ایران و حفظ برتری در تنگه هرمز

 به عبارتی گویاتر با نگاهی به تحولات میدانی و همچنین اظهارات و رفتار سیاسی ایالات متحده می‌توان تا حد زیادی به این خروجی رسید که «تنگه هرمز» و آثار وضعیت فعلی آن بر اقتصاد و امنیت منطقه و اقتصاد جهانی در نقطه ثقل تحولات و روند فعلی در منطقه قرار دارد. 

بند ۵ تفاهم اسلام‌آباد

در این خصوص بقایی اظهار کرده «طرفی که مستمراً مرتکب نقض عهد شده، طرف آمریکایی است. در نظر داشته باشید که آن‌قدر در پیمان‌شکنی کم‌صبر بودند که حتی اجازه ندادند بازه زمانی یک‌ماهه‌ای که در بند۵ یادداشت تفاهم، در رابطه با تعهدات ایران درباره تنگه هرمز پیش‌بینی شده بود، سپری شود و از همان روز‌های نخست شروع به دبه‌درآوردن کردند. اگر ۱۴ بند یادداشت تفاهم و اجزای مختلف آن را در نظر بگیریم، آمریکایی‌ها در همین مدت کوتاه، به نوعی آن را مثله کردند. ما نیز از ابتدا گفتیم «تعهد در برابر تعهد». مادامی که طرف مقابل به تعهدات خود پایبند باشد، ما نیز تعهدات خود را اجرا خواهیم کرد. در عمل نیز نشان دادیم که هر جا طرف مقابل تعهدات خود را نقض کرد، ما نیز تعهدات خود را اجرا نکردیم». وی در بخش دیگری از سخنان خود اعلام کرد که «در مدتی که یادداشت تفاهم امضا شد و ما اجرای تعهدات خود را از همان روز ۲۸ خردادماه آغاز کردیم، مسیر شمالی، کاملاً امن بود؛ مسیر جنوبی، با هماهنگی با مراجع صالح ایرانی، انجام می‌شد. اتفاقی که در دو، سه روز اخیر رخ داد، پس از تجاوز آمریکا به نقاط مختلفی در سواحل جنوبی و برخی شهر‌های دیگر بود که موجب شد تنگه هرمز دچار مشکل شود. همه تلاش ما این است که امکان تردد ایمن کشتیرانی را فراهم کنیم. مشکل، مداخله آمریکا و کارشکنی در اجرای بند ۵ یادداشت تفاهم است؛ اقدامی که کار را نه‌تنها برای ما، بلکه برای منطقه و کشتیرانی بین‌المللی دشوار کرده است». 

فشار آمریکا بر عمان 

سخنگوی دستگاه دیپلماسی در پاسخ به پرسشی درباره «طرح ادعا‌هایی از سوی آمریکا و اینکه دونالد ترامپ مدعی شده که ایرانی‌ها در مسقط به همه چیز، از جمله درباره موضوع هسته‌ای و تنگه هرمز، رضایت دادند، اما دو ساعت بعد به کشتی‌ها حمله کردند» گفت: دروغ‌گویی بخشی از الگوی رفتاری هیات حاکمه آمریکا شده و متأسفانه به آن اعتیاد پیدا کرده‌اند. برای همه روشن است که مذاکرات روز شنبه در مسقط صرفاً متمرکز بر موضوع تنگه هرمز، در چارچوب بند ۵ یادداشت تفاهم، بود. تلاش ما این بود که با مشورت عمان به سازوکاری دست پیدا کنیم که عبور ایمن کشتی‌ها از تنگه هرمز را فراهم کند. متأسفیم که به دلیل فشار‌های پیدا و پنهان آمریکا بر عمان، این امر محقق نشد. ما در مسقط راجع به هیچ موضوع دیگری نه قرار بود صحبت کنیم و نه صحبتی شد. بنابراین، این مواردی که مطرح شده، مطلقاً واقعیت ندارد. 

