دیپلماسی تنشزدایی با تهران
شورای همکاری خلیج فارس که متشکل از شش کشور عربستان سعودی، قطر، امارات عربی متحده، بحرین، کویت و عمان میشود، در طول ۴۰ روز جنگ علیه ایران، به صورت واضح با آمریکا و استراتژی نظامی آن که نشأتگرفته از راهبرد کلان و بالادستی این کشور از سالها قبل بوده، همراه و همگام بود. بخشی از این چسبندگی سیاسی و نظامی به موضوع تامین امنیت این کشورها توسط آمریکا و حتی انگلیس برمیگردد؛ به گونهای که وجود مقر ناوگان پنجم آمریکا و فرماندهی مرکزی نیروی دریایی آمریکا در بحرین، حضور تقریباً ده هزار سرباز آمریکایی در پایگاه هوایی العدید قطر که تا پیش از جنگ رمضان در آنجا حضور داشتند که حالا به مقر منطقهای فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) و مرکز عملیات هوایی مشترک تبدیل شده، به انضمام وجود پایگاههای وسیع در کویت، امارات، عمان و عربستان سعودی همگی گویای این بود که واشنگتن امنیت این کشورها را تامین کرده است، اما در جنگ اخیر و حتی طی حملات دو هفته پیش این تئوری به حاشیه رفت. از سوی دیگر اردن نیز به عنوان چهارراه نظامی امنیتی منطقه که ایالات متحده، انگلیس و اسرائیل در آنجا منافع کلیدی دارند و به عنوان حلقه اول دفاع از اسرائیل (به دلیل وجود پایگاه نظامی برج ۲۲ متعلق به ارتش آمریکا) قلمداد میشود نیز در این ایام به دلیل پاسخهای دقیق تهران، با این سوال مواجه شد که اساساً باید در این میان چگونه خود را از گزند حوادث حفظ کند؟
*فعال شدن کانال عربی
اینکه کشورهای حاشیه خلیجفارس و منطقه از شرایط کنونی و پیامدهای سیاسی، امنیتی و اقتصادی نزاع میان آمریکا و ایران به شدت نگران شدهاند، موضوعی است که از میانه جنگ میتوان آنرا به صورت ملموس، مشاهده کرد، اما مساله اینجاست که در این روند دو کشور از اعضای شورای همکاری خلیج فارس یعنی قطر و عمان به عنوان میانجی میان تهران و واشنگتن در حال ایفای نقش هستند و مابقی هم به دنبال نزدیک شدن به ایران در شرایط کنونی هستند. در این راستا روزنامه فایننشال تایمز در گزارش خود با اشاره به اینکه نشانههایی از بازگشت شرایط عادی زندگی در امارات متحده عربی پس از جنگ آمریکا علیه ایران دیده میشود، آن را نتیجه سیاست عملگرایانه این کشور برای تنشزدایی با همسایه بزرگ خود، یعنی ایران دانسته و به نقل از منابع آگاه نوشته است که رئیس امارات متحده عربی سه تن از برادران خود را مسئول دیپلماسی تنشزدایی با ایران کرده است. در این گزارش آمده است که «دفاتر اداری در برجهای امارات که محل فعالیت هزاران بانکدار و مدیر مالی بینالمللی است دوباره پر شدهاند، لنجها در آبهای خلیج فارس در حال تردد هستند تا کالاها را از بنادر دوبی به ایران برسانند و اولین پروازهای ایران در فرودگاه دوبی بیسروصدا از سرگرفته شدهاند». به باور این نشریه انگلیسی، امارات در آتشبس شکننده میان ایران دست به یک اقدام جسورانه یعنی فعالسازی دوباره و آزمایشی کانالهای دیپلماتیک و اقتصادی با ایران و همزمان، تقویت روابط نظامی با اسرائیل و آمریکا زده است. اما بخش مهم گزارش به این موضوع اشاره دارد که محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات متحده عربی مسئولیت حساس تنشزدایی با ایران را به سه تن از برادران خود واگذار کرده که شامل منصور، یکی از معاونان او، عبدا...، وزیر امور خارجه و طحنون، مشاور امنیت ملی این کشور است. این موضوع به خوبی نشان میدهد که امارات متحده عربی از انسداد روابط با تهران، چه از نظر اقتصادی و چه از نظر سیاسی امنیتی در این شرایط ضرر کرده است؛ چراکه جمعیت کثیری از ایرانیها در امارات مستقر هستند و سرمایههای قابل توجهی در چرخه اقتصادی امارات و به خصوص دوبی در گردش دارند و از سوی دیگر قطع کانال دیپلماتیک و امنیتی با تهران در این شرایط برای آنها چندان خروجی مثبتی نداشته است.
نقش خزنده اسرائیل
در این راستا باید توجه شود که تماسها و گفتوگوها میان تهران و کشورهای عربی، هم جریان دارد و هم اینکه در حال عمیقتر شدن است. به عنوان مثال، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان در تماسهای تلفنی جداگانه با بدر البوسعیدی و فیصل بن فرحان وزرای امور خارجه سلطنت عمان و عربستان سعودی، ضمن بررسی آخرین تحولات دوجانبه و منطقهای بر ضرورت تقویت همکاری و پیشبرد تلاشهای دیپلماتیک مشترک برای برقراری ثبات در منطقه و رفع ناامنی تحمیلی بر تنگههرمز ناشی از اقدامات آمریکا تاکید کردند. این در حالی است که سایر کشورهای منطقه مانند قطر و ترکیه نیز با یکدیگر در حال رایزنی بوده و به دنبال آن هستند که بتوانند تفاهمنامه اسلامآباد را مجدداً احیاء کنند. اما نکته نهایی در این میان، تحرکات اسرائیل حول محور ایران و منطقه است؛ چراکه بنیامین نتانیاهو برای هشتمین بار راهی واشنگتن شده تا با ترامپ دیدار کند و به زعم کارشناسان اطلاعاتی را از ایران در اختیار ترامپ قرار دهد که اصولاً تاکید وی بر فعالیت هستهای ایران خواهد بود. بر این اساس باید منتظر خروجی این دیدار و همچنین جمعبندی تحرکات دیپلماتیک در سطح منطقه برای تحلیل کوتاهمدت تحولات بود.
