تنگه هرمز؛ کلید گشایش قفل صنعت پتروشیمی

 این امر در برخی از محصولات دیگر مانند بطری‌های نوشابه، ماست و... بوده که به دلیل کمبود تولید و افزایش قیمت مواد اولیه آن صورت گرفته است. کارشناسان معتقدند برخی از این افزایش قیمت‌ها ناشی از هیجانات بازار و برخی نیز به سرعت با بازگشت واحدهای آسیب دیده به بازار، رفع خواهد شد. 

فقدان اختلال تولید داخل 

به گزارش «آرمان ملی»، میثم فتحی کارشناس صنعت پتروشیمی در این باره گفت: با توجه به حملاتی که به برخی تأسیسات زیرساختی صنعت پتروشیمی شده است، برآوردها حاکی از این است که، زنجیره تأمین داخلی محصولات پتروشیمی با اختلال جدی مواجه نخواهد شد و نیاز بازار داخل همچنان قابل تأمین است، با این وجود، نگرانی اصلی متوجه بخش صادراتی این صنعت است؛ بخشی که در سال‌های گذشته یکی از منابع اصلی ارزآوری کشور به شمار می‌رفت. او افزود: طبق ارزیابی‌های صورت گرفته شده، احتمال می‌رود صادرات محصولات پتروشیمی در سال جاری به شکل محسوسی کاهش پیدا کند و حتی در خوش‌بینانه‌ترین حالت، درآمد صادراتی این حوزه به حدود یک تا دو میلیارد دلار محدود شود، در حالیکه صنعت پتروشیمی ایران پیش از این صنعتی با گردش مالی حدود ۲۴ میلیارد دلار محسوب می‌شد و بخش قابل توجهی از آن از محل صادرات تأمین می‌شد، البته باز هم بر اساس پیش‌بینی‌های موجود، تأکید می‌شود مصرف داخلی محصولات پتروشیمی که سالانه حدود ۱۰ تا ۱۱ میلیارد دلار برآورد می‌شود، تغییری نخواهد داشت و بازار داخلی همچنان در اولویت تأمین قرار می‌گیرد و در اغلب بخش‌ها، مشکلی در تأمین مواد اولیه و محصولات مورد نیاز صنایع داخلی ایجاد نخواهد شد و ظرفیت تولید داخل می‌تواند پاسخگوی نیاز بازار باشد. این کارشناس اضافه کرد: شرایط کنونی نشان‌دهنده این است که، صنعت پتروشیمی بیش از آنکه با بحران تولید مواجه باشد، با چالش صادرات، حمل ‌ونقل، بیمه و دسترسی به بازارهای خارجی روبه‌رو است، موضوعی که می‌تواند تراز ارزی این صنعت را تحت فشار قرار دهد، حتی اگر نیاز داخلی بدون اختلال تأمین شود. 

اختلالات احتمالی

فتحی توضیح داد: در این میان، شاید در کوتاه‌مدت ممکن است تولید و عرضه چند گروه مشخص از مواد اولیه با اختلالاتی محدود روبه‌رو شود. در میان این اقلام، «پت»، «پی‌وی‌سی» و «پروپیلن» بیش از سایر محصولات در معرض فشار قرار دارند، چراکه نقش مهمی در زنجیره تولید بسیاری از کالاهای مصرفی و صنعتی ایفا می‌کنند و «پت» به عنوان ماده اصلی تولید بطری‌های پلاستیکی نوشیدنی‌ها، بطری‌های روغن و سایر بسته‌بندی‌های مشابه، «پروپیلن» نیز در ساخت قطعات داخلی خودرو، انواع ظروف پلاستیکی و برخی تجهیزات صنعتی و«پی‌وی‌سی» هم در تولید لوله‌های انتقال آب و فاضلاب، سیم و کابل، شلنگ و طیف وسیعی از محصولات ساختمانی استفاده می‌شود. از این رو، هرگونه وقفه در تولید این مواد می‌تواند به طور غیرمستقیم بر صنایع پایین‌دستی اثر بگذارد، هرچند پیش‌بینی می‌شود این تأثیر بیشتر در سطح تولیدکنندگان و زنجیره صنعتی بروز کند و به شکل مستقیم به مصرف‌کننده نهایی منتقل نشود یا دست‌کم در کوتاه‌مدت نمود گسترده‌ای نداشته باشد. 

