سفر گروسی به ایران امیدبخش بود
سفر رافائل گروسی به تهران چه دستاوردهایی داشت؟ آیا این سفر میتواند زمینه آغاز مذاکرات جدید هستهای را هموار کنـــــد؟
گروسی پس از دیدارهایی که از ایران داشت اعلام کرد که با ایران توافق کرده که اجازه دسترسی به اطلاعات و مکانها را داشته باشند. طبق گفتههای آقای گروسی نشستهای فنی با طرف ایرانی بهزودی برگزار میشود. حال اگر توافق گروسی و اسلامی در همین راستا بوده باشد یک گشایش قابل توجهی در روند مذاکرات آتی ایران و آژانس خواهد بود و همچنین حداقل یکی از مسائل مهم مذاکرات ۱+۵ حل خواهد شد و انتظار این است که مذاکرات پس از حل و فصل مسائل ایران و آژانس بین ایران و گروه ۱+۵ از سر گرفته شود. این اتفاق باعث خواهد شد تا مسیر ادامه مذاکرات هستهای تسهیل شود. من معتقدم اگر بنا بود که این سفر نتیجهای در برنداشته باشد، ایران از رافائل گروسی دعوت نمیکرد، به نظر زمینه برای توافق و حل و فصل مسایل حاصل شده است که از ایشان دعوت کردهاند. به نظرم الان جای امیدواری بیشتر وجود دارد؛ از صحبتهای آقای گروسی و آقای امیرعبداللهیان این طور برمیآید که توافقی حداقل کلی درباره چگونگی پاسخ دادن به سوالات طوری که آژانس قانع شود، روی میز است. اگر این شبهات و سوالات که مطرح است، پاسخ داده شود ایران همکاری بیشتری با آژانس خواهد داشت و به طور کلی
فضای همکاری میان دو طرف تسهیل میشود. از سویی الان نظارت و کنترل آژانس در چارچوب پادمان این نظارتها محدود شده است که در صورت تسهیل شرایط میتواند راه جدیدی برای همکاریهای بیشتر باز شود. این مساله همچنین میتواند به نفع ایران هم باشد، چراکه از طرح قطعنامه درباره ایران در شورای حکام یا صدور بیانیههای سیاسی جلوگیری میکند. گروسی میگوید سیاسی رفتار نمی کند، اما معتقدم او خودش را به تجاهل میزند، در حالی که بر اساس اساسنامه آژانس باید بی طرف باشد و مستندات معتبر را در نظارت و بازرسی خود دخیل کند. موضوع غنی سازی بالای 84 درصدی یک اشکال فنی بوده است و این جور اتفاقات نادر اما طبیعی است، ولی محصول نهایی مهم است، بازرسان آژانس نباید در انتشار این موضوع عجله میکردند. انتشار این موضوعات کاملا فنی و محرمانه نوعی مانور سیاسی و غیر حقوقی است. بهتر است آژانس در این روند سکوت کند.
