نیروگاه‌های کوچک؛ راهکار نوین هسته‌ای

پیشرفت‌های فنی ایران در حوزه غنی‌سازی و فناوری هسته‌ای با واکنش‌های تند آمریکا و اسرائیل همراه بوده و این دو کشور بار‌ها نسبت به آن ابراز نگرانی و حتی اقدام نظامی کرده‌اند. واشینگتن و تل‌آویو مدعی هستند که توسعه ظرفیت‌های هسته‌ای صلح‌آمیز ایران می‌تواند به تولید سلاح هسته‌ای منجر شود، ادعایی که تهران همواره آن را رد کرده و نشان داده که برنامه هسته‌ای‌اش کاملا صلح‌آمیز و در چارچوب معاهدات بین‌المللی است. در برابر این فشارها، ایران تلاش کرده با اتکا به همکاری‌های راهبردی خود با کشور‌هایی مانند روسیه، مسیر توسعه دانش هسته‌ای را ادامه دهد. مسکو به‌طور رسمی با تهدید‌های نظامی علیه تأسیسات هسته‌ای ایران مخالفت کرده و تأکید دارد که حل‌وفصل این پرونده باید از طریق دیپلماسی و گفت‌و‌گو انجام شود، نه فشار و تحریم. در همین چارچوب، همکاری هسته‌ای تهران و مسکو وارد مرحله جدیدی شده است. یکی از مهم‌ترین محور‌های این همکاری، بررسی و توسعه «نیروگاه‌های کوچک هسته‌ای» یا SMR است. این نوع نیروگاه‌ها ظرفیت تولید برق کمتری نسبت به نیروگاه‌های بزرگ دارند، اما از نظر ایمنی بالاتر، هزینه کمتر و انعطاف‌پذیری بیشتری برخوردارند و می‌توانند برای مناطق دورافتاده یا کم‌جمعیت بسیار مفید باشند. ایران با مشارکت روسیه در پی آن است که از این فناوری هم برای تأمین انرژی پایدار و هم برای ارتقای دانش فنی داخلی استفاده کند. این در حالی است که آمریکا و اسرائیل تلاش می‌کنند با فشار سیاسی، اقتصادی و تهدید نظامی مانع پیشرفت برنامه هسته‌ای ایران شوند، تهران با تکیه بر همکاری با متحدانی، چون مسکو و تمرکز بر فناوری‌های نوین مانند نیروگاه‌های کوچک هسته‌ای، در مسیر تثبیت جایگاه خود به‌عنوان یک بازیگر مهم در حوزه انرژی هسته‌ای صلح‌آمیز حرکت می‌کند. در این مورد به آخرین تحولات فی‌مابین خواهیم پرداخت. 

ساخت نیروگاه‌های کوچک

به‌ه‌تازگی و بعد از امضای توافق‌نامه‌های راهبردی ایران و روسیه دوکشور تصمیم گرفتند با عاملیت روس‌اتم شروع به ساخت نیروگاه‌های اتمی کوچک مقیاس کنند. در این مورد روزگذشته نماینده تجاری موقت روسیه در ایران با اشاره به چشم‌انداز از توسعه ساخت نیروگاه‌های هسته‌ای در ایران با همکاری مسکو گفت: احداث نیروگاه‌های اتمی کوچک در ایران در حال بررسی است. لکسی اِفیموف، در گفت‌وگویی بیان کرد که توسعه نیروگاه‌های هسته‌ای کوچک با مشارکت روسیه در مناطق دورافتاده و خوشه‌های صنعتی ایران که به واحد‌های بزرگ برق نیاز ندارند، مورد تقاضاست. او در مصاحبه با خبرگزاری ریانووستی گفت: «احداث نیروگاه‌های هسته‌ای کوچک این یک راهکار نوین و پرطرفدار، به‌ویژه برای مناطق دورافتاده و خوشه‌های صنعتی است که به واحد‌های بزرگ برق نیازی ندارند، اما به یک منبع قابل اطمینان و سازگار با محیط زیست برای تامین برق نیاز دارند.»

