تبعات بازی اروپا در پازل کاخ سفید

 اگرچه اتحادیه اروپا در مقاطعی تلاش کرده است نقش متوازنی میان تعهداتی که به آمریکا دارد و حفظ کانال‌های گفت‌وگو با تهران داشته باشد اما تشدید اختلافات بر سر موضوعاتی چون برنامه هسته‌ای، جنگ اوکراین و تحولات منطقه‌ای فضای تعامل میان دو طرف را به‌طور محسوسی محدود کرده است. در این چارچوب، بحث‌ها و اقدامات مرتبط با اعمال تحریم‌های جدید، به‌ویژه در ارتباط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که از سوی اتحادیه اروپا در دستور کار قرار گرفته است، به یکی از محورهای اصلی مناقشه میان ایران و اروپا تبدیل شده است. از نگاه بسیاری از مقامات و تحلیلگران ایرانی، رویکرد اخیر برخی دولت‌های اروپایی در قبال بازوی نظامی ایران در برابر تهدیدهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، نه‌تنها کمکی به کاهش تنش‌ها نمی‌کند، بلکه می‌تواند به تعمیق شکاف سیاسی و تضعیف مسیرهای دیپلماتیک منجر شود. در همین راستا، مسئولان ایرانی مانند عباس عراقچی، وزیرخارجه با انتقاد از این سیاست‌ها در قبال سپاه، آن را «اشتباه محاسباتی» توصیف کرده است. مقام‌های ایرانی بر این باورند که چنین اقداماتی عملا همسو با راهبرد فشار حداکثری آمریکا، به‌ویژه در دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، قرار دارد. از منظر تهران، اروپا با اتخاذ این مواضع، ناخواسته در پازلی بازی می‌کند که هدف آن افزایش فشار سیاسی و امنیتی بر جمهوری اسلامی است، نه حل‌وفصل اختلافات از مسیر گفت‌وگوها. تحلیلگران ایرانی معتقدند که اتحادیه اروپا، در صورت حفظ استقلال راهبردی خود، می‌تواند نقشی سازنده‌تر در مدیریت بحران‌ها داشته باشد. با این حال، تداوم رویکردهای تنبیهی و امنیت‌محور، چشم‌انداز احیای اعتماد متقابل و بازگشت به تعامل موثر را با ابهام‌های جدی مواجه ساخته است. ابهام‌هایی که آینده روابط ایران و اروپا را در هاله‌ای از عدم قطعیت فرو برده است. در ادامه این گزارش به واکنش‌های جمهوری اسلامی در قبال اروپا خواهیم پرداخت. 

مصوبه ضد سپاه

همان‌طوری که اشاره کردیم روابط تهران و اتحادیه اروپا در ادوار اخیر همواره به سمت کمرنگ شدن و در برخی مواقع شاهد قطع ارتباط هم بودیم و حالا کار به تحریم بازوی نظامی ایران یعنی سپاه پاسداران رسیده است. در این مورد کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا اعلام کرد که وزرای خارجه اتحادیه اروپا با قرار دادن نام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران در لیست گروه‌های تروریستی موافقت کرده‌اند. بنابر گزارش خبرگزاری‌های داخلی در ادامه باید اضافه کنیم که وزیران خارجه این اتحادیه همچنین به بهانه دست داشتن نهادهای امنیتی ایران در رخدادهای ۱۸ و ۱۹ دی تحریم‌هایی را علیه افراد و نهادهای ایران وضع کردند. این اقدام بر خلاف رویه‌های حقوقی در اتحادیه اروپا و صرفا به بهانه‌های سیاسی انجام شده است. طبق مقررات اتحادیه اروپا، این بلوک نمی‌تواند یک سازمان ملی را بدون حکم دادگاه یک کشور عضو به عنوان نهاد تروریستی معرفی کند. بسیاری از تحلیلگران معتقدند که این تصمیم اتحادیه اروپا در حالی گرفته شده که وزیران خارجه اروپا خشونت‌ها و حملات ضد انسانی وابستگان موساد علیه نیروهای امنیتی و مردم عادی در جریان اعتراضاتِ به رسمیت شناخته شده توسط دولت را نادیده گرفته‌اند. 