گفت‌و‌گو با عمان 

به موازات این اظهارات، سیدعباس عراقچی، وزیر خارجه کشورمان نیز در ایکس نوشت: «روز شنبه ۲۰ تیر ۱۴۰۵ در سفر کوتاهی که به مسقط داشتم با جناب بدر البوسعیدی، وزیر محترم امور خارجه عمان دیدار کردم و به همراه هیات‌های حقوقی و فنی، درباره هماهنگی دو کشور ساحلی تنگه هرمز برای مدیریت این تنگه و تردد کشتیرانی به گفت‌و‌گو پرداختیم. این گفت‌و‌گو‌ها را در سطوح سیاسی و فنی ادامه خواهد یافت». 

پاشنیه آشیل منازعه 

اگر به اظهارات وزیر خارجه و سخنگوی دستگاه دیپلماسی کشورمان رجوع کنیم به خوبی می‌بینیم که موضوع تنگه هرمز حالا به اصلی‌ترین قسمت روند فعلی میان تهران و واشنگتن تبدیل شده است. فارغ از این مسائل باید توجه شود که علاوه بر ایالات متحده و کشور‌های منطقه، حالا اروپایی‌ها هم در حال بحث جدی‌تر بر سر تنگه هرمز هستند. به عنوان مثال کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا (دوشنبه) خواستار بازگشایی تنگه هرمز شد. او در گفت‌و‌گو با خبرنگاران پیش از ورود به نشست شورای وزیران خارجه اروپایی در بروکسل، گفت که «آزادی دریانوردی باید محترم شمرده شود و هیچگونه عوارضی نباید در تنگه هرمز دریافت گردد». همچنین دونالد ترامپ (دوشنبه) در گفت‌و‌گو با فاکس نیوز مدعی شد که «ما تنگه را در دست می‌گیریم. ایالات متحده برای کنترل این آبراه پول دریافت خواهد کرد». اگر اظهارات مقامات اروپایی (مانند بیانیه اخیر اروپا درباره مدیریت تنگه هرمز) را کنار سخنان ترامپ و سایر الگو‌های عملی و رفتاری قرار دهیم و سپس نمودار قیمت نفت و ریزش بورس در بازار کشور‌های مختلف را مشاهده کنیم به این خروجی مهم می‌رسیم که وضعیت در منطقه تابع تحولات در تنگه هرمز است. این تحولات به نظر می‌رسد که نقطه برخورد غیرمستقیم را هدف قرار گرفته؛ به این معنا که طی شب و روز گذشته و از سحرگاه دوشنبه مجدداً حملات ایالات متحده از حیث وسعت کمی گسترده‌تر شد و از ساحل جنوبی بالاتر رفت و از سوی دیگر ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی قرارگاه مرکزی حضرت خاتم الانبیا (ص) با بیان اینکه «به هیچ عنوان به آمریکا اجازه دخالت در مدیریت تنگه هرمز را نمی‌دهیم و نخواهیم داد»، تصریح کرده که نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران با هرگونه اختلال و ناامنی برای عبور و مرور کشتی‌های تجاری و نفتکش توسط ارتش متجاوز و راهزن آمریکا خارج از مسیر تعیین شده ایران و بدون مجوز نیروی مسلح با شدت برخورد می‌کند. این مولفه‌ها به خوبی نشان از آن دارد که تقابل فعلی تهران با واشنگتن و همچنین حملاتی که آمریکایی‌ها طی روز‌های گذشته انجام داده‌اند، دلیلی ندارد جز تسلط پله‌کانی بر تنگه هرمز که البته با سخنان ترامپ این تئوری تا حد زیادی تایید می‌شود، اما در مقابل تهران هم پاسخ‌های خود را به صورت برنانه‌ریزی شده عملیاتی کرده است، که نشان از تصاعد تنش دارد.