در بیانیه مشترکت اسلامی و گروسی چه بندهایی قید شده است. تحلیل و تفسیر شما از مسائل مطرح شده چیســـت؟
بند اول این بیانیه میگوید «تعاملات بین آژانس بینالمللی انرژی اتمی و ایران با روحیه همکاری و با رعایت کامل صلاحیتهای آژانس و حقوق و تعهدات جمهوری اسلامی ایران براساس موافقتنامههای جامع پادمانی صورت خواهد پذیرفت» یعنی اینکه ایران میگوید من فقط در چارچوب آنچه ترتیبات اجرایی ان پی تی است که به آن پادمان هستهای میگویند با آژانس همکاری خواهم کرد. بنابراین سطح همکاریها به سطح برجام برنخواهد گشت تا زمانی که طرف مقابل تعهدات خود را انجام دهد. مادامی که آنها به تعهدات خود برنگردند ایران طبق این بند تاکید میکند که در چارچوب پادمان هستهای یعنی ترتیبات اجرایی ان پی تی فقط همکاری خواهد کرد. در بند دوم آمده است که «در خصوص مسائل پادمانی باقیمانده مربوط به سه مکان (همان سه سوالی که آژانس دارد که در مکانهای اعلام نشده آثار ذرات ناچیز اورانیوم دیده شده است)، ایران آمادگی خود را برای ادامه همکاری و ارائه اطلاعات و دسترسی بیشتر به منظور رسیدگی به مسائل پادمانی باقیمانده اعلام کرد» در این بند دوم روشن میشود که چون پاسخ ایران به آن سه سوالی که در خردادماه گذشته مطرح شد برای آژانس قانعکننده نبوده است، ایران
آمادگی خود را نشان داده است یا دسترسی بیشتری به آژانس بدهد یا اطلاعات بیشتری در اختیار آژانس قرار دهد. حال این دسترسی چیست و چه اطلاعاتی در اختیار آژانس قرار داده خواهد شد این مشخص نیست.در بند سوم بیانیه مشترک آمده است «ایران به صورت داوطلبانه به آژانس اجازه میدهد تا چنانچه مقتضی باشد فعالیتهای راستیآزمایی و نظارت بیشتر را اجرا کند. روش اجرای آن طی یک نشست فنی که بهزودی در تهران برگزار میشود، میان دو طرف مورد توافق قرار خواهد گرفت»؛ این بند خیلی مهم است. طبق این بند ایران اجازه خواهد داد که آژانس دسترسی، نظارت و کنترل بیشتری داشته باشد، در راستای همان سه سوال، که آژانس بتواند پاسخهای خود را دریافت و همچنین اعتماد بیشتری را جلب کند. به نظر من این توافق مانع از صدور قطعنامه جدید علیه ایران در نشست آژانس خواهد شد. اگر قطعنامه جدیدی علیه ایران صادر شود نشاندهنده این است که طرف مقابل نمیخواهد با ایران همکاری کند و یک دور جدید تنش در روابط ایجاد خواهد شد. ولی به احتمال زیاد آژانس قطعنامه جدید صادر نخواهد کرد تا اجازه دهد این روندی که شروع شده است به نتیجه برسد و من فکر میکنم حتما این روند مثبتی
خواهد بود.
سفر گروســــی و توافقی که در تهران حاصل شـــــد به چه میزان میتواند امیــــدآفرین باشد؟ آیا گروسی و آژانس به شکلی رفتار خواهند کرد که طرفین به توافق نزدیک شوند یا راه تنش را انتخاب خواهد کرد؟
گفتوگوهای ایران و آژانس به منظور پیدا كردن راهحلی برای پاسخ دادن به سوالهای آژانس و همكاریهای آینده به نتیجه رسیده است. بنابراین از هماكنون باید منتظر نتایج مثبت گفتوگوهای آقای گروسی با مسئولان ایرانی در تهران باشیم. رافائل گروسی ماه گذشته گفته بود در فوریه به تهران میآید، اما ظاهرا به دلیل آنكه هنوز اختلافنظرها بین دو طرف حل نشده بود، این سفر با تاخیر چند روزه روبهرو شد. ولی اعلام آمدن گروسی در آستانه برگزاری نشست شورای حكام آژانس ، به نظر میرسد فضای مثبتی را ایجاد كرده است تا مانع از صدور قطعنامه جدید علیه ایران بشود، زیرا اگر قطعنامهای جدید علیه ایران صادر شود، تنها نتیجهاش پیچیده و حاد شدن مناسبات ایران و آژانس خواهد بود. مادامی كه آژانس در چارچوب وظایف ذاتی خود یعنی مقابله با اشاعه سلاحهای هستهای، كمك به گسترش استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای و نظارت بر فعالیتهای صلحآمیز كشورها در استفاده از انرژی هستهای فعالیت میكند؛ هیچ اختلافی با ایران نخواهد داشت، اما وقتی آژانس از چارچوب حقوقی و فنی برای اعمال وظایف خود خارج میشود و قدرتهای سلطهجو آژانس و به ویژه مدیركل آن را به سمت مسائل
