بازار‌ها در تب و تاب مذاکرات

 حضور ناو، هواپیما، تجهیزات جنگی آمریکا در منطقه با تهدید‌های جدی برای حمله به ایران، از جمله دلایل اصلی این امر بوده که در نهایت به التهابات جدی در سطح کلان، به خصوص بازار‌های طلا و ارز و... انجامیده است. به گزارش «آرمان ملی»، تشدید تنش‌های منطقه با حضور آمریکا و برخی از هم‌پیمان‌هایش با اظهارات جدی ترامپ برای حمله به ایران، باعث شکل‌گیری شدیدترین تنش و التهابات در سال‌های اخیر در منطقه شده است. هرچند با ابراز تمایل دو کشور برای مذاکرات، اندکی از داغی حمله احتمالی و تنش‌های منطقه کاسته است، اما همچنان سایه تنش در منطقه، به عنوان یک متغیر موثر باعث تاثیرات شدید بر بازار‌های مالی و همچنین قیمت نفت در سطح بین‌المللی شده است. هرچند کارشناسان معتقدند؛ خبر‌های مرتبط با تنش‌زدایی یا تشدید تنش‌های سیاسی، می‌توانند مسیر شاخص‌ها را در کوتاه‌مدت و حتی میان‌مدت تغییر دهند که البته هیچ پیش بینی دقیقی در این رابطه نمی‌توان ارائه داد، اما در صورت شکل‌گیری چشم‌انداز مثبت از مذاکرات، قطعاً اثر آن در کاهش ریسک‌های سیستماتیک بازار‌های مالی به سرعت آشکار می‌شود. البته در روز‌های اخیر، آنچه فضای بازار‌ها را ملتهب‌تر کرده، تنها اخبار رسمی از روند مذاکرات نبوده، بلکه مجموعه‌ای از خبرها، گمانه‌زنی‌ها و تحولات امنیتی نیز به این التهاب دامن زده است. حضور پررنگ ناوها، هواپیما‌ها و تجهیزات جنگی آمریکا در منطقه و انتشار اخبار مرتبط با تهدید‌های جدی درباره احتمال حمله به ایران، فضای روانی بازار را به‌شدت متشنج کرده است. چنین فضایی باعث شده فعالان اقتصادی، بیش از هر چیز، به دنبال پوشش ریسک و حفظ ارزش دارایی‌های خود باشند؛ رفتاری که معمولا به افزایش تقاضا در بازار‌های ارز و طلا منجر می‌شود.

سیگنال‌های سیاسی به اقتصاد

بر اساس آنچه که تاکنون صورت گرفته است، در بازار‌های مالی، هرگونه اظهارنظر‌های دو کشور ایران و آمریکا؛ با تاثیرگذاری جهانی همراه بوده است و باعث ایجاد موج واکنشی در بازار‌ها شده است. در این بین مذاکرات دوطرفه یا هرگونه اشاره به رویکرد‌های جدید در این زمینه، می‌تواند به عنوان یک سیگنال قوی به بازار‌ها ارسال شود، که می‌توانند نه تنها انتظارات کوتاه‌مدت را تحت تأثیر قرار دهند، بلکه مسیر حرکتی بازار‌ها را در بازه زمانی میان‌مدت هم تغییر دهند. در این بین، در صورتی که انتظار بهبود روابط و کاهش تنش‌ها شکل گیرد، این امر می‌تواند به مثابه یک عامل کاهش‌دهنده ریسک در بازار‌های مالی تلقی شود و در نتیجه، اعتماد سرمایه‌گذاران را افزایش دهد و در متغیر‌های بنیادین اقتصادی اثر داشته باشد که البته از تحولات سیاسی و امنیتی منطقه‌ای و بین‌المللی نشأت گرفته است. در این راستا، مذاکرات ایران و آمریکا بار دیگر به یکی از اصلی‌ترین متغیر‌های اثرگذار بر انتظارات فعالان اقتصادی و سرمایه‌گذاران تبدیل شده و فضای بازار‌ها را به‌شدت تحت‌تأثیر قرار داده است.

