تبدیل تنگه هرمز به مسیر فرعی؟
اما واقعیت این است که به موازات این تحرکات نظامی که آشکارا اخبار آن به صورت لحظهای در حال مخابره است، شاهد جنبوجوش سیاسی و دیپلماتیک در منطقه آنهم در سطوح مقامات عالی کشورها هستیم.
بازی ترامپ
اگر کمی به عقب بازگردیم، به وضوح میبینیم که پس از برگزاری اجلاس سران ناتو در آنکارا و بازگشت دونالد ترامپ به کاخسفید، مجموعهای از اقدامات دیپلماتیک برنامهریزی شده از سوی ایالات متحده با محوریت دولتهای منطقهای در حال شکلگیری است که نمونه بارز و عیان آن را میتوان سفر علی الزیدی، نخستوزیر عراق به واشنگتن دانست. اگرچه سفر الزیدی به آمریکا و دیدار او با ترامپ از پیش تنظیم شده بود، اما ماهیت و بندهای توافقی که میان دو طرف به امضا رسیده به صورت واضح گویای یک سناریوی جدید در منطقه (نه تنها در بغداد) است. در این زمینه دفتر رسانهای علی فالح الزیدی، نخستوزیر عراق اعلام کرد که وی بر مراسم امضای ۴۸ توافقنامه، تفاهمنامه، قرارداد همکاری و اعلام شراکت میان عراق و آمریکا نظارت داشته و توافقهای امضا شده حوزههای مختلفی از جمله نفت، برق، ارتباطات، آموزش، کشاورزی، صنعت و داروسازی را شامل میشود. طبق اعلام دولت عراق، وزارتخانههای نفت و برق و شرکتهای وابسته به آنها با شماری از شرکتهای بزرگ آمریکایی توافقنامه همکاری امضا کردهاند. همچنین توافقی میان شرکت استارلینک و هیات رسانه و ارتباطات عراق برای ارائه خدمات ارتباطی به امضا رسیده است. علاوه بر آن میتوان به توافقهایی درباره اجرای خطوط انتقال نفت به بندر بانیاس در سواحل مدیترانه، قرارداد همکاری آموزشی و توافقهایی در حوزه تأمین و تولید دارو اشاره کرد. اگر به فهرست توافقها نگاهی گذرا داشته باشیم، میبینیم که ماهیت این توافقها اصولاً تجاری است و ترامپ و تیم او تمرکز خود را بر مسائل انرژی، تکنولوژی و کشاورزی عراق قرار دادهاند. اما مساله مهمتر که در کنار این توافقها باید مورد تحلیل و نظر قرار گیرد، اظهارات اخیر تام باراک، فرستاده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه است. او اخیراً در سخنرانی خود در اجلاس تجاری آمریکا و عراق در واشنگتن اعلام کرد برنامهای که ایالات متحده در حال کار روی آن است، اجرای طرحی با هماهنگی سوریه، اردن، ترکیه، لبنان و مصر است که تلاش میکند تنگه هرمز را به یک مسیر فرعی تبدیل کند. او همچنین اظهار کرد که توجه از مسئله هستهای ایران به تنگه هرمز معطوف شده و هدف از این پروژه، گذار از مدل فعلی حمل و نقل دریایی به مسیرهای جایگزین مبتنی بر اصل تحویل احتیاطی است. به گفته باراک، این پروژه همچنین شامل توسعه کریدور میانی است که از ترکیه (از طریق آذربایجان و ترکمنستان) به آسیای مرکزی امتداد مییابد. او در بخشی از سخنان خود در این اجلاس تصریح کرد که نخستوزیر عراق توانایی آن را دارد که مسیر گذشته را به سوی ایجاد یک ائتلاف جدید تغییر دهد و واشنگتن از علی الزیدی حمایت خواهد کرد.
شرکای جدید واشنگتن
آنچه در لابهلای سخنان باراک اهمیت ویژه پیدا میکند، اشاره ضمنی وی به وضعیت خاورمیانه و سناریوهای آتی آمریکا در منطقه است. او در جایی اذعان میکند که منطقه در دوره اخیر شاهد تحولات بزرگی بوده و آنچه در ابتدا وضعیتی از سردرگمی و آشفتگی، در پی تحولات مرتبط با ایران، به نظر میرسید، در واقع به بازسازی ائتلافهای امنیتی و راهبردی منجر شد. جیک اسپیرینگ اعلام کرد که شرکت شورون در پروژه احداث خط لولهای سرمایهگذاری خواهد کرد که با ایجاد یک مسیر صادراتی جایگزین، وابستگی عراق به تنگه هرمز را کاهش دهد. در این راستا، وزارت خارجه آمریکا با انتشار بیانیهای از تصمیم عراق و سوریه برای پیشبرد، احیا و بازسازی خط لوله نفت خام میان دو کشور بهعنوان یک پروژه زیرساختی راهبردی استقبال کرد. مجموع این اظهارات و بیانیه رسمی وزارت خارجه ایالات متحده نشان میدهد که تیم ترامپ دنبال آن است تا با دخیل کردن کشورهایی از جمله عراق و سوریه و وارد کردن سایر دولتهای منطقه مانند اردن، ترکیه، لبنان و مصر به پروژه خود، تنگه هرمز را از اهمیت خود دور کند.
ادامه تنش
یکی از عواملی که میتواند موجبات به حاشیه رفتن چنین طرحهایی باشد، ادامه حملات به ایران و پاسخهای کوبنده تهران به اقدامات واشنگتن است. در این خصوص رسانهها از حملات ایالات متحده در بامداد شنبه به نقاطی از اطراف اهواز و سیریک خبر دادند و در اخبار تکمیلی نیز حملات به جزیره لارک و برخی از نقاط هرمزگان گزارش شد. در مقابل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که با حمله همزمان موشکی و پهپادی به شیلترهای جنگندهها و یک رمپ بزرگ توقف در پایگاه آمریکا در اردن، حداقل دو جنگنده و سه هواگرد آمریکایی را به طور کامل منهدم و به تعدادی خسارت عمده وارد کرده است. همچنین اسکله پشتیبانی سوخت ناوگان آمریکا در بندر الاحمدی کویت و محل تجمع پرندههای جنگی دشمن در شیخ عیسی بحرین نیز هدف قرار گرفت.
الزیدی در راه تهران
فواد حسین، وزیر امور خارجه عراق اعلام کرده که علی الزیدی، نخستوزیر عراق در مسیر بازگشت از واشنگتن، ابتدا به قطر رفته تا در مراسم تشییع جنازه پدر امیر این کشور شرکت کند و سپس برای گفتوگو با مقامهای ایرانی عازم تهران خواهد شد. رسانه روداو اعلام کرده که علی الزیدی پس از سفر به ایران، در ادامه یک تور دیپلماتیک منطقهای، به ترکیه سفر خواهد کرد و همچنین اخبار تایید نشدهای از سوی روزنامه الاخبار منتشر شده که گویای سفر وی به سوریه پس از ترکیه خواهد بود.
