فعالیت خزنده گسلها زیر برجهای تهران!
وقوع زمینلرزه در ونزوئلا و انتشار تصاویر و گزارشهایی از تخریب گسترده ساختمانهای بلندمرتبه در این کشور، زلزله چند روز گذشته افغانستان و همچنین زمین لرزههای پیاپی ماههای اخیر در تهران، مجموعهای از هشدارها را شکل داده که توجه کارشناسان حوزه مدیریت بحران و مهندسی شهری را دوباره به مسأله تابآوری پایتخت ایران معطوف کرده است. بسیاری از متخصصان معتقدند این رخدادها تنها حوادثی جدا از هم نیستند، بلکه یادآور واقعیتی مهم هستند و آن اینکه؛ تاب آوری تهران با تراکم جمعیتی بالا و ساختوسازهای گسترده، در صورت وقوع یک زمینلرزه بزرگ چقدر است. کارشناسان بارها درباره وقوع زلزله شدید در پایتخت با توجه به گسلهای متعدد و فعال، با وجود رشد سریع شهرنشینی و افزایش حجم ساختمانهای بلندمرتبه، هشدار داده و بارها تأکید کردهاند که ترکیب تراکم جمعیت، بافتهای فرسوده شهری و ساختوسازهای گاه فاقد استانداردهای لازم میتواند شرایط پیچیدهای را در صورت وقوع یک زمینلرزه بزرگ رقم بزند.
*برجها و گسلها
به گزارش «آرمان ملی»، احمد خرم، وزیر اسبق راه و شهرسازی، در این باره گفت: طی سالهای گذشته در بخشهایی از تهران ساختمانهایی ساخته شدهاند که محل استقرار آنها با محدوده گسلهای فعال همپوشانی دارد و قطعاً وجود چنین سازههایی در صورت وقوع زمینلرزه شدید میتواند سطح آسیبپذیری شهر را افزایش دهد، چراکه وقتی یک ساختمان در نزدیکی یا روی گسل قرار میگیرد، شدت نیروهای وارد بر آن در زمان زلزله ممکن است فراتر از آن چیزی باشد که حتی در برخی طراحیهای مقاومسازی پیشبینی شده است. او افزود: این مسأله زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بدانیم در تهران برجها و ساختمانهای بلندمرتبه متعددی در سالهای گذشته احداث شدهاند. برخی از این سازهها در مناطقی قرار دارند که به دلیل ویژگیهای زمینشناسی یا شرایط شهری، مدیریت بحران در آنها دشوارتر است. برای مثال، در برخی نقاط برجهای بلند در معابر باریک یا خیابانهایی ساخته شدهاند که در صورت وقوع حادثه بزرگ، دسترسی نیروهای امدادی و تجهیزات نجات را با مشکل مواجه میکند. در چنین شرایطی حتی اگر سازهها تا حدی در برابر زلزله مقاومت داشته باشند، مشکلات امدادرسانی میتواند میزان تلفات و خسارتها را افزایش دهد.
ایمنی همه ساختمانها
وزیر اسبق وزارت راه و شهرسازی اضافه کرد: موضوع ایمنی ساختمانها در تهران تنها به سازههای مسکونی محدود نمیشود. بسیاری از ساختمانهای اداری و دولتی نیز از نظر وضعیت سازهای نیازمند ارزیابی دقیق هستند، چون بخش قابل توجهی از این ساختمانها در دهههای گذشته ساخته شدهاند؛ زمانی که استانداردهای مهندسی و مقررات ساختمانی با شرایط امروز تفاوت داشت. در نتیجه ممکن است برخی از این سازهها با معیارهای کنونی ایمنی تطابق کامل نداشته باشند. خرم توضیح داد: در بسیاری از کشورها ساختمانها به طور دورهای از نظر ایمنی سازهای مورد بررسی قرار میگیرند و در صورت نیاز، عملیات مقاومسازی یا بازسازی برای آنها انجام میشود. چنین روندی باعث میشود عمر مفید ساختمانها افزایش یابد و خطرات احتمالی کاهش پیدا کند. در ایران، اما این موضوع هنوز به شکل گسترده و نظاممند اجرا نشده است و همین مسأله میتواند در بلندمدت چالشهایی ایجاد کند.
ساختمانهای ناایمن
او درباره ایمن بودن ساختمانها و ضرورت استانداردسازی آنها به منظور کاهش تلفات احتمالی گفت: حادثه فروریختن ساختمان پلاسکو در تهران یکی از نمونههایی بود که توجه عمومی را به مسئله ایمنی ساختمانها جلب کرد. این حادثه نشان داد که بیتوجهی به عمر مفید سازهها و نبود نظارت مستمر بر وضعیت آنها میتواند به بروز فجایع انسانی و اقتصادی منجر شود. پس از آن نیز حادثه متروپل در آبادان بار دیگر نشان داد که ضعف در نظارت بر فرآیند ساختوساز و رعایت نشدن برخی استانداردها تا چه اندازه میتواند پیامدهای سنگینی داشته باشد. خرم افزود: با وجود این حوادث، برخی گزارشها از اقداماتی برای شناسایی ساختمانهای پرخطر در تهران خبر میدهند. طی سالهای اخیر فهرستهایی از ساختمانهایی که از نظر ایمنی در وضعیت نامناسب قرار دارند تهیه شده و در برخی موارد نیز اقدامات اصلاحی انجام شده است. با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند ابعاد مسأله بسیار گستردهتر از اقداماتی است که تاکنون صورت گرفته و نیازمند برنامهای جامع و بلندمدت است. او ادامه داد: کوتاه بودن عمر مفید بسیاری از ساختمانها در ایران از جمله چالشهای جدی در این راستاست، در حالی که در بسیاری از کشورهای توسعهیافته ساختمانها به گونهای طراحی و ساخته میشوند که چندین دهه بدون مشکل اساسی مورد استفاده قرار گیرند، در ایران دوام برخی سازهها کمتر از استانداردهای جهانی برآورد میشود. این مسأله علاوه بر افزایش هزینههای اقتصادی در بلندمدت، در زمان وقوع حوادث طبیعی نیز میتواند سطح خطر را افزایش دهد.
