حریم پایتخت؛ در جست‌وجوی نظم و توازن در سایه طرح ساختاری
سال‌ها پیش، در سال ۱۳۹۶، با تصویب «طرح راهبردی حریم» در شورای عالی معماری و شهرسازی، گویی «قانون اساسی» این منطقه تدوین شد؛ سندی بنیادین که چشم‌انداز ما را ترسیم کرد، اما هر قانون اساسی برای تبدیل شدن به واقعیت، نیازمند مکانیسم‌های اجرایی و جزئیات ساختاری است.
پس از ده سال انتظار و تلاش‌های مستمر، با تصویب «طرح ساختاری حریم پایتخت» در صحن شورای اسلامی شهر تهران، گام نخست برای خروج از سال‌ها بلاتکلیفی برداشته شد. اگر طرح راهبردی را «روح» مدیریت حریم بدانیم، طرح ساختاری اکنون «کالبد» و «سازه»ای است که آن روح را در قالب ضوابط پهنه‌بندی، برنامه‌های تفصیلی و دستورالعمل‌های اجرایی، به واقعیت تبدیل می‌کند.
از منظر مدیریتی، ما با یک چرخه کاملِ برنامه‌ریزی روبرو هستیم: از «طرح جامع» به «طرح راهبردی» و اکنون به «طرح ساختاری». این زنجیره، تضمین‌کننده آن است که توسعه در حریم پایتخت دیگر نه بر اساس تصمیمات تک‌بعدی و موقتی، بلکه بر مبنای یک منطق علمی و نظام‌مند پیش برود. این طرح، پس از تصویب نهایی در شورای عالی شهرسازی، به «ملاک عمل» تمام شهرداری‌ها و نهادهای ذی‌ربط تبدیل خواهد شد تا هرگونه تداخل در هدایت و کنترل محدوده حریم پایتخت به حداقل برسد.
اما فراتر از متون فنی و جداول پهنه‌بندی، این اتفاق به معنای «احترام به حق شهروندی» در شهرهای اقماری است. حریم پایتخت نباید تنها به عنوان حاشیه یا فضای پشتیبان دیده شود؛ بلکه باید به عنوان یک منطقه کلان‌شهری با هویت مستقل اما هم‌افزا مدیریت شود. ما در حال گذار از دوران «مدیریت بحران» به دوران «مدیریت برنامه‌ریزی شده» هستیم.
در کنار این دستاورد، نگاه ما به آینده، جامع‌تر از یک سند شهری است. پیگیری اصلاح قانون تعاریف محدوده و حریم توسط نمایندگان محترم مجلس، تکه گم‌شده‌ای است که با تکمیل آن، زیرساخت‌های قانونی این طرح ساختاری مستحکم‌تر خواهد شد.
با تصویب این طرح، برای نخستین بار در تاریخ مدیریت شهری منطقه، حریم تهران دارای برنامه‌ای مشخص و سندمند است. ما اکنون ابزاری در دست داریم تا توسعه را نه یک اتفاق تصادفی، بلکه یک هنر مهندسی‌شده برای ارتقای کیفیت زندگی میلیون‌ها شهروند در حریم پایتخت بنا کنیم.
* مدیرکل حریم معاونت شهرسازی و معماری شهرداری تهران
