جبهه‌گیری‌های خصمانه غرب

بعد از خروج آمریکا در سال 2018 از برجام، کشورهای سه‌گانه اروپایی یعنی آلمان، انگلیس و فرانسه تصمیم گرفتند برای حفظ رابطه با ایران یک شبکه مالی در جهت تامین نیازهای انسان‌دوستانه مثل دارو، وسایل پزشکی و حتی مواد غذایی باز کنند که مدتی کارکرد ولی با توجه به اینکه مسأله مذاکرات برجامی با کندی پیش می‌رفت و هر روز بین ایران و اتحادیه اروپا اختلافات عمیق‌تر می‌شد ایران به جای اینکه خودش را به اینستکس وابسته کند، تصمیم گرفت از بازارهای دیگر نیازهای پزشکی خود را تامین کند و شاید با نوعی مبادله پایاپای با بعضی کشورها از جمله هندوستان به دلیل صادرات نفت می‌توانست مواد پزشکی را از هند وارد کند. بنابراین این مسأله در حالت سکون باقی ماند و هرقدر ایران نسبت به ادامه همکاری با اینستکس اظهار بی‌میلی کرد حالا که اختلافات با کشورهای اروپایی عمیق و گسترده شده این شبکه بانکی به سمت ایران مسدود شد که شاید نباید این کار صورت می‌گرفت. هرچند ایران نسبت به همکاری با اینستکس اظهار بی‌میلی کرد و الان هم با وجود اختلافات شدید بین ما و اروپا طبیعی بود که باید بسته می‌شد و شد. در عین حال سفر آقای گروسی به ایران سه مرحله داشت. مرحله اول بعد از توقف طولانی در این سفر بالاخره دولت ایران تصمیم گرفت که از آقای گروسی دعوت کند منتها شرط و شروطی گذاشت و بحث آقای گروسی در ایران روی دو محور حرکت می‌کرد. یکی مسأله پادمانی یعنی تعهداتی که ایران نسبت به منشور سازمان انرژی اتمی داشت و مسأله دوم، اعزام کارشناسان جدید و نصب دوربین‌ها مخصوصا در سایت فردو بود به دلیل اینکه رقم 84 درصد غنی‌سازی از یکطرف و نصب سانتریفیوژهای پیشرفته I6 آژانس را نگران کرده بود. بنابراین در آخرین بیانیه کنفرانس خبری آقایان گروسی و اسلامی، بیان شد که ایران خودخواسته به کارشناسان آژانس اجازه می‌دهد که از بعضی سایت‌ها دیدن کند. ضمن اینکه اجازه بازرسی از سه سایتی که آثاری از اورانیوم دیده شده بود را نمی‌دهد. به خاطر اینکه مجلس در سال 1399 مصوبه‌ای داشت مبنی بر اینکه کارشناسان نمی‌توانند به گذشته‌های فعالیت‌های هسته‌ای ایران رجوع کنند. در این مرحله آقای گروسی نسبتا با یک خاطر جمع‌تر و خوش‌بینی ایران را ترک کرد و در مرحله دوم آقای گروسی در وین کنفرانس خبری گذاشت که با تاخیر برگزار شد و همین تاخیر یک مقدار باعث نگرانی شده بود. اظهارات گروسی در نشست خبری وین یک مقدار با آنچه در تهران بیان کرده بود، تفاوت داشت و بالاخره مرحله سوم که از همه مهم‌تر است گزارش ایشان به شورای حکام بود که چهار، پنج روز طول کشید و جلسه‌ای بسیار پرتشنج و پراضطرابی بود. مخصوصا نمایندگان آلمان، انگلیس، فرانسه و آمریکا آقای گروسی را مواخذه کردند که چرا در سفرش با جدیت هرچه تمام ایران را تحت فشار قرار نداده که هم به تعهدات پادمانی عمل کند و هم مسأله غنی‌سازی 84 درصد روشن شود و به همین دلیل نه بیانیه و نه قطعنامه‌ای علیه ایران صادر نشد و قرار شد که یک هیات بلندپایه کارشناسی از آغاز هفته تا آخر هفته به ایران آمده و سایت‌ها را بازرسی کند. الان بحث بر سر این است که آیا این کارشناسان از طرف دولت ایران حق و اجازه دارند که دوربین‌هایشان را در فردو نصب کنند که آقای کمالوندی بیان کرد این اجازه را نخواهند داد. در این صورت اگر قطعنامه یا بیانیه‌ای در شورای حکام صادر نشده به این دلیل است که گفته می‌شود آژانس آخرین اقدام را با اعزام کارشناسان انجام دهد و اگر ایران به تعهدات خود عمل نکند ممکن است شورای حکام باز هم تشکیل شود و این بار تصمیم قطعی‌تری در مورد ایران بگیرند و منجر به صدور قطعنامه تنبیهی علیه ایران شود که در این صورت مسئله تیره‌تر خواهد شد و احتمالا پرونده ایران به شورای امنیت برود. از این رو به نظر می رسد ایران به هیچ وجه به همه انتظارات آژانس پاسخ مثبت نخواهد داد با توجه به اظهارات هم آقای کمالوندی و هم آقای اسلامی و هم مصوبه مجلس، ایران معتقد است آنچه لازم بوده را قبلا آقای گروسی و کارشناسانشان انجام داده است. اکنون اختلاف بین ایران و آژانس شدید است و با توجه به مواضعی که کشورهای غربی در جلسه شورای حکام از خود نشان دادند سخت‌گیری بیشتری درمورد ایران می‌کنند و به نظر نمی‌رسد ایران به همه انتظارات مطرح شده این کشورها در شورای حکام پاسخ مثبت دهد. از این‌رو باید منتظر گزارش کارشناسان در بازگشت باشیم که به شورای حکام خواهند داد. این نکته هم باید یادآوری کنم که آقای گروسی حق تعیین وضعیت فعالیت‌های هسته‌ای ایران را ندارد و فقط گزارشگری است که گزارش خود را به شورای حکام می‌دهد و شورای حکام است که تصمیم می‌گیرد. آقای گروسی نمی‌تواند در این کارها چندان دخالت کند ولی با توجه به اختلافات شدیدی که بین ما و غربی‌ها به وجود آمده نسبت به مسأله هسته‌ای ایران دارند سخت‌گیری می‌کنند. و اگر نتوانیم با آژانس به توافق برسیم باید فاتحه برجام خوانده شود چون این دو ارتباط نزدیکی با هم دارند مخصوصا با سفرهای پی‌در‌پی که نتانیاهو دارد انجام می‌دهد و دیروز هم عازم ایتالیا شده است. ممکن است غربی‌ها مسأله آژانس را خیلی جلوتر از مسأله برجام اندازند و عبور از برجام مشروط بر این است که ایران بتواند مشکلاتش را با آژانس برطرف کند .