مناسبات ایران و روسیه
شعیب بهمن، کارشناس مسائل روسیه نوشت: سفر وزیر امور خارجه به سنپطرزبورگ را از چند زاویه میتوان به بررسی نشست. نخستین نگاه اینکه ایران و روسیه در حوزه تعاملات دوجانبه همواره تعاملات خوب و گستردهای با یکدیگر داشتهاند. در گذشته همیشه دیدارهای قابل ملاحظهای بین طرفین وجود داشته و تشریک مساعی در مورد مسائل منطقهای و بینالمللی هم همیشه بخشی از این مناسبات بوده است.
در شرایط فعلی هم بیشتر جنبه مناسبات دوجانبه در روابط دو کشور در این سفر برجسته است. اگرچه در حال حاضر به دلیل تحولاتی که اتفاق افتاد و به ویژه تجاوز نظامی که آمریکا و اسرائیل به ایران داشتند و شرایط منطقه کاملا متحول و دگرگون شده ولی واقعیت این است که مهمترین عنصر مذاکرات آقای عراقچی در روسیه مناسبات دوجانبه است و البته همین مناسبات دوجانبه هم حتما تحت تاثیر این جنگ و تحولات منطقهای و بینالمللی قرار دارد.
در مورد موضوع میانجیگری هم روسها از قبل اعلام کرده بودند که برای اینکه در این زمینه وارد شوند تمایل و آمادگی لازم را دارند. ولی نکته مهم این است که اگرچه این میانجیگری ممکن است با استقبال تهران هم مواجه شود ولی طرف مقابل یعنی آمریکاییها تمایلی به پذیرش روسیه به عنوان میانجی ندارند. به این دلیل که در این مناقشه روسیه را بازیگری تصور میکند که به هر حال منافع، نگاه و مواضعش به ایران نزدیکتر است. در عین حال به هر حال تضادهای جدی هم بین آمریکا و روسیه وجود داشته است.
در مجموع نگاه منفی آمریکاییها نسبت به روسها عملاً مانع از آن میشود که بخواهند روسیه را به عنوان میانجی در این زمینه بپذیرند. روسها در گذشته هم نشان دادهاند به عنوان یک قدرت بزرگ، اگر قرار است توافقی بین ایران و آمریکا حاصل شود، به ویژه در خصوص مسئله هستهای، در این زمینه نقشآفرینی خواهند کرد و در جریان برجام این نقش را ایفا کرده بودند. اظهارات آقای عراقچی در مورد روسیه نیز از همان جهت است که دو کشور روابط بسیار نزدیک و تعاملات سیاسی بهم پیوستهای در حوزه مسائل دوجانبه و مسائل منطقهای و بینالمللی دارند.
به هر حال مواضع و نگاه ایران روسیه در مورد بسیاری از مسائلی که در غرب آسیا اتفاق میافتد و حتی در مسائل بینالمللی تقریبا یکسان و همسو است، بنابراین اگر در خصوص مسائل مرتبط با آینده و چشمانداز آنچه که در منطقه اتفاق خواهد افتاد تعامل و گفتوگو باشد، بدین معنا نیست که ایران زیر سایه روسیه قرار بگیرد یا مواضع خودش را با روسیه هماهنگ کند بلکه به معنای تشریک مساعی و رایزنیهای گسترده بین دو کشور است.
ضمن اینکه ایران از ظرفیتهای روسیه در جریان جنگ گذشته استفادههای قابل ملاحظهای کرده و در جریان همین جنگ مهمترین حامی بینالمللی ایران روسیه بود و مهمترین کشوری که به شکل علنی و مستقیم بارها تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران را محکوم کرد روسها بودند. در عین حال روسها بر حق مسلم غنیسازی اورانیوم در ایران و حمایت از برنامه صلحآمیز هستهای ایران به شکل علنی پافشاری کرده و در شورای امنیت هم در قطعنامه ضد ایرانی به نفع ایران رای دادند و به همراه چین قطعنامه ضد ایرانی را که توسط بحرین و کشورهای عربی ارائه شده بود وتو کردند؛ لذا در شرایط فعلی استفاده از ظرفیتهای روسیه در مسائل منطقه و بینالمللی قطعا میتواند در دستور کار ایران قرار داشته باشد.