تاثیر تحولات بر بورس

بر اساس این گزارش، بورس تهران به‌عنوان بازاری که ذاتاً بیش از سایر بازار‌ها به آینده واکنش نشان می‌دهد، از نخستین بخش‌هایی بوده که سیگنال‌های سیاسی را دریافت کرد به گونه‌ای که هر خبر یا شایعه درباره احتمال تنش‌زدایی یا تشدید اختلافات میان ایران و آمریکا، به‌سرعت در قیمت سهام و شاخص‌ها منعکس شد و به باور تحلیلگران، دلیل این واکنش سریع را باید در نقش ریسک‌های سیستماتیک جست‌و‌جو کرد که بخش مهمی از نرخ تنزیل مورد استفاده سرمایه‌گذاران را تشکیل می‌دهند. بر این اساس، زمانی که چشم‌انداز مذاکرات مثبت ارزیابی می‌شود، این ریسک‌ها کاهش می‌یابند و در نتیجه، ارزش ذاتی سهام بر اساس مدل‌های تحلیلی افزایش پیدا می‌کند. برعکس، با افزایش احتمال تنش یا درگیری، نرخ تنزیل بالا می‌رود و فشار فروش در بازار سهام تشدید می‌شود. هرچند تحلیلگران بازار سرمایه معتقدند؛ بورس تهران در مقطع کنونی بیش از هر زمان دیگری به اخبار سیاسی حساس شده است. صنایع مختلف، بسته به میزان وابستگی‌شان به تحولات بین‌المللی، واکنش‌های متفاوتی نشان می‌دهند. گروه‌هایی که از کاهش تحریم‌ها و بهبود روابط خارجی منتفع می‌شوند، با هر خبر مثبت از مذاکرات مورد توجه قرار می‌گیرند، در حالی که با انتشار اخبار منفی، فشار فروش به‌سرعت در این نماد‌ها افزایش می‌یابد و در نهایتاین رفت وبرگشت‌های سریع قیمتی، ریسک فعالیت کوتاه‌مدت و نوسان‌گیری را به‌شدت بالا برده است.

تکانه‌های تحولات بر ارز

از طرفی، بازار ارز آزاد هم طی این مدت یکی از شدیدترین نوسانات خود را تجربه کرده است. دلار طی چند روز اخیر حتی در مقطعی به سطح قیمت پیش از قشون کشی آمریکا رسیده بود، بار دیگر تحت‌تأثیر اخبار سیاسی مسیر صعودی در پیش گرفت که البته با انتشار خبر‌هایی مانند مورد حمله قرار گرفتن یک پهپاد ایرانی توسط آمریکا، گمانه‌زنی درباره احتمال لغو مذاکرات، تغییر محل گفت‌و‌گو‌ها از ترکیه به عمان و اختلاف‌نظر‌های دیگر در شکل‌گیری موج جدیدی از انتظارات تورمی و ارزی نقش داشته‌اند. نتیجه این فضای ملتهب، افزایش سریع قیمت دلار در بازار آزاد و رسیدن آن به سطوحی بوده که بار دیگر باعث نوسانات شدید قیمت دلار در کشور شد و توجه دلالان و حتی خریداران جزو را نیز به خود جلب کرد و باعث سرگردانی آنها برای خرید، فروش یا ... شد. این مساله با توجه به نامعلوم بودن احتمال حمله آمریکا یا بهبود روند مذاکرات، باز هم باعث شد تا مردم سرگردان، باز هم تصمیماتی را برای خرید یا فروش ذخایر ارزی خود به منظور حفظ ارزش نقدینگی خود به خصوص با تشدید احتمال جنگ، اخذ کنند.

طلا در تلاطم

اما این نوسانات تنها به بازار ارز محدود نمانده و بازار طلا نیز همزمان دچار تلاطم شده است. طلا که در اقتصاد ایران همواره به‌عنوان یکی از پناهگاه‌های سنتی سرمایه شناخته می‌شود، در چنین شرایطی با رفتار‌های هیجانی بیشتری مواجه می‌شود. افزایش نگرانی‌ها نسبت به آینده سیاسی و امنیتی، معمولاً تقاضا برای طلا را تقویت می‌کند. اما در روز‌های اخیر، نوسانات شدید و بعضا غیرعادی قیمت‌ها نشان‌دهنده سردرگمی و احتیاط بالای فعالان این بازار بوده است. حتی صندوق‌های سرمایه‌گذاری مبتنی بر طلا نیز که در سال‌های اخیر به یکی از ابزار‌های محبوب برای سرمایه‌گذاری غیرمستقیم تبدیل شده‌اند، با خروج سرمایه مواجه شده‌اند؛ پدیده‌ای که نشان می‌دهد بخشی از سرمایه‌گذاران ترجیح داده‌اند در شرایط پرابهام فعلی، نقدینگی خود را حفظ کنند. صاحبنظران، بر این اعتقاد هستند که آنچه امروز در بازار‌های ایران مشاهده می‌شود، نمونه‌ای بارز از غلبه عوامل غیراقتصادی بر متغیر‌های اقتصادی است. هرچند تأثیرپذیری بازار‌های داخلی از تحولات سیاسی موضوع تازه‌ای نیست، اما شدت و دامنه نوسانات اخیر، آن را به یکی از بی‌سابقه‌ترین دوره‌ها در سال‌های اخیر تبدیل کرده است. در چنین فضایی، تحلیل‌پذیری بازار‌ها کاهش می‌یابد و رفتار‌های هیجانی جایگزین تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر تحلیل می‌شود.

