لزوم آمادگی برای درخواست احتمالی
حرکت گام به گام تیم مذاکرهکننده ایران و ورود به مراحل فنی، دیر یا زود مساله بازدید از این تاسیسات مطرح خواهد شد. به نظر میرسد بهتر است ایران از هماکنون برای مواجهه با چنین درخواستی برنامه روشنی داشته باشد. اخیرا رافائل گروسی که از سوی ایران متهم است که اطلاعات حساس ایران را به طرفهای دیگر منتقل کرده، با تاکید براینکه ما معتقدیم مواد هستهای ایران از آخرین بازرسی در سال ۲۰۲۵ جابهجا نشدهاند، به این بهانه که باید این موضوع را تأیید کنیم، بار دیگر خواستار فرصتی برای کارشناسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای دسترسی به سایتهای هستهای ایران شد. موضوع بازدید از این تاسیسات در روزهایی که اروپاییها با جدیت دنبال فعال کردن مکانیسم ماشه بودند، با همکاری ایران برای کاهش سوءتفاهم، در مصر به نتیجه رسید و قرار بود با پذیرش رژیم جدیدی برای روشن شدن موضوع، اروپاییها در مقابل از فعال کردن مکانیسم ماشه صرف نظر کنند و اجازه دهند توافقنامه برجام با همه کش و قوسهایی داشته به پایان برسد. چرخش اروپاییها و عدم تمایل به همکاری با ایران برای کاهش تنش، موجب قطع ارتباط ایران و آژانس بینالمللی انرژی هستهای شد و بعد از آن ایران اجازه بازدید از تاسیسات خود را به آژانس نداد. حالا که مذاکرات ۶۰ روزه ایران و آمریکا آغاز شده و قرار است دوطرف در ماه آینده میلادی نشست دیگری را برگزار کنند، احتمالا یکی از موضوعاتی که مطرح خواهد شد، مساله بازدید از تاسیسات است. ظاهرا این انتظار در طرف مقابل آنقدر طبیعی است که دلیلی برای پافشاری نمیبیند و در مقابل منتظر است ایران وارد فاز عملیاتی شود. این انتظار طبیعی را در سخنان باربارا اسلاوین میتوان دید. مدیر پیشین بخش ایران شورای آتلانتیک در پاسخ به اینکه نگرانیهایی در ایران درباره احتمال بازگشت بازرسان و خطر هدف قرار گرفتن دوباره دانشمندان هستهای ایران افزایش یافته است. شما این نگرانیها را چگونه ارزیابی میکنید و تا چه اندازه آنها را معتبر میدانید، میگوید: «ایران اگر میخواهد از مزایای واقعی، در قالب لغو تحریمهای اولیه و ثانویه آمریکا، بهرهمند شود، چارهای جز همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی ندارد. ایران همچنین باید بپذیرد که دستکم تا سال ۲۰۰۳ یک برنامه تسلیحات هستهای داشته است. شفافیت درباره گذشته، در آینده اعتماد بیشتری نسبت به ایران ایجاد خواهد کرد. همچنین، همانطور که در این جنگ بهخوبی مشاهده کردیم، ایران برای اعمال و تثبیت قدرت منطقهای خود به سلاح هستهای نیازی ندارد». شاید مهمترین نکتهای که از سخنان اسلاوین میتوان برداشت کرد، همین جمله اخیر باشد که با وجود قدرت تثبیت شده ایران در حوزه دفاعی و توان پاسخدهی به هر گونه حملهای، تشریح دکترین دفاعی ایران بتواند طرفهای مقابل را از نگرانی خارج کند و راه را برای کاهش تنش هموار گرداند. این در حالی است که بعد از جنگهای ۱۲ و ۴۰ روزه زمزمههایی در داخل شنیده میشود که از لزوم تغییر دکترین دفاعی سخن میگویند.
بدشانسی تیم مذاکره کننده
تندروهایی که در داخل کشور با اصل مذاکره مخالفت میکنند، ظاهرا به این نکته توجه ندارند که کار این تیم مذاکره کننده تا چه اندازه دشوار است. طرف مقابل این تیم، تیمی از سوی دونالد ترامپ است که بارها نشان داده که به کوچکترین اصول دیپلماتیک توجه ندارد. تحمل مخالفت تندروها با اصل مذاکرات احتمالا برای گروه مذاکرهکننده آسانتر از گفتوگو با تیمی است که از سوی ترامپ برای مذاکره آمده است. اسلاوین در پاسخ به این سوال که شما سالهای زیادی است که پرونده ایران را دنبال میکنید. امروز، آیا فضای سیاسی میان ایران و ایالات متحده را نسبت به گذشته مساعدتر برای حلوفصل اختلافاتشان میبینید، یا اینکه این فضا پیچیدهتر و محدودتر شده است، با صراحت میگوید: اعتراف به این موضوع برایم دردناک است، زیرا از نظر من دونالد ترامپ بدترین رئیسجمهور در طول عمرم بوده است، اما دقیقا به این دلیل که او فاقد اصول یا ایدئولوژی است، ممکن است بهترین سیاستمدار آمریکایی برای تحقق تنشزدایی با ایران باشد. اگر من جای ایران بودم، این احتمال را بهطور جدی امتحان میکردم.
حضور شهباز در تهران
در خبرها آمده که شهباز شریف قرار است اواخر همین هفته به ایران سفر کند. گفته شده که قصد از این سفر، شرکت شهباز شریف در مراسم تشییع پیکر رهبر شهید است. در عین حال دور از ذهن نیست که پس از انجام مراسم بدرقه رهبر شهید، اگر ایران از فرصت حضور شهباز شریف در کشور استفاده کرده و درباره مسیر مذاکراتی با آمریکاییها با او رایزنی کند. در گزارشها آمده که نخستوزیر پاکستان در راس هیات بلندپایهای به ایران سفر خواهد کرد. پیشتر، نخستوزیر پاکستان در سخنرانی در مجلس ملی این کشور گفته بود که رئیسجمهور ایران مسعود پزشکیان از پاکستان دعوت کرده تا در مراسم تشییع و تدفین پیکر رهبر شهید انقلاب حضرت آیتا... خامنهای شرکت کند.