اشتباه استراتژیک اروپایی‌

تهران هم همچنان در برابر این تهدیدها و مصوبات تلاش دارد تا طرف‌های اروپایی را به‌جای حضور در پازل آمریکا به مسیر گفت‌وگو تاکید می‌کند. عراقچی، دیپلمات ارشد ایران در حالی که در استانبول حضور دارد، درباره اقدام اتحادیه اروپا در برچسب‌زنی به سپاه پاسداران گفت: «حقیقت این است که اروپا قاره‌ای رو به افول است و نقش خود را در سطح بین‌المللی از دست داده و هر روز بیشتر آن را از دست می‌دهد و تعجب‌آور است که خودشان نیز به این روند دامن می‌زنند. این موضوع نشان می‌دهد که اروپا نه درک درستی از شرایط بین‌المللی دارد، نه درک درستی از شرایط منطقه ما و نه شناخت درستی از منافع خود. تصمیمی که آنها گرفتند یک اشتباه بزرگ راهبردی بود، همانند اشتباه قبلی در موضوع مکانیسم ماشه که موجب شد نقش اروپا در مسائل منطقه ما کمرنگ‌تر شود. به نظر می‌رسد همان‌گونه که بعدا اذعان کردند در موضوع اسنپ‌بک دچار اشتباه شده‌اند، در این مورد نیز به‌زودی به این نتیجه خواهند رسید که تصمیم نادرستی گرفته‌اند.» 

تبعات مصوبه اروپا

همچنان که در ادامه می‌خوانید ایران هم در تلاش است تا بتواند اقدامات متقابلی علیه اتحادیه اروپا انجام دهد. در این مورد علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران روز گذشته و در پیامی در شبکه اجتماعی با اشاره به اقدامات ضدایرانی اتحادیه اروپا نوشت: «اتحادیه اروپا قطعا می‌داند مطابق مصوبه مجلس شورای اسلامی، ارتش کشورهایی که در مصوبه اخیر اتحادیه اروپا علیه سپاه پاسداران مشارکت داشته‌اند، تروریستی محسوب می‌شوند. لذا عواقب آن متوجه کشورهای اروپایی است که به چنین اقدامی دست زدند.» به این مورد هم باید اشاره کنیم که مجلس شورا پیش‌تر در واکنش به اقدامات خصمانه آمریکا و برخی متحدانش، مصوبه‌ای را به تصویب رسانده که بر اساس آن، هرگونه همکاری یا مشارکت کشورها در اقدامات ضدسپاه پاسداران موجب قرار گرفتن نیروهای نظامی آن کشورها در فهرست گروه‌های تروریستی از منظر جمهوری اسلامی ایران می‌شود. 

حل مسالمت‌آمیز تنش‌ها

در این میان برخی صداها از اروپا برای بازگشت به مسیر گفت‌وگو به‌گوش می‌رسد که نشان از امیدواری‌های دیپلماتیک دارد. در این مورد سخنگوی دولت آلمان بر ضرورت حل‌وفصل مسالمت‌آمیز مسائل مرتبط با ایران تأکید کرد. از این‌رو باید اضافه کنیم که برلین درحالی‌ که اخیرا بارها مواضع ضدایرانی اتخاذ کرده، روز جمعه بر ضرورت حل‌وفصل مسالمت‌آمیز مسائل مرتبط با ایران تأکید کرد. اشتفان کورنلیوس، سخنگوی دولت آلمان در یک نشست خبری در برلین گفت: «دولت آلمان به‌طور مستمر با آمریکا در تماس است. صدراعظم آلمان حدود دو هفته پیش نیز در تماس تلفنی با رئیس‌جمهور آمریکا درباره موضوع ایران گفت‌وگو کرد. موضع ما روشن است؛ ما متعهد به حل مسالمت‌آمیز این مناقشه هستیم.»