تکاپوی غرب بر سر تنگه هرمز
اینکه پس از اعلام آتشبس میان آمریکا و ایران در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ موضوع تنگه هرمز مجدداً به محور اصلی تفاهم اسلامآباد و سایر مذاکرات تبدیل شد، موضوعی است که نشان دهنده اهمیت این گلوگاه اقتصادی است که علاوه بر کالاهای اساسی، معبر صادرات انرژی در جهان به حساب میآید و شوک ناشی از انسداد آن تا به امروز بر پیکره اقتصادی و انرژی بینالملل قابل رویت و ردیابی است. بر همین اساس واقعیت غیرقابل کتمان این است که با وجود حملات اخیر ایالات متحده به کشورمان که حدود دو هفته به طول انجامید، اعمال محدودیت تردد بر این تنگه از سوی تهران بار دیگر نشان داد که هنوز هم ایران میتواند از کارت تنگه هرمز برای کنترل رفتار خصمانه آمریکا استفاده کند.
بازی جدید لندن-واشنگتن
نکته مهم این است که در طول جنگ ۴۰ روزه رمضان، ایالات متحده و به خصوص شخص ترامپ با تحریک کشورهای اروپایی سعی کرد تا به هر ترتیب که شده اعضای ناتو را وارد یک تقابل آشکار با ایران در تنکه هرمز و آبهای خلیج فارس کند، اما ترامپ در نیل به این هدف ناکام ماند و بارها هم در اعتراض به این مساله، دولتهای اروپایی را منفعل و ناتو را بیخاصیت قلمداد کرد! حالا و با توجه به اینکه ایالات متحده وارد دور جدید تقابل نظامی سیاسی علیه تهران شده و از سوی دیگر از اجرای مفاد تفاهم اسلامآباد سر باز زده، مجدداً به دنبال تشکیل ائتلاف فرامنطقهای با محوریت تنگه هرمز است. چراکه بازگشایی تنگه هرمز به روی کشتیرانی تجاری، یکی از ارکان اصلی هرگونه راهبرد آمریکا برای خروج از جنگ با ایران و همچنین بخشی اساسی از تلاشها برای ایجاد ثبات در بازارهای جهانی انرژی به شمار میرود. براین اساس دو دیپلمات اروپایی و دو منبع مطلع دیگر به آکسیوس گفتند که آمریکا و بریتانیا در حال برنامهریزی برای برگزاری نشستی در سطح عالی در لندن در هفته آینده هستند که محور اصلی آن بررسی تشکیل یک ائتلاف بینالمللی احتمالی برای حفاظت از کشتیرانی دریایی در تنگه هرمز خواهد بود. به گفته دیپلماتهای اروپایی، تاریخ برگزاری این نشست همچنان در دست بررسی است و هنوز نهایی نشده است، اما انتظار میرود در صورت برگزاری، وزیران دفاع و فرماندهان ارشد نظامی کشورهای غربی و همچنین شماری از کشورهای منطقه در آن شرکت کنند. یکی از مهمترین شروطی که بسیاری از کشورها مطرح کردهاند، پایان یافتن درگیریها در تنگه هرمز است تا شرایط میدانی به اندازه کافی برای استقرار یک مأموریت بینالمللی حفاظت از کشتیرانی امن باشد. این منابع همچنین گفتند آمریکا از متحدان خود خواسته است تجهیزات و امکاناتی مانند شناورهای مینروب، ناوهای نظامی و پهپادها را برای کمک به تأمین امنیت مسیرهای کشتیرانی به منطقه اعزام کنند. یکی از دیپلماتهای اروپایی نیز اعلام کرده که آمریکاییها به دنبال راهی برای خروج از این وضعیت هستند و میخواهند ما در این زمینه به آنها کمک کنیم. ترامپ تهدید کرده بود که اگر ایران حملات بیشتری علیه کشتیها در تنگه هرمز انجام دهد، پلها و نیروگاهها را بمباران خواهد کرد و ایران نیز در واکنش حمله به زیرساختهای کشورهای حوزه خلیج فارس را به عنوان متحدان آمریکا مطرح کرد.
اختلاف دو سوی آتلانتیک؟
اینکه نشست مورد نظر آمریکا و انگلیس با محوریت تنگه هرمز چگونه و در چه سطحی برگزار خواهد شد و یا اینکه چه خروجی خواهد داشت، موضوعی است که از همین ابتدا زیر ذرهبین تحلیلگران و منتقدان و حتی ناظران بینالمللی قرار دارد، اما مساله این است که به نظر میرسد هنوز اختلاف میان ایالات متحده با اروپا در این خصوص وجود دارد. در این راستا دولت آلمان اعلام کرد دو شناور نیروی دریایی این کشور شامل مینروب «فولدا» و شناور پشتیبانی «موزل» که در هفتههای گذشته در جیبوتی مستقر بودند، به دستور وزارت دفاع این کشور به شرق دریای مدیترانه منتقل شدهاند و تا زمان صدور دستور بعدی در آن منطقه باقی خواهند ماند. این در حالی است که کشورهای اروپایی پیشتر اعلام کرده بودند اعزام نیرو به چنین ماموریتی تنها در صورتی امکانپذیر است که شدت درگیریها به اندازهای کاهش یابد که شناورهای آنها در معرض حملات نظامی قرار نگیرند، اما وزارت دفاع آلمان اعلام کرد با ازسرگیری درگیریهای مستقیم میان ایران و آمریکا، احتمال فراهم شدن شرایط امن برای اجرای چنین ماموریتی بسیار کاهش یافته است. از سوی دیگر باید توجه کرد که کشورهای اروپایی به دلیل وضع تعرفههای جدید از سوی ترامپ، وارد یک تقابل جدید با واشنگتن شدهاند که حتی کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، اخیراً توجیهات واشنگتن برای اعمال تعرفههای جدید بر کالاهای اروپایی را زیر سوال برد و اعلام کرد که ادعاهای مربوط به وجود روزنههایی در کنترل این اتحادیه بر کار اجباری بیاساس است. بر این اساس باید دید که آیا دولتهای اروپایی به دلیل وضعیت اقتصادی و سیاسی داخلی خود مانند تورم و رشد و انتقاد احزاب راستگرای افراطی، حاضر به همراهی با ترامپ علیه ایران در تنگه هرمز هستند یا خیر؟
