به وقت تفاهم

 تفاهمی که از مدت‌ها پیش صحبت از آن به میان آمده و مهم‌ترین مفاد ۱۴‌گانه آن نیز شامل آزاد شدن دارایی‌های بلوکه شده ایران، کمک ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی ایران، برداشتن تحریم‌های آمریکا و شورای امنیت و همچنین برداشتن محاصره دریایی و باز شدن تنگه هرمز در رسانه‌ها مطرح شده بود. با این حال نباید از این مساله مهم به سادگی گذشت که اگر امروز آمریکا به سمت تفاهم با ایران حرکت کرده این مساله ناشی از ایستادگی و مقاومت ایران بوده است و همین مساله را می‌توان موفقیتی انکارناپذیر توصیف کرد. برای درک بهتر این موفقیت بهتر است نگاهی به اظهارات ترامپ پیش از جنگ اخیر یا در میانه جنگ بیندازیم که از تغییر حکومت، از بین بردن یک تمدن و تسلیم مطلق ایران سخن می‌گفت؛ اما امروز از تفاهم با ایران سخن می‌گوید. واقعیت این است که مثلث میدان، دیپلماسی و خیابان قدرت واقعی ایران را به جهانیان نشان دادند که هیچ اتفاقی در منطقه بدون نگاه و نظر ایران نخواهد افتاد و آمریکا و صهیونیست‌ها نیز به خوبی این موضوع را فهم کردند که پروژه دستیابی به ایران آرزوی محال و خوابی آشفته است و ایران پلن‌های مختلفی از قبیل هماوردی نظامی و پاسخ قاطع تا بستن تنگه هرمز و... برای متوقف کردن آنها در دست دارد. حال می‌توان امیدوار بود به اینکه این تفاهم و مفاد آن با پایبندی آمریکا به درستی پیش برود. چه اینکه اخیرا اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه در این خصوص گفته است: «بازسازی خسارات ناشی از جنگ برای ما فوق‌العاده مهم است و قاعدتاً از هر سازوکاری استفاده خواهیم کرد. برای ما مهم این است که این کار صورت بگیرد؛ منبع آن خیلی مهم نیست، بلکه مهم این است که این تعهد به عنوان بخشی از تعهد طرف مقابل در این متن دیده شده و آمریکا موظف است که همه لوازم کار را نیز فراهم کند». 

*امضای تفاهم اسلام‌آباد

بامداد پنجشنبه ۲۸ خرداد بود که طبق پیش‌بینی‌های از قبل صورت گرفته مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ روسای جمهور ایران و آمریکا به طور الکترونیکی و غیر حضوری به امضای یادداشت تفاهم میان طرفین پرداختند. شهباز شریف، نخست وزیر پاکستان نیز به‌عنوان میانجی روند دیپلماتیک منتهی به تفاهم اسلام‌آباد، متن این تفاهمنامه را امضا کرد. طبق گفته بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه متن یادداشت تفاهم به دو زبان فارسی و انگلیسی امضا شد. وی افزود: به این نتیجه رسیدیم که بهتر است متن یادداشت تفاهم توسط رؤسای جمهور دو کشور و بدون نیاز به حضور فیزیکی امضا شود. به گفته رسانه‌ها دونالد ترامپ نیز نسخه مکتوب این تفاهم نامه را در جریان برگزاری نشست G۷ با حضور سران کشور‌های عضو در کاخ ورسای امضا کرده است به گفته مقام‌های دو طرف، اجرای توافق و آغاز مرحله بعدی گفت‌و‌گو‌ها در روز‌های آینده و با نظارت میانجی‌ها دنبال خواهد شد. 

* واکنش‌ها به تفاهم 

امضای یادداشت تفاهم اسلام‌آباد از سوی روسای جمهور دو کشور با واکنش‌های مختلف داخلی و بین‌المللی روبه‌رو بود. مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور با انتشار سند امضا شده تفاهم ایران و ایالات متحده آمریکا در حساب کاربری خود در فضای مجازی، نوشت: «این یک سند تاریخی و پیامی از ایران مقتدر است: صلح در سایه احترام متقابل تحقق خواهد یافت. وی تاکید کرد: جمهوری اسلامی ایران به صلح جهانی با حفظ عزت و استقلال، پیشرفت و همکاری منطقه‌ای همواره متعهد و پایبند است». همچنین محمدباقر قالیباف؛ رئیس هیات مذاکره کننده ایران اظهار داشت: این اتفاق در سایه انسجام و اقتدار رخ داده است. اگر این پیروزی‌ها در نهایت به یک سند حقوقی و سیاسی منجر نشود و ثبت نگردد، هیچ منفعتی نخواهد داشت. هر آنچه را که با اقدام نظامی می‌خواستیم به دست بیاوریم، چندین برابر آن را از طریق مذاکره به‌دست آوردیم. در همین راستا حسن روحانی؛ رئیس‌جمهور اسبق نیز نوشت: «اینک گام نخست موفقیت، با تدابیر شورای عالی امنیت ملّی و تأیید رهبری نظام، به اعلان پایان جنگ و تفاهم اولیه انجامیده است. این دستاورد بزرگ که ضمن آن، دشمن به تعهد عدم تکرار تجاوز و احترام به حقوق ایران و رفع تحریم‌های ظالمانه ملزم شده است، دوستان را شادمان و بدخواهان ایران را خشمگین ساخته است. باید از این دستاورد، حراست کرد و با حمایت گسترده ملی، راه تضعیف و تخریب آن را بر ستمگران و ایادی آنان بست». در فضای بین‌المللی اروپایی‌ها، چین و روسیه از امضای تفاهم میان ایران و آمریکا استقبال و ابراز رضایت کردند. همچنین اروپایی‌ها نیز پیش از این از برداشتن تحریم‌های ایران خبر داده بودند. از طرفی در بیانیه وزارت خارجه روسیه آمده است: «مهم است که همه طرف‌های درگیر به تفاهمات حاصل‌شده میان ایران و آمریکا پایبند بمانند و از هرگونه تشدید تنش جدید جلوگیری کنند». وزارت خارجه چین نیز ضمن استقبال از این تفاهم از تمامی طرف‌ها خواست تا برای حمایت از صلح منطقه‌ای و ایجاد شرایط مناسب برای مذاکرات آتی، گام‌های عملی بردارند. 

* لغو نشست سوئیس

روز پنجشنبه اعلام شد که هیات ایرانی به دلیل عدم تحقق یکی از بند‌های تفاهم یعنی عدم پایان جنگ در لبنان و حمله مجدد اسرائیل به این کشور در مذاکرات شرکت نخواهد کرد تا زمانی که حملات به لبنان قطع شود. یک دیپلمات آگاه از روند رایزنی‌ها نیز اعلام کرد ایران پیش از بازگشت به مذاکرات با آمریکا در سوئیس، خواستار دریافت تضمین‌هایی درباره پایان یافتن درگیری‌ها در لبنان شده است. این در حالی است که محمد اسحاق‌دار؛ وزیر خارجه پاکستان گفته است: دلیل آغاز نشدن مذاکرات سوئیس، مشغول بودن برخی مقامات ایرانی به مراسم و آیین‌های ماه محرم است. هیچ مانعی برای آغاز مذاکرات سوئیس وجود ندارد و این گفت‌و‌گو‌ها باید در بازه زمانی ۶۰ روزه تکمیل شوند. از سوی دیگر العربیه نیز مدعی شد: مذاکرات میان آمریکا و ایران ممکن است طی چند روز آینده آغاز شود.