مأموریت گروسی در ایران باید زیر ذرهبین باشد
از یکسو دوطرف همچنان مسیر گفتوگو را باز نگه داشتهاند و از سوی دیگر، آمریکا در حال انتقال تجهیزات نظامی سنگین به منطقه است. همزمان ایران نیز اعلام کرده در صورت هرگونه تجاوز به خاک کشور، پاسخ در بالاترین سطح داده خواهد شد؛ پاسخی که میتواند ابعاد منطقهای پیدا کند. با این حال، پالسهایی از هر دو سوی ماجرا شنیده میشود که نشان میدهد هنوز امید به حلوفصل پرونده از مسیر دیپلماسی وجود دارد. ایران اعلام کرده آماده است نگرانیهای غرب درباره برنامه هستهای خود را برطرف کند، اما در مقابل، انتقادهایی نسبت به عملکرد آژانس بینالمللی انرژی اتمی مطرح است. برخی تحلیلگران معتقدند آژانس در مقاطعی که تهران و واشنگتن در حال مذاکره بودند، با انتشار گزارشهای تنشآلود، فضا را ملتهب کرده و حتی بهانههایی برای اقدامات نظامی علیه تأسیسات هستهای ایران فراهم آورده است. از اینرو، این دیدگاه مطرح است که اگر پرونده هستهای باردیگر در دستور کار جدی قرار گیرد، باید نسبت به رویکرد مدیرکل کنونی آژانس حساسیت بیشتری نشان داد و اجازه نداد روند دیپلماسی به سمت تقابل نظامی منحرف شود.
*جنگ میشود یا توافق؟
یک کارشناس ارشد روابط بینالملل در پاسخ به اینکه سرنوشت مذاکرات ایران و آمریکا به جنگ منتهی میشود یا صلح، به «آرمان ملی» گفت: «جنگ یا توافق، ارتباط مستقیم با اراده طرفهای مذاکرهکننده دارد. در طرف ایرانی این اراده برای رسیدن به توافق وجود دارد. ایران با برنامه و منطق مشخص وارد مذاکرات شده، چارچوب گفتوگو را تعیین کرده و اعلام کرده اگر نتیجه مذاکرات به لغو تحریمها بینجامد، آماده است اقداماتی را برای اطمینانبخشی درباره صلحآمیز بودن برنامه هستهای خود انجام دهد.» محسن پاکآیین اظهارکرد: «در طرف مقابل، اما نوعی تناقض در رفتار دیده میشود. این رفتارها نشان میدهد ارادهای قوی و منسجم برای رسیدن به توافق وجود ندارد. نقش رژیم صهیونیستی و شخص بنیامین نتانیاهو در این زمینه قابل توجه است و به نظر میرسد لابی اسرائیل و توجه رئیسجمهور آمریکا به منافع اسرائیل، بر اراده واشنگتن سایه انداخته است».
* گروسی در مذاکرات
محسن پاکآیین در ادامه، با اشاره به افزایش اظهارنظرهای مدیرکل آژانس همزمان با اوج گرفتن مذاکرات، بیان داشت: «آنچه نگرانکننده است، ورود آقای گروسی به این مرحله از پرونده هستهای است. ایشان اعلام کردهاند که بازرسان آژانس باید به تهران سفر کرده و از تأسیسات مورد حمله بازدید کنند و به سؤالات بیپاسخ پاسخ داده شود. این مواضع میتواند بر روند مذاکرات تأثیر بگذارد». وی افزود: «بهنظر میرسد گروسی در حال اتخاذ مواضعی است که با مسیر گفتوگوی مستقیم میان ایران و آمریکا همراستا نیست و ممکن است اقداماتی انجام دهد که مطلوب روند دیپلماسی نباشد».
* رویکرد مدیرکل آژانس
سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان در ادامه تصریح کرد: «با توجه به سابقه عملکرد آقای گروسی و گزارشهایی که پیش از جنگ ۱۲ روزه ارائه شد و برخی آن را زمینهساز فشارهای بعدی میدانند، در داخل ایران نگاه انتقادی نسبت به رویکرد ایشان وجود دارد. مجلس شورای اسلامی نیز در واکنش به همین نگرانیها، مصوبهای درباره محدودسازی همکاری با آژانس تصویب کرده است». پاکآیین تأکید کرد: «در چنین شرایطی اعتمادسازی باید دوطرفه باشد. اگر مدیرکل آژانس رویکردی کاملا بیطرفانه و حرفهای در پیش نگیرد، طبیعی است که تردیدها نسبت به اهداف و نتایج بازرسیها افزایش یابد».
* حساسیت به بازرسیها
این کارشناس روابط بینالملل ادامه داد: «این نگرانی وجود دارد که سفر احتمالی مدیرکل آژانس به ایران، به جمعآوری اطلاعاتی منجر شود که در فضای پرتنش کنونی مورد سوءاستفاده قرار گیرد؛ بنابراین ضروری است که هرگونه همکاری در چارچوبهای دقیق حقوقی و با حساسیت کامل انجام شود».
* گزارش آژانس
پاکآیین در پایان خاطرنشان کرد: «اگر پس از انجام بازرسیها، گزارشی منتشر شود که در آن اعلام شود آژانس همچنان قانع نشده و سؤالاتی بیپاسخ مانده است، این موضوع میتواند بهانهای برای افزایش فشارها یا حتی اقدامات تنشآفرین جدید باشد. از اینرو، ورود مدیرکل آژانس به این مرحله حساس باید با دقت مدیریت شود تا روند شکلگرفته میان ایران و آمریکا دچار اختلال نشود».
* در نهایت
در مجموع، فضای حاکم بر روابط تهران و واشنگتن ترکیبی از تهدید و فرصت است؛ از یکسو مذاکرات ادامه دارد و از سوی دیگر، سایه بیاعتمادی و تحرکات نظامی بر آن سنگینی میکند. اینکه این مسیر به توافقی پایدار ختم شود یا به تشدید تنشها بینجامد، بیش از هر چیز به میزان اراده سیاسی طرفین و نحوه مدیریت بازیگران تأثیرگذار در این پرونده بستگی دارد.