سیاسی میبرند، از همین جا اختلافها شروع میشود. البته در گذشته هم موارد متعددی بوده كه بین ایران و آژانس به دلیل دادن اطلاعات غلط یا مخدوش درباره فعالیتهای صلحآمیز ایران اختلافنظرهایی به وجود آمده كه از راه گفتوگو این مشكلات برطرف شده است. همچنانكه در سال 1386 در توافق بین ایران و آژانس بر سر مُدالیته پرسشهای ششگانه آژانس در دوران مدیركلی آقای البرادعی حل و فصل شد، اما متاسفانه اسراییل و آمریكا طی 20 سال اخیر هر زمان كه بین ایران و آژانس توافق برای رفع مشكلات به دست آمده و موانع برای همكاری برطرف شده است، شاهد اقدامهای جدید آنها به بهانه اطلاعات به دست آمده از منابع مختلف بودهایم. به نظر میرسد همكاری ایران و آژانس یك ضرورت برای همه طرفهای ذینفع به حساب میآید. حتی اسرائیلیها كه همیشه بر ایجاد فشار و تهدید بیشتر علیه ایران تاكید دارند، اگر خوب بفهمند، میدانند كه همكاری و تفاهم بین ایران و آژانس به زیان هیچ كس نیست و اقدامهای رادیكال علیه ایران درنهایت موجب ترغیب ایران برای قطع همكاری با آژانس خواهد شد. آمریكا و متحدان اروپاییاش این واقعیت را خوب درك كردهاند كه نمیتوانند با فشار تحریم
توان هستهای ایران را مهار كنند به همین دلیل ساده آنها ترجیح میدهند از اقدامهای رادیكال مانند فعال كردن مكانیسم ماشه خودداری كنند. در نتیجه به نظر میرسد آنها هم از توافق احتمالی بین ایران و آژانس خشنود خواهند شد.
با توجه به شرایط موجود چه چشماندازی را پیشروی پرونده هستهای ایران و برجام میبینید؟
آمدن آقای گروسی به تهران نشان میدهد در گفتوگوها بین معاون پادمانی آژانس و سازمان انرژی اتمی ایران پیشرفت بوده است چون اگر پیشرفتی نبود آقای گروسی به تهران نمیآمد بنابراین معتقدم مذاکرات بین آژانس و تهران به نتیجه رسیده است و فرمولی حاصل شده که براساس آن ایران پاسخ سئوالات آژانس را بدهد. اگر توافقی بین ایران و آژانس حاصل شود و آژانس نیز رسما اعلام کند پاسخهایش را گرفته است قطعا این مسأله گره بزرگی از مذاکرات برجامی بازخواهد کرد بنابراین اظهارات اخیر آقای امیرعبداللهیان درباره نزدیک بودن توافق بی دلیل نیست و مبتنی بر کارهایی است که در حال انجام هستند تا گره کوری که در موضوع مناسبات بین ایران و آژانس ایجاد شده بود باز شود. اسفندماه گذشته داشت کار مذاکرات برجامی تمام و توافق نهایی میشد، اما همین گره کور بین ایران و آژانس جلوی تحقق توافق را گرفت. حال اگر این گره کور باز شود میتوان به از سرگیری مذاکرات برجامی خوشبین بود. آقای امیرعبداللهیان به یک توافق اشاره کرد که گرچه درباره جزئیاتش سخن نگفت ولی مشخص است آنچه آقای بورل شهریورماه اعلام کرد «از نظر ما پاسخ ایران منطقی است»، یک توافق شفاهی روی میز بود که
آمریکاییها بعدا به هر دلیل قبول نکردند چون مطالب جدیدی را مطرح کردند که مانع نهایی شدن توافق شد.یک سال پیش شرایط برای توافق مهیا بود که این اتفاق نیفتاد، حالا پس از گذشت یک سال به نظر میرسد زمینه برای یک مذاکرات جدید مهیا شده است اما حصول توافق سه شرط دارد. اول آنکه مذاکرات ایران و آژانس نهایی شود. ثانیا قطعنامهای علیه ایران در اجلاس آینده آژانس صادر نشود. ثالثا رسما طرف آمریکایی تأیید کند آمادگی لازم را برای از سرگیری مذاکرات از نقطه توقف دارد.