گروسی و روابط تهران- مسکو

روابطِ نزدیک ایران و روسیه باعث شده تا مسئولان هسته‌ای آژانس در پی استفاده‌های دیپلماتیک از این روابط باشند. در این مورد هفته گذشته رافائل گروسی، مدیرکل آژانس با گفتن اینکه در پیشبرد حل‌وفصل وضعیت پیرامون برنامه هسته‌ای ایران می‌تواند نقش «بسیار مهمی» ایفا کند و او در این باره با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه و دیگر مقامات این کشور در حوزه هسته‌ای و دفاعی گفت‌و‌گو کرده است، بیان داشت: «پیام من در این‌جا همواره ثابت است. روسیه یکی از اعضای امین پیمان ان‌پی‌تی بوده و به‌همراه ایالات‌متحده بیش از ۵۰ سال است که نقشی کلیدی در این مسائل ایفا می‌کند. همچنین روسیه در همه موارد مرتبط با ایران نقشی مهم و گریزناپذیر داشته است.» او با بیان این دیدگاه خود که «مسکو این امکان را دارد که گفت‌وگویی مداوم با ایران داشته باشد»، اضافه کرد: «من به روسیه نمی‌گویم چه کاری انجام دهد، اما می‌توانم بگویم خوشحالم که می‌توانم ارزیابی‌ها و پیام‌های خود را به دولت روسیه منتقل کنم و معتقدم روسیه همواره به‌وضوح از مقررات منع اشاعه حمایت کرده است. این برای من کاملا ضروری است. ما نمی‌توانیم روسیه را به‌عنوان یکی از ارکان نظام منع اشاعه از دست بدهیم. این ضربه‌ای ویرانگر به کل این نظام خواهد بود.»

ادامه همکاری‌های هسته‌ای

همکاری‌ها و تبادل اطلاعات هسته‌ای با توجه به همه تهدید‌ها از سوی غربی‌ها همچنان ادامه دارد. در این مورد باید اشاره کنیم که ایران یک نیروگاه هسته‌ای فعال در بوشهر دارد که ساخت فاز بعدی آن با کمک مسکو در حال انجام است. اولین واحد این نیروگاه که با مشارکت روسیه تکمیل شد در سپتامبر ۲۰۱۱ به شبکه ملی برق پیوست. ساخت فاز دوم نیروگاه که شامل دو واحد دیگر خواهد بود، در حال انجام است. تهران- مسکو در اواخر سپتامبر ۲۰۲۵ توافقنامه‌ای برای ساخت چهار واحد نیروگاهی به ارزش ۲۵ میلیارد دلار در هرمزگان واقع در جنوب ایران، برای نیروگاه اتمی جدید هرمز امضا کردند. در همین مورد روسیه و ایران یک تفاهم‌نامه درباره همکاری در ساخت نیروگاه‌های هسته‌ای کوچک در ایران امضا کردند که همانطور که اشاره شد در دست بررسی است. 

تلاش‌های ضد ایرانی

جمهوری اسلامی همچنان تاکید دارد که فعالیت‌های هسته‌ای خود را در چارچوب‌های قانونی و برای استفاده صلح آمیز از این دانش به‌کار خواهد گرفت ولی غربی‌ها همچنان تلاش دارند این ادبیات را وارونه جلوه دهند. در این مورد هفته گذشته محمد اسلامی، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان انرژی اتمی در بخشی از سخنان خود به مانع‌تراشی دشمنان برای جلوگیری از پیشرفت کشورمان اشاره کرد و گفت: «رئیس‌جمهور آمریکا در برنامه استراتژیک خود هوش مصنوعی، انرژی هسته‌ای و کوانتوم را سه راهبرد برای توسعه کشور خود اعلام کرده که قابل مطالعه برای همگان است، اما چطور این سه مولفه برای آمریکا فرصت توسعه است، ولی آن را برای ایران به‌عنوان بستر توسعه و پیشرفت نمی‌دانند. ما در کشورمان باید علم و فناوری را توسعه داده و مشکلات خود را رفع کنیم و با از فناوری نوین و برتری‌سازی آن به‌عنوان لوازم حکمرانی بهره ببریم.» اسلامی با بیان اینکه حمله نظامی آمریکا به تجهیزات هسته‌ای ایران با وجود آموزش‌های ۲۲ ساله خلبانان و بمب‌های خاص ناکام ماند، ادامه داد: «اسرائیل و آمریکا در اظهارات خود نسبت به ظرفیت و پیشرفت ایران اذعان داشته و، چون پیشرفت قدرت‌ساز است از آن جلوگیری می‌کنند.»