توصیه و پیش‌بینی‌ها

قطعا در این میان، بازار‌های موازی نیز وضعیت مشابهی را تجربه می‌کنند. ارز، طلا و حتی برخی بازار‌های دارایی دیگر، بیش از آنکه به متغیر‌های بنیادین مانند عرضه و تقاضای واقعی واکنش نشان دهند، تابع انتظارات و فضای روانی شده‌اند. این موضوع باعث شده پیش‌بینی رویکرد‌ها در این حیطه حتی در کوتاه‌مدت نیز دشوار شود. بسیاری از فعالان حرفه‌ای بازار بر این باورند که در چنین شرایطی، هرگونه اقدام شتاب‌زده برای خرید یا فروش، می‌تواند با ریسک‌های جدی همراه باشد؛ ریسک‌هایی که گاه به زیان‌های سنگین منجر می‌شود. در این میان، توصیه غالب کارشناسان به سرمایه‌گذاران، احتیاط و پرهیز از تصمیم‌گیری‌های هیجانی است. تجربه دوره‌های مشابه در گذشته نشان داده است که بازار‌ها پس از فروکش‌کردن شوک‌های سیاسی، معمولا به تعادل نسبی بازمی‌گردند و قیمت‌ها به سطوحی نزدیک‌تر به واقعیت‌های اقتصادی رو می‌کنند. با این وجودریال زمانبندی این بازگشت و مسیر آن، به‌شدت به روند تحولات سیاسی و نتیجه مذاکرات وابسته است. در نهایت توصیه تحلیلگران در این راستا این است که؛ چنانچه، چشم‌انداز مذاکرات ایران و آمریکا به سمت توافق و تنش‌زدایی حرکت کند، می‌توان انتظار داشت که بخشی از ریسک‌های سیستماتیک از فضای بازار‌ها خارج شود، قطعا چنین وضعیتی می‌تواند به آرامش نسبی در بازار ارز و طلا و بهبود انتظارات در بورس منجر شود. کاهش ریسک سیاسی، علاوه بر تأثیر روانی، از منظر تحلیلی نیز ارزش دارایی‌ها را افزایش می‌دهد و زمینه را برای بازگشت سرمایه‌گذاران بلندمدت فراهم می‌کند. ولی در عین حال با تشدید تنش‌ها یا افزایش احتمال درگیری نظامی، بازار‌ها ممکن است وارد فاز جدیدی از نوسانات شدید شوند؛ فازی که مدیریت ریسک در آن برای فعالان اقتصادی به‌مراتب دشوارتر خواهد بود.

پرهیز از تصمیمات احساسی

اما بسیاری از صاحبنظران معتقدند؛ آنچه امروز در بازار‌های ایران جریان دارد، بیش از هر چیز بازتابی از عدم ثبات بالاست. نااطمینانی نسبت به آینده سیاسی، امنیتی و اقتصادی، متغیری است که رفتار سرمایه‌گذاران را شکل می‌دهد و مسیر قیمت‌ها را تعیین می‌کند. در چنین شرایطی، بازار‌ها بیش از آنکه به تحلیل‌های کلاسیک پاسخ دهند، به اخبار و شایعات واکنش نشان می‌دهند و در نتیجه همین موضوع باعث شده بسیاری از کارشناسان، فعالیت‌های پرریسک مانند نوسان‌گیری کوتاه‌مدت یا انجام معاملات بزرگ را در شرایط کنونی توصیه نکنند. اما آنگونه که بازار‌های مالی ایران بار‌ها نشان داده‌اند که در برابر شوک‌های سیاسی واکنش‌های تند و سریع دارند، اما در عین حال، ظرفیت بالایی برای بازگشت به تعادل نیز از خود بروز داده‌اند. آنچه می‌تواند مسیر آینده را مشخص کند، شفاف‌ترشدن چشم‌انداز مذاکرات و کاهش سطح تنش‌های منطقه‌ای است. قطعا تا زمان انتشار این گزارش، همچنان شاهد تغییراتی در این بازار خواهیم بود که نشات گرفته از اظهارنظر‌ها و تحولات منطقه در نتیجه مذاکرات خواهد بود، اما در نهایت به نظر می‌رسد احتیاط، مدیریت ریسک و پرهیز از تصمیم‌های احساسی، مهمترین راهبرد برای فعالان بازار‌های دارایی و مالی کشور باشد.