حفظ وحدت با کاهش فاصله طبقاتی
در چنین شرایطی، موضوع انسجام ملی و همبستگی میان دولت و ملت بیش از هر زمان دیگری به عنوان یک ضرورت راهبردی مورد توجه قرار گرفته و نقش تعیین کنندهای در مدیریت فضای داخلی و عبور از بحران پیشآمده یافته است. تحلیلگران معتقدند نحوه کنش نیروهای سیاسی، رسانهای و اجتماعی در این دوره میتواند اثر مستقیمی بر سطح تابآوری ملی داشته باشد. در همین راستا، «آرمان ملی» با احمد مازنی، رئیس اسبق کمیسیون فرهنگی مجلس و فعال سیاسی اصلاحطلب، درباره ابعاد مختلف انسجام اجتماعی، چالشهای پیشرو و الزامات حفظ وحدت ملی در شرایط کنونی گفتوگو کرده که میخوانید.
*ارزیابی شما از انسجام ملی و وحدت مردم در «جنگ رمضان» چیست؟
در هر دورهای که کشور با بحران مواجه شده، نخستین پیامد آن شکلگیری وحدت حول منافع ملی بوده است؛ چه در بحرانهای طبیعی مانند زلزله و چه در جنگهای تحمیلی. همانطور که در جنگ تحمیلی ۸ ساله و در دیگر درگیریها شاهد بودیم، در این مقطع نیز جریانهای مختلف سیاسی در مواجهه با مداخله خارجی، اختلافات داخلی را کنار گذاشتند و نوعی آتشبس سیاسی شکل گرفت. حتی برخی گروهها و چهرههای منتقد در داخل و خارج از کشور، با وجود اختلاف نظر، در کنار ملت ایران ایستادند و مرز خود را با جبهه دشمن مشخص کردند.
*آیا همه جریانها در این انسجام نقش داشتند؟
البته در این میان، افرادی نیز بوده و هستند که در نقش ستون پنجم دشمن عمل میکنند، اما این افراد نماینده مردم ایران نیستند و اشتراکشان با ملت صرفاً در زبان است. یکی از نمادهای انسجام ملی در این دوره حضور گسترده مردم در خیابانهاست. آنها با وجود تهدیدات و حتی در شرایط بمباران، در صحنه حضور داشتند و با شعارهایی در حمایت از کشور، همبستگی خود را نشان دادند. پس از برقراری آتشبس، نشانههایی از بروز اختلاف نظرها دیده میشود و لازم است رسانهها، احزاب و چهرههای تأثیرگذار با دقت بیشتری عمل کنند تا به انسجام ملی آسیب وارد نشود. به گفته او، حفظ اعتماد به فرماندهی و مسئولان، چه در میدان نظامی و چه در عرصه دیپلماسی، ضروری است و نباید این اعتماد تحت تأثیر اختلافات سیاسی تضعیف شود.
*چه راهکارهایی برای حفظ انسجام اجتماعی پیشنهاد میکنید؟
نخستین گام، ایجاد و تقویت اعتماد میان مردم و مسئولان، بهویژه در سطح فرماندهی کلان کشور است؛ اعتمادی که باید بهصورت مستمر حفظ و تقویت شود. رسانهها، بهخصوص رسانه ملی، باید اخبار را بهموقع، دقیق و فارغ از نگاههای جناحی در اختیار مردم قرار دهند تا شهروندان برای دریافت اطلاعات به رسانههای خارجی رجوع نکنند. در شرایط کنونی پنهانکاری خبری کارآمد نیست و بهتر است اطلاعات در چارچوب منافع ملی از طریق رسانههای داخلی منتشر شود. در شرایط فعلی، انتظار میرود به پاس همراهی اقشار مختلف مردم، از جمله منتقدان، زمینهای فراهم شود تا هم ایرانیان خارج از کشور بتوانند با اطمینان بازگردند و هم زندانیان سیاسی آزاد شوند تا فضای همدلی و انسجام تقویت شود. پس از پایان بحران نیز، نباید جناحهای سیاسی دستاوردها را به نفع خود مصادره کنند، بلکه باید پیروزیها به نام ملت ایران ثبت شود و همه اقشار در منافع آن سهیم باشند؛ بهویژه مردمی که در صحنه حضور داشتهاند. همچنین توجه به اقتصاد کلان، بهبود معیشت، ایجاد اشتغال، اصلاح رفتار در چارچوب قانون اساسی، مدیریت پروندههای مهمی مانند موضوع هستهای و روابط بینالملل و در کنار آن تقویت توان دفاعی بهویژه در حوزه پدافند، از جمله اقداماتی است که در مجموع میتواند به حفظ و تقویت انسجام ملی کمک کند.