استانداردسازی فناوری ساختوساز
او نوع فناوریهای مورد استفاده در صنعت ساختمان زا از جمله عوامل مؤثر در افزایش ایمنی سازهها بیان و خاطرنشان کرد: در بسیاری از کشورها ساختوساز به سمت استفاده از فناوریهای صنعتی و مدولار حرکت کرده است، در این روشها بخشهای اصلی ساختمان در کارخانه و تحت شرایط کنترلشده تولید میشوند و سپس در محل پروژه مونتاژ میشوند. این شیوه باعث افزایش دقت در ساخت، کاهش خطاهای اجرایی و در نهایت بالا رفتن کیفیت سازه میشود. علاوه براین استفاده از مصالح پیشرفته مانند بتنهای فوقمقاوم، سیستمهای سازهای نوین و حتی تجهیزات رباتیک در برخی پروژههای ساختمانی نیز از دیگر روندهایی است که در سالهای اخیر در جهان گسترش یافته است. قطعاً چنین فناوریهایی میتوانند نقش مهمی در افزایش مقاومت ساختمانها در برابر زلزله ایفا کنند. او تاکید کرد: با وجود اهمیت فناوری، بسیاری از صاحبنظران معتقدند مشکل اصلی در حوزه ایمنی ساختمانها در ایران بیش از آنکه به کمبود دانش فنی مربوط باشد، به نحوه مدیریت و تصمیمگیری بازمیگردد. رئیس سابق نظام مهندسی ساختمان کشور افزود: ایران از نظر نیروی انسانی متخصص در حوزه مهندسی عمران و معماری کمبودی ندارد و بسیاری از مهندسان ایرانی در دانشگاههای معتبر جهان تحصیل کردهاند، اما استفاده مؤثر از این ظرفیتها در فرآیندهای اجرایی و تصمیمگیری همیشه به شکل مطلوب انجام نشده است، هرچند یکی از مشکلات در این زمینه نحوه تخصیص منابع مالی نیز در پیشبرد پروژههای ایمنسازی شهری است. در شرایطی که بودجههای عمرانی در بخشهای مختلف پراکنده میشوند، اجرای برنامههای گسترده برای افزایش ایمنی سازهها با دشواری روبهرو میشود. در حالی که بسیاری، چنین اقداماتی در واقع نوعی سرمایهگذاری پیشگیرانه محسوب میشود که میتواند از خسارتهای بسیار بزرگتر در آینده جلوگیری کند.
گستردگی خسارت زلزله در تهران
خرم معتقد است: تهران با جمعیتی چند میلیونی و تراکم بالای ساختمانها، در صورت وقوع یک زمینلرزه شدید میتواند با چالشهای پیچیدهای مواجه شود. علاوه بر خسارتهای مستقیم ناشی از تخریب ساختمانها، اختلال در شبکههای حیاتی مانند آب، برق، گاز و حملونقل نیز میتواند شرایط مدیریت بحران را دشوارتر کند. از همین رو، بسیاری از متخصصان بر ضرورت افزایش تابآوری شهری تأکید میکنند؛ مفهومی که تنها به مقاوم بودن ساختمانها محدود نمیشود و مجموعهای از اقدامات در حوزه زیرساختها، برنامهریزی شهری و آمادگی سازمانهای امدادی را دربر میگیرد. او افزود: در این راستا، یکی از نخستین گامها انجام پایش جامع از وضعیت ساختمانهای موجود در شهر است. چنین ارزیابیهایی میتواند به شناسایی دقیق سازههایی که بیشترین خطر را دارند کمک کند. پس از آن نیز لازم است برای هر گروه از ساختمانها برنامه مشخصی برای مقاومسازی، بازسازی یا در موارد ضروری تخریب و نوسازی تدوین شود.
این گزارش میافزاید؛ زمینلرزههایی که در ماههای اخیر در نقاط مختلف جهان و منطقه رخ دادهاند، بار دیگر این واقعیت را یادآوری کردهاند که زلزله پدیدهای اجتنابناپذیر است. آنچه میتواند میزان خسارتهای آن را کاهش دهد، سطح آمادگی شهرها و کیفیت زیرساختهای آنهاست. در مورد تهران نیز بسیاری از کارشناسان بر این باورند که هنوز فرصت برای افزایش تابآوری شهر وجود دارد، اما این فرصت نامحدود نیست و نیازمند تصمیمگیریهای جدی، برنامهریزی بلندمدت و اجرای دقیق سیاستهای ایمنی در حوزه ساختوساز است........
زمینلرزههای رخ داده در نقاط مختلف جهان و منطقه، این واقعیت را یادآوری کردهاند که زلزله پدیدهای اجتنابناپذیر است. آنچه میتواند خسارتهای آن را کاهش دهد، سطح آمادگی و کیفیت زیرساختهای شهری است