واقعیت گرانی پلاستیک

این کارشناس درباره افزایش قیمت پلاستیک به خصوص کیسه‌های پلاستیکی و... گفت: درباره برخی پلیمرهای مورد استفاده در تولید کیسه‌های پلاستیکی و نایلکس، گزارش‌هایی از افزایش قیمت مطرح شده است. با این حال فعالان بازار معتقدند این رشد قیمت بیش از آنکه ناشی از کمبود واقعی مواد اولیه باشد، تحت تأثیر فضای روانی بازار و رفتارهای سوداگرانه برخی واسطه‌ها شکل گرفته است. به بیان دیگر، بخشی از نوسانات فعلی را می‌توان به هیجانات مقطعی و انتظارات تورمی نسبت داد، نه الزاماً کاهش محسوس عرضه که به نوعی در بخشی از جامعه القائاتی صورت می‌گیرد. به عبارتی، هرچند برخی گلوگاه‌های مقطعی در چند گروه کالایی محتمل به نظر می‌رسد، اما تصویر کلی از صنعت پتروشیمی همچنان بیانگر تداوم تولید در اغلب بخش‌هاست و چالش اصلی بیش از آنکه کمبود فراگیر باشد، مدیریت بازار و جلوگیری از شکل‌گیری موج‌های سفته‌بازانه در شرایط حساس فعلی است. او تاکید کرد: هرچند برخی اختلال‌های محدود در چند گروه کالایی دور از انتظار نیست، اما برآوردها نشان می‌دهد صنعت پتروشیمی کشور همچنان توان تأمین بخش عمده نیاز داخلی را دارد و چالش اصلی در شرایط کنونی، مدیریت بازار و جلوگیری از افزایش‌های هیجانی قیم ت‌هاست؛ موضوعی که می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ ثبات صنایع پایین‌دستی و جلوگیری از فشار مضاعف بر تولیدکنندگان داشته باشد. 

سهم تقاضای کاذب بورس

لطفی معتقد است: التهابات اخیر در بازار محصولات پتروشیمی، فراتر از اختلالات فنی در تولید، تحت تأثیر تقاضای کاذب در بورس کالا نیز قرار گرفته است. در حقیقت، شرایط حاکم بر فضای عمومی کشور باعث شده تا تقاضا برای مواد اولیه‌ای همچون پلی‌اتیلن به‌طور غیرمتعارفی افزایش یابد. این تقاضای غیرواقعی که برخلاف روال معمول گذشته شکل گرفته، زمینه را برای فعالیت‌های سوداگرانه فراهم کرده و بسترساز ایجاد یک بازار موازی و کاذب شده است. در نتیجه، اختلاف قیمت فاحشی میان نرخ خرید مواد اولیه در بورس و قیمت فروش در بازار آزاد ایجاد شده است. به عنوان مثال، در حالی که پلی‌اتیلن با نرخ‌های مشخص در بورس عرضه می‌شد، قیمت آن در بازار آزاد تا دو برابر افزایش می‌یافت. این جهش قیمتی، زنجیره تولید کالاهای نهایی مانند کیسه‌های پلاستیکی و سفره‌های یک‌بارمصرف را به شدت تحت فشار قرار داد. تولیدکنندگان برای حفظ بقای واحد تولیدی خود ناچار به افزایش دو برابری قیمت نهایی محصولات شدند و در ادامه، واسطه‌ها و فروشندگان کالاهای نهایی نیز با سوءاستفاده از وضعیت موجود، قیمت‌ها را برای مصرف‌کننده نهایی به مراتب بیش از پیش افزایش دادند. در واقع، آنچه امروز تحت عنوان گرانی در بازار این دست محصولات دیده می‌شود، تا حد زیادی نتیجه مستقیم این چرخه سودجویی و رفتارهای دلال‌محور است که با ایجاد هیجان، نظام عرضه و تقاضا را دچار اختلال کرده است. 