*مهمترین آفتهای تهدیدکننده انسجام ملی چیست؟
یکی از مهمترین آسیبها، طرح سخنان و مواضع بیموقع است؛ بهگونهای که حتی یک اظهارنظر به ظاهر دلسوزانه، اما نابهنگام میتواند زمینهساز شکاف و دوقطبی در جامعه شود. دوقطبی به معنای صرفِ اختلافنظر یا وجود دیدگاههای متفاوت نیست، بلکه زمانی شکل میگیرد که تقابلهای جناحی به حدی برسد که طرفین صرفاً برای مخالفت با یکدیگر، حتی واقعیات را انکار کنند. این نوع نگاه جناحی و تقابلی، سم مهلک برای انسجام ملی است. یکی دیگر از آفتها، ایجاد این احساس در میان مردم است که دستاوردها و مشارکتهای عمومی به نفع یک جریان خاص مصادره میشود. اگر شهروندان تصور کنند حضورشان در رویدادهایی مانند راهپیماییها، انتخابات یا سایر عرصهها بهطور یکجانبه تفسیر میشود، این موضوع در بلندمدت به کاهش مشارکت و تضعیف وحدت اجتماعی منجر خوا هد شد. شرایط اقتصادی و سطح رفاه مردم نقش مهمی در حفظ انسجام دارد. در صورتی که افراد با مشکلات معیشتی جدی مواجه باشند، امکان سوءاستفاده از این وضعیت افزایش پیدا میکند و این موضوع میتواند به شکافهای اجتماعی دامن بزند. بنابراین، کاهش فاصله طبقاتی و بهبود وضعیت اقتصادی از الزامات مهم حفظ وحدت است.
*نقش رسانههای غیردولتی در این میان چیست؟
ایجاد فضای فعالیت برای رسانههای آزاد و غیردولتی از دیگر عوامل مؤثر است. رسانههایی که در چارچوب قانون فعالیت میکنند، باید امکان حضور و تولید محتوا در عرصه صوتی و تصویری داشته باشند تا تنوع دیدگاهها به رسمیت شناخته شود و از انحصار خبری جلوگیری شود. مجموعه این عوامل، در کنار مدیریت صحیح اختلافنظرها، میتواند از شکلگیری شکافهای عمیق جلوگیری کرده و به تقویت انسجام ملی کمک کند.
*پیشبینی شما از شرایط فعلی و عملکرد مسئولان چیست؟
اگر بخواهم ارزیابی کلی داشته باشم، بالاترین نمره را به انسجام ملی در میان ارکان مختلف حاکمیت از جمله دولت، قوه مقننه، قوه قضائیه، رهبری و نیروهای مسلح میدهم؛ چراکه در بخشهای مختلف، هماهنگی و همافزایی قابل توجهی مشاهده میشود. یکی از نکات مهمی که در این دوره نمایان شد، این بود که اداره کشور مبتنی بر یک سیستم و ساختار است، نه صرفاً متکی به یک فرد. در شرایط بحرانی نیز این ساختار توانست کارآمدی خود را نشان دهد و کشور بدون اختلال جدی مدیریت شد.
*عملکرد بخشهای مختلف کشور در این دوره را چگونه ارزیابی میکنید؟
در حوزههای مختلف از جمله تأمین کالا، حملونقل و مدیریت جابهجاییهای گسترده مردم، عملکرد قابل قبولی ثبت شد و کمبود جدی احساس نشد. همچنین با وجود فشارها و تهدیدات، نیروهای نظامی توانستند اقتدار و بازدارندگی کشور را به نمایش بگذارند. همچنین روند هدایت امور با صلابت ادامه دارد و تیمهای اجرایی و مذاکرهکننده نیز از توانمندی لازم برخوردارند. هر فرد یا نهادی که از سوی نظام در عرصههای مختلف فعالیت میکند، نماینده اراده ملی است و باید مورد حمایت قرار گیرد. با وجود تداوم تهدیدات و مشکلات، مدیریت و تدبیر در حال پیشبرد امور است و انتظار میرود این مسیر با همراهی مردم ادامه پیدا کند. از مردم میخواهم ضمن حفظ همدلی، برای موفقیت مسئولان در انجام وظایف خود دعا کنند.
