ایفای نقش چین به معنای شکست سیاست کلان آمریکاست
بعد از 7 سال از حمله خودسرها به سفارت عربستان در تهران و مشهد، حالا مسئولان ایرانی و عربستانی با وساطت چین، بیانیهای را برای بازگشت به توافقات امنیتی- تجاری دولت اصلاحات امضا کردند، اما این سوال مطرح است چه کسانی هزینه تحمیل شده را به دنبال خودسری خودسرها پرداخت خواهند کرد؟ اولین واکنش دولت عربستان توسط وزیر امورخارجه عربستان و رئیس اداره رسانهای عربستان اعلام شد و آنها بهطور مشترک در یک کنفرانس خبری ادعا کردند که نیروهای ایرانی هیچ تلاشی برای جلوگیری از حمله به ساختمان سفارت و کنسولگری انجام ندادند و از هیأت دیپلماسی ایرانی خواستهاست تا ظرف ۴۸ ساعت خاک این کشور را ترک کنند. در ادامه بحرین اولین کشوری بود که به حمله سفارت عربستان واکنش نشان داد این کشور در حمایت از عربستان از هیأت دیپلماتیک ایران خواست که ظرف ۴۸ ساعت خاک بحرین را ترک کند. مقامهای سودان نیز بعد حمله به مکانهای دیپلماتیک به عربستان اطلاع دادند که دولت سودان سفیر ایران و دیپلماتهای این کشور را در اعتراض به حمله به سفارت عربستان در تهران اخراج کرده است. کویت عضو شورای همکاری خلیج فارس نیز سفیر خود در ایران را فراخواند. وزارت امور
خارجه سومالی هم مداخلات ایران در امور داخلی سومالی را دلیل قطع روابط دانست و به کارکنان سفارت ایران ۷۲ ساعت فرصت داد تا خاک این کشور را ترک کنند. همان زمان امارات متحده عربی سطح روابط دیپلماتیک خود را با ایران در سطح کاردار کاهش داد. این امر باعث شد تا اعزام به حج حجاج دچار اختلال جدی شود. عربستان بعد از حمله خودسرها به سفارتش در ایران، به ایرانیها برای مراسم حج ویزا نداد. در مدت 7 سال از واقعه حمله به سفارت عربستان، تعدادی زیادی از مردان و زنان سالخورده، چشم به بازگشایی مراسم حج داشتند و برخی نیز در این سالها فوت شدند و نتوانستند حج واجب خود را بهجا بیاورند.
حاکم شدن عقلانیت در سیاست خارجی دو کشور
روز گذشتهحشمتا... فلاحتپیشه، تحلیلگر سیاست خارجی در تحلیل خود از توافق صورت گرفته میان ایران و عربستان، بیان کرد: «توافقی که صورت گرفته، اقدام بسیار خوبی است و باید در درجه اول از حاکم شدن عقلانیت در سیاست خارجی دو کشور استقبال کنیم. برخی از این موضوع تحت عنوان اینکه تاکتیکی این کار را انجام دادهاند استقبال میکنند، اما معتقدم که باید حتی از تدبیر و پرهیز از افراط گرایی، چه در ایران و چه در عربستان استقبال کنیم.» نماینده ادوار مجلس خاطرنشان کرد: «البته باورم بر این است که تنشزایی باید جرمانگاری شود. بدان معنا که کسانی که تنش ایجاد میکنند، خودشان مسئولیتش را قبول کنند. تنشی که در روابط ایران و عربستان شکل گرفت حاصل حرکت تندروها بود که دود آن هم به چشم منافع ملی طرفین، کل منطقه و دنیای اسلام رفت. در واقع بسیاری از تنشها قابل مدیریت بود اما منطقه تاوان آن را داد. بنابراین در درجه اول باید این درس را گرفت که یک رابطهای که بر اثر چند اقدام احساسی و در عرض چند دقیقه ویران میشود، بازسازی و اصلاح آن هفت سال، زمان میبرد. کمتر رابطهای بین کشورها بوده است که تا این حد برای منافع دوجانبه و منافع منطقه،