زمان ارزان شدن

از طرف دیگر در زمان عرضه این مواد در بورس کالا، به دلیل شرایط حاکم بر جامعه برخلاف گذشته، تقاضای کاذب بیشتری برای این محصولات ایجاد شد که در نهایت به ایجاد شرایطی منتهی شده است که بازار کاذب و در نهایت افزایقش قیمت کاذب ایجاد شده است مثلاً قبلاً پلی‌اتیلن را می‌خریدند 120 تا 150 هزار تومان ولی در بازار آزاد تا دو برابر قیمت می‌فروختند در نتیجه تولیدکننده محصولاتی مثل نایلکس یا سفره پلاستیکی مجبور بود که محصولش را با افزاش قیمت دو برابری بفروشد یا حتی در این مرحله هم فروشنده‌های محصولاتش نهایی هم قیمت‌ها را بیشتر افزایش دادند و در نهایت به دلیل این چرخ سودجویی افراد دلال و... گرانی رخ داده است، اما پیش‌بینی می‌شود که با توجه به اینکه واحدهای تولیدی آسیب دیده تا اواخر تابستان به مدر تولید باز می‌گردند و افزایش تولید دراین حوز ه خواهیم داشت، قیمتها شکسته خواهد شد و حتی مواد اولیه اضافه‌تر هم در بازار موجود خواهد شد و این هیجانات بازار هم از بین می‌رود و کاهش قیمت خواهیم داشت. 

 تفاوت قیمت بازار و بورس

فتحی تاکید کرد: گسست میان قیمت بورس و بازار آزاد، فشار مضاعفی را بر بدنه تولید تحمیل کرد. تولیدکنندگان صنایعی مانند نایلکس و سفره‌های پلاستیکی که ماده اولیه خود را با نرخ‌های گزاف بازار آزاد تهیه می‌کردند، چاره‌ای جز افزایش دو برابری قیمت محصولات نهایی خود نداشتند. علاوه بر این، در حلقه‌های بعدی زنجیره توزیع، خرده‌فروشان و فروشندگان محصولات نهایی نیز با سوءاستفاده از وضعیت ملتهب بازار، قیمت‌ها را برای مصرف‌کننده نهایی بیش از پیش افزایش دادند. در نتیجه، آنچه امروز تحت عنوان گرانی در این بخش از بازار دیده می‌شود، عمدتاً محصول یک چرخه سودجویی واسطه‌گرایانه است که با دامن زدن به هیجانات بازار، قیمت‌ها را به سطحی فراتر از هزینه‌های واقعی تولید رسانده است. او خاطرنشان کرد: با احیای ظرفیت‌های تولیدی و افزایش عرضه، تعادل منطقی به بازار بازخواهد گشت. پیش‌بینی می‌شود با تأمین کافی مواد اولیه و فراتر رفتن سطح عرضه از تقاضای فعلی، حباب قیمتی ایجاد شده به‌سرعت تخلیه شود. این بازگشت به مدار تولید، نه تنها هیجانات روانی بازار را فرو می‌نشاند، بلکه با حذف رانت‌های دلالی، مسیر را برای کاهش قیمت مواد اولیه و به تبع آن، تعدیل قیمت کالاهای مصرفی هموار خواهد کرد. بنابراین پیش‌بینی می‌شود که قیمت پلاستیک تا شهریور ماه کاهش قابل توجهی خواهد داشت، مگر اینکه قیمت ارز افزایش قابل توجهی پیدا کند. 

 احتمال ادامه گرانی‌ها

این کارشناس در باره پیش‌بینی آینده گفت: با این وجود، این چشم‌انداز همچنان به یکی از متغیرهای اصلی اقتصاد کشور، یعنی نرخ ارز، وابسته است. در صورت جهش قابل توجه قیمت ارز، هزینه تولید و قیمت مواد اولیه نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت و ممکن است روند کاهش قیمت‌ها با اختلال مواجه شود. بنابراین ثبات ارزی در ماه‌های آینده، نقش تعیین‌کننده‌ای در تحقق پیش‌بینی کاهش قیمت محصولات پلاستیکی خواهد داشت. او درباره اینکه با توجه به شرایط کنونی توقف و محدودیتی در صادرات پتروشیمی به دلیل حملات به تاسیسات این صنعت داریم، باید بگوییم که ما بازاری را از دست ندادیم، چون در حا ل حاضر تنگه بسته است بنابراین نقل و ان تقالی در این خصوص صورت نمی‌گیرد و از سوی دیگر با توجه به اینکه تقاضا برای محصولات ایران همواره حتی در دوران تحریم‌ها خوب بوده است، باید گفت که این مسأله به محض اینکه ایران شرایط خوبی برای صادرات داشته باشد، سریعاً کشورهای متقاضی حتی کشورهای همسایه و یا اروپایی و... آماده دریافت این محصولات با توجه به کمبود شدید آن در نتیجه مسدود بودن تنگه هرمز وجود دارد این مسأله به خصوص درباره کود، متانول ایران در بازار‌های جهانی کاملاً صادق است. در حقیقت الان قیمت‌های محصولات پتروشیمی به دلیل مسدود بودن تنگه هرمز و شرایط جنگی، یا نیست یا اینکه خیلی گرونه، پس به محض اینکه ایران محصول عرضه کنه، در حقیقت بازار را می‌شکاند و به نفع ایران است. او افزود: با وجود حملات واردشده به تأسیسات صنعت پتروشیمی و محدودیت‌هایی که در مسیر صادرات ایجاد شده، ارزیابی‌ها نشان می‌دهد ایران تا این لحظه بازارهای خود را از دست نداده است. دلیل اصلی این موضوع آن است که در شرایط فعلی، به‌دلیل بسته بودن تنگه و مختل شدن مسیرهای جابه‌جایی، عملاً امکان نقل‌وانتقال عادی کالا در این حوزه وجود ندارد و توقف صادرات، بیش از آنکه ناشی از کاهش تقاضا برای محصولات ایرانی باشد، نتیجه شرایط لجستیکی و محدودیت‌های ناشی از وضعیت منطقه‌ای است. 

استقبال از پتروشیمی ایران

او ادامه داد: تقاضا برای محصولات پتروشیمی ایران حتی در دوره‌های سخت تحریم نیز در سطح بالایی باقی مانده و بازارهای هدف، همچنان نسبت به خرید این محصولات تمایل جدی دارند. از همین رو، به محض آنکه شرایط صادراتی ایران به وضعیت باثبات‌تری بازگردد و مسیرهای حمل‌ونقل دوباره فعال شوند، کشورهای متقاضی، از همسایگان منطقه گرفته تا برخی مشتریان اروپایی، آماده ازسرگیری خرید خواهند بود. این آمادگی از آن جهت اهمیت دارد که در نتیجه بسته بودن تنگه هرمز و تشدید تنش‌های منطقه‌ای، کمبود برخی محصولات پتروشیمی در بازارهای جهانی تشدید شده و عرضه به‌شدت محدود شده است. این وضعیت به‌ویژه درباره محصولاتی مانند کودهای شیمیایی و متانول ایران برجسته‌تر است؛ محصولاتی که در بازار جهانی همواره مشتریان ثابت و پرتقاضایی داشته‌اند. در شرایط کنونی، یا دسترسی به این محصولات با محدودیت جدی روبه‌رو شده یا قیمت آنها در بازارهای جهانی به‌شدت افزایش یافته است. به همین دلیل، هر زمان که ایران بتواند دوباره این محصولات را به بازار جهانی عرضه کند، از یک مزیت رقابتی جدی برخوردار خواهد بود. فتحی تاکید کرد: درباره وضعیت صادراتی صنعت پتروشیمی می‌توان گفت که حملات صورت‌گرفته به برخی تأسیسات این صنعت، به‌طور طبیعی بر ظرفیت صادراتی سال جاری اثر خواهد گذاشت. بر همین اساس پیش‌بینی می‌شود که ایران در سال جاری نتواند به سقف معمول صادرات پتروشیمی که در سال‌های گذشته حدود ۱۳ میلیارد دلار برآورد می‌شد، دست پیدا کند