال ایجاد می‌کرده است. حال که با توجه به سفر‌های دیپلماتیک فرمانده ارتش پاکستان و وزیر خارجه عمان شرایط برای احتمال بازگشت به میز مذاکره و احیای تفاهم اسلام‌آباد فراهم است، باز هم عده‌ای دنبال آن هستند که این روزنه‌ها را مسدود کنند. 

*واقع‌گرایی، نه سیاه‌نمایی

شرایط امروز کشور نیاز به توضیح ندارد و واضح است که دولت با چه چالش‌هایی مواجه است و جامعه چه شرایطی را به لحاظ اقتصادی تحمل می‌کند. هر ناظر منصفی هم در چنین وضعیتی تلاش برای برون‌رفت از این وضعیت را توصیه می‌کند. حال اگر بتوان با مذاکره از سر عزت، از این شرایط خارج شد و محاصره اقتصادی و تحریم برداشته شود و شرایط اقتصادی جامعه بهبود یابد، چرا نباید از این امر استقبال کرد؟ اینکه برخی رسانه‌ها بیان واقعیت‌های جامعه و شرایط سخت مردم را سیاه‌نمایی می‌خوانند نشان از این است که یا فرار به جلو می‌کنند یا اینکه اساسا در میان مردم زندگی نمی‌کنند و درکی از وضع اقتصادی و معیشتی مردم ندارند. یا اینکه در ایران دیگری زندگی می‌کنند که در آن مردم در رفاه اقتصادی بسر می‌برند. امروز همه از قدرت نظامی ایران آگاهند و هیچ کس منکر قدرت ایران نیست. اما اینکه هرکسی از مذاکره یا تفاهم صحبت کنند برخی جریانات و رسانه‌های خاص انگ سیاه‌نمایی، عقب نشینی و جاده صاف کنی به آنها بزنند نه تنها درست نیست؛ بلکه اینکه برخی خود را حق مطلق و سایرین را باطل بپندارند هم به صراط عدالت هم نیست. اتخاذ هر تصمیمی چه جنگ باشد چه مذاکره و تفاهم از سر عزت و کسب حداکثری منافع ملی خواهد بود. این امر سرلوحه کار مسئولان نیز قرار دارد. چنانکه محمدباقر قالیباف در بخشی از پاسخ خود به حملات کیهان نوشته است: «مذاکره در نگاه این‌جانب، نه ارزش ذاتی دارد و نه تابو است؛ نه مطلقاً خیر است و نه مطلقاً شر. مذاکره هنگامی معنا می‌یابد که ابزار پیشبرد منافع ملی، احقاق حقوق ملت، رفع ظلم و تثبیت دستاورد‌های مقاومت باشد. امام شهیدمان نیز بار‌ها بر این حقیقت تأکید کرده‌اند که تعامل با دنیا با وابستگی و تسلیم تفاوتی بنیادین دارد و مذاکره، هرگاه لازم باشد، باید از موضع قدرت، با حفظ عزت، حکمت و مصلحت دنبال شود. در عین مرزبندی با غرب‌گرایی باید بگویم که هر اقدام عقلانی از موضع انقلابی، هر گفت‌وگوی مقتدرانه یا هر تلاش برای گرفتن حق ملت از دشمن، نباید به نادرست در ذیل سازش و انفعال تعریف شود».

* کاسبان تحریم؟

تجربه تاریخی ثابت کرده که هر زمان صحبت از مذاکره، تفاهم و توافق شده برخی جریانات به قدر نهایت با این فرآیند مخالفت کرده‌اند. گویی اینکه در تحریم و جنگ منافعی برای آنها وجود دارد که اگر شرایط عادی باشد، طرفین به سمت مذاکره و تفاهم بروند و جامعه نفسی بکشد وضعیت برای آنها وخیم می‌شود. کاسبان تحریم همواره از این شرایط نهایت استفاده را برده‌اند و بعید نیست به بهانه‌های واهی و دستاویز قرار دادن مفاهیم ارجمند، چون مقاومت و ایستادگی، از تحریم‌های شدیدتر ایران استقبال کنند تا منافع بیشتری به دست آورند. تحریم‌هایی که دود آن به چشم مردمی می‌رود که همیشه پای انقلاب و نظام ایستاده‌اند و امروز در وضعیت بغرنج اقتصادی و معیشتی قرار دارند و منتظر گشایشی در جهت حل مشکلات هستند.