آسیبزا باشد.» فلاحتپیشه در خصوص پیامدهایی که این توافق به همراه خواهد داشت گفت: «البته مواردی که پیشتر عنوان کردم، یک خوشبینی سیاسی است چراکه تحلیل منطقی زمانی میتواند صورت گیرد که ببینیم توافق کلی در چه زمینههایی عملیاتی میشود. به صورت کلی گام اول برداشته شده که به نوعی آتش بس است.» رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس دهم درمورد گامهای بعدی که باید برداشته شود، عنوان کرد: «گام دوم این است که به سمت تنشزدایی پیش رویم و گام سوم هم این است که طرفین به سمت همکاریهای دوجانبه پیش بروند. باید دقت داشت که گام سوم منوط به تنشزدایی سازنده بین دو طرف است؛ به گونهای که دغدغههای متقابل و دغدغههای منطقهای در نظر گرفته شود.» وی ادامه داد: «تجربهای که بعد از بهار عربی شکل گرفت این بود که کل کشورهای منطقه به این نتیجه رسیدند که «ثبات»، دغدغه مشترک همه کشورهای منطقه است. وقتی ثبات در منطقه ازبین برود، بیثباتی حاکم میشود. به همین دلیل معتقدم که تجربیات منفی یک دهه گذشته در منطقه، باعث شد که کشورهایی مثل ایران و عربستان حد تعاملات متقابل را بدانند.»
ایفای نقش چین به معنای شکست سیاست کلان آمریکاست
فلاحتپیشه همچنین درمورد نقش چین در توافق میان ایران و عربستان نیز گفت: «ایفای نقش چین از این نظر یک تحول اساسی است که به معنای شکست سیاست کلان آمریکاست. آمریکاییها در تنشهای منطقهای ید طولایی دارند. تجربه نشان داده است که وقتی تنشهای منطقهای کهنه شود، حتی متحدان منطقهای آمریکا هم عملا بیعمل میشوند و یک زمانی ما میبینیم که عربستانیها راه دیگری را در پیش گرفتند و حاضر بودند میانجگری چین را بپذیرند؛ آن هم چینی که رقیب آمریکا در هژمونی جهانی است.» این استاد دانشگاه ادامه داد: «به عبارتی برای اولین بار، عربستانیها توافق عمدهای را بستند که خارج از قلمرو سیاستهای آمریکا شکل گرفته است. به بیانی دیگر سیاست نرمی که از سال ۱۹۱۱ به سیاستگذاران آمریکایی توصیه میشد، توسط کشوری مثل چین در پیش گرفته شده است.»
آمریکاییها در موضوع هستهای از توافق ایران و عربستان درس میگیرند
فلاحتپیشه همچنین درباره تاثیر این توافق بر احیای برجام گفت: «باورم بر این است که آمریکاییها در موضوع هستهای از این توافق درس میگیرند. اگر موضوع هستهای ایران بیش از حد طولانی شود، شاید آرای دیگری در آنجا شکل گیرد. توافق ایران و عربستان مهمترین اثر در مقابله ایران با تحریمها را خواهد داشت چراکه ایران و عربستان مهمترین عمق استراتژیک را در منطقه امروز را دارند. عمق استراتژیک ایران در حوزه فرهنگی و دفاعی و عربستان هم در حوزه ایدئولوژیک و اقتصادی است. معتقدم اگر این دو به سمت تنشزدایی پیش بروند امکان اینکه ایران الگوی همسایگی خود را به کشورهای دیگر تسری دهد وجود دارد. این یک موقعیتی است که شکل گرفته و من باورم بر این است که توافق ایران و عربستان با وساطت چین، میتواند عملگرایی آمریکا را به این نتیجه برساند که در کاهش تنش با ایران، به گونه جدیتر عمل کند.»
