پیش‌مذاکره مثبت!

حسین کنعانی‌مقدم؛ تحلیلگر مسائل بین‌الملل نوشت: ایران و آمریکا دور دوم مذاکرات هسته‌ای را در شرایطی آغاز می‌کنند که در گذشته آمریکایی‌ها به میز مذاکرات هسته‌ای شلیک کردند و عملا تاسیسات هسته‌ای ایران را تخریب کردند. اکنون، اما با پا در میانی کشور‌های عربی مرحله جدیدی از مذاکرات آغاز شده است که به نظر فنی است. روند مذاکرات به سمت بحث هسته‌ای پیش می‌رود و جلسه فنی بین مقامات ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در حال پیشروی است و این خود گام مثبتی برای پایان دادن به مباحثی است که طی سال‌های اخیر بیشتر جنبه سیاسی به خود گرفته بود.

در شرایطی که طرف‌های غربی، به‌ویژه آمریکایی‌ها، همواره اعلام می‌کنند که مسأله ایران پیچیده است، ورود به گفت‌و‌گو‌های فنی می‌تواند بخشی از این پیچیدگی را کاهش دهد و پرونده را از فضای رسانه‌ای و سیاسی به مسیر کارشناسی بازگرداند. در واقع هر زمان که تعامل ایران با آژانس در چارچوب‌های حرفه‌ای و فنی پیش رفته، امکان تفاهم نیز بیشتر فراهم شده است. اختلافات موجود عمدتا ناشی از برداشت‌های متفاوت و بعضا فشار‌های سیاسی بیرونی بوده است. اگر این بار نیز دو طرف بتوانند بر سر موضوعات باقی‌مانده به درک مشترک برسند، بسیاری از بهانه‌ها برای تداوم فشار‌های سیاسی از میان خواهد رفت.

از سوی دیگر، آمریکایی‌ها همواره تلاش کرده‌اند مسأله هسته‌ای ایران را به عنوان پرونده‌ای پیچیده و چندلایه معرفی کنند؛ در حالی که بخش مهمی از این پیچیدگی ناشی از بی‌اعتمادی متقابل و رویکرد‌های متناقض غرب بوده است. چنانچه تفاهمی میان ایران و آژانس حاصل شود، عملا یکی از مهم‌ترین ابزار‌های فشار سیاسی کاهش می‌یابد و مسیر برای گفت‌و‌گو‌های بعدی هموارتر می‌شود. در این چارچوب، مذاکرات ژنو نیز می‌تواند گام مثبتی در جهت دستیابی به تفاهم نهایی باشد. روشن است که هرگونه توافق پایدار نیازمند حل‌وفصل مسائل فنی در سطح کارشناسی است.

وقتی آژانس به عنوان نهاد ناظر فنی اعلام کند که همکاری‌ها در مسیر قابل قبول پیش می‌رود، زمینه برای تصمیم‌گیری‌های سیاسی نیز فراهم‌تر خواهد شد؛ بنابراین می‌توان گفت پیشرفت در گفت‌و‌گو‌های فنی میان ایران و آژانس نه تنها یک اقدام تاکتیکی، بلکه یک حرکت راهبردی در جهت کاهش تنش‌هاست. اگر این روند استمرار یابد و از مداخلات سیاسی مصون بماند، می‌تواند مقدمه‌ای برای شکل‌گیری تفاهمی گسترده‌تر در سطح بین‌المللی باشد و مذاکرات ژنو را به نقطه‌ای تعیین‌کننده در مسیر حل‌وفصل نهایی پرونده هسته‌ای ایران تبدیل